TILDA SWINTON: Η ΓΥΝΑΙΚΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ ΜΑΣ

Η αγάπη μου για τη μόδα και την τέχνη, την ιστορία της και τη σημειολογία της, με οδήγησε συχνά να αναζητώ τους παγκόσμιους σταρ που είχαν να μας πουν κάτι παραπάνω από μια όμορφη ακριβή εμφάνιση. Στη λίστα των πιο καλοντυμένων ανθρώπων στην ιστορία, η Τίλντα είναι σίγουρα στην πρώτη πεντάδα.

Για να κατανοήσει βέβαια κάποιος βαθιά το γιατί και το πώς πρέπει να ερευνήσει πολλούς παράγοντες: πόση σημασία παίζει η καταγωγή της, τι σημαίνει για τη Μεγάλη Βρετανία η παράδοση, την κοινωνική και οικονομική της θέση, τον πνευματικό της πλούτο, την καλλιτεχνική της φλέβα, αυτό το αδιανόητο αναγεννησιακό πρόσωπο που της χάρισε ο Θεός και ασφαλώς την ιδιαίτερη, μοναδική προσωπικότητά της που θα αφήνεται σε πειραματισμούς σε όλη της τη ζωή.

Σε αυτό που ζήσαμε απέναντι σε αυτή την περσόνα, που δεν κατατάσσεται, που είναι σαν άυλη και εύθραυστη μα τόσο αληθινή και δυνατή, απύθμενα χαρισματική και αδιανόητα θελκτική με πρόσωπο όχι κλασικά όμορφο αλλά αφοπλιστικά γοητευτικό, όλα συνηγόρησαν σε απόλυτες συναντήσεις. Εννοιών, λέξεων, εικόνων, ιστοριών.

Η τέχνη και η μόδα, χέρι χέρι.
Η παράδοση και η κληρονομιά, εκεί να μου θυμίζουν πως πρέπει για πάντα να κρατηθεί η καπελιέρα της γιαγιάς μου άθικτη.
Το χειροποίητο σε αποθέωση, με τη λέξη «μοδίστρα» να βρίσκει άλλο νόημα.
Οι κινήσεις, κομψές, απαλές, μετρημένες, ζυγισμένες, φίνες και διακριτικές να σου ψιθυρίζουν με μανία πως η αισθητική είναι παντού, η ευγένεια ρέει στις φλέβες κάποιων ανθρώπων.
Ο λόγος, ο μαγευτικός, ο μαστόρικα δημιουργημένος για αυτά τα χείλη, αυτόν τον νου, να «χορεύει» πάνω μας μέσα από εκείνη.
Οικόσημα και γενεές στα αυτιά μας σαν ύμνος ιστορικής μνήμης που προκαλεί τον σεβασμό που του αξίζει.
Και όλα τούτα, με έναν μαέστρο, με αυτή την απίθανη γαλλική προφορά των αγγλικών, τον Ολιβιέ να την ανυψώνει, να την αγαπά, να την τιμά.
Μια έκθεση που πρέπει να δουν όλοι. Για να τη συναντήσουν έστω για λίγο. Σαν άπιαστο όνειρο, που θες να βλέπεις ξανά και ξανά.

A BIOGRAPHICAL WARDROBE
Tilda Swinton & Olivier Saillard
Στο πλαίσιο της έκθεσης Ongoing | Tilda Swinton

Η Τίλντα Σουίντον, μαζί με τον διάσημο επιμελητή μόδας Ολιβιέ Σαγιάρ, σε 6 μοναδικές συναντήσεις με το κοινό αφηγήθηκε τη ζωή της μέσα από μια εκλεκτική συλλογή ρούχων. Η κορυφαία δημιουργός μάς χάρισε γενναιόδωρα ένα αυτοβιογραφικό ταξίδι, ξετυλίγοντας παράλληλα οικογενειακά κειμήλια, φορέματα με τα οποία απαθανατίστηκε σε κόκκινα χαλιά, κοστούμια από ταινίες και προσωπικά αντικείμενα.

Η Τίλντα Σουίντον, στο πλαίσιο της έκθεσης της Ongoing στο Onassis Ready, συναντήθηκε με το αθηναϊκό κοινό για μια σπάνια εμπειρία, με μια σόλο αυτοβιογραφική εξομολόγηση, μια ενδόμυχη και βαθιά προσωπική στιγμή, με αφορμή μια θαυμαστή συλλογή προσωπικών στολών, ρούχων, κοστουμιών και αντικειμένων.

Ξετύλιξε τη ζωή της και, μαζί, θραύσματα από το παρελθόν της οικογένειάς της, της ιδιαίτερης πατρίδας της, της Σκοτίας, και της ιστορίας του 20ού αιώνα: από την «επιβεβλημένη θηλυκότητα» έως το queer και από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως την ποπ κουλτούρα. Στην performance A Biographical Wardrobe [Μια βιογραφική γκαρνταρόμπα], η Σουίντον και ο Σαγιάρ ζωντάνεψαν τη συλλογή της, ως μια τρυφερή χειρονομία μνήμης και παρόντος, ως ένα χάδι για τις οικογένειες και τις φιλίες που κρατάει μέσα της, αλλά και τις προσωπικές και επαγγελματικές στιγμές που την καθόρισαν.

Ο διακεκριμένος ιστορικός μόδας, επιμελητής και διευθυντής μουσείων Ολιβιέ Σαγιάρ είναι γνωστός για τις πρωτοποριακές παρουσιάσεις μόδας που πραγματοποιεί. Αντί για άψυχες κούκλες, οι εκθέσεις του προβάλλουν μινιμαλιστικές εγκαταστάσεις που παραπέμπουν στο ζωντανό σώμα. Οι παρουσιάσεις του ζωντανεύουν ιστορικά ενδύματα. Ο Σαγιάρ και η Σουίντον έχουν συνεργαστεί σε αρκετές τέτοιες παρουσιάσεις, με τη Σουίντον να αναλαμβάνει τον ρόλο του ζωντανού «βάθρου» ή θεμελίου.

Η Σημασία της Βρετανικής Κουλτούρας και Κληρονομιάς

Η βρετανική κουλτούρα αποτελεί μαρτυρία αιώνων ιστορίας, καινοτομίας και ανθεκτικότητας. Η βρετανική κληρονομιά προσφέρει ένα ισχυρό αίσθημα ταυτότητας και συνέχειας που χαρακτηρίζει τον λαό στο νησί, με το πέρασμα των χρόνων να μην τη λυγίζουν.

Σήμερα μάλιστα, στην εποχή της ταχύτατης αλλαγής των πραγμάτων και της fast fashion, η διαφύλαξη αυτού του μοναδικού πολιτιστικού ιστού δεν είναι απλώς υπόθεση νοσταλγίας, αλλά ζωτική προσπάθεια διατήρησης μιας ουσίας στη ζωή.

Με αυτό κατά νου, αντιλαμβανόμαστε εύκολα πόσο σημαντική ήταν αυτή η παράσταση της Τίλντα που τιμά ρούχα και αντικείμενα των προγόνων της με τον καλύτερο τρόπο. Δεν είναι λοιπόν μόνο ένα συναισθηματικό πρελούδιο η παράσταση αυτή αλλά ένας φόρος τιμής σε όσα έχουν αξία και δεν έχουν τιμή. Και να η ίδια είναι πάρα, μα πάρα πολύ πλούσια, βοήθησε μόνο στο να ζήσει αυτή την παράδοση και να μπορεί να κατανοεί την αξία.

Η «νέα» βρετανική μόδα

Ο ιστορικός Robert O’Byrne εξηγεί ότι το βρετανικό κοινό δεν ενδιαφερόταν πάντα για τη μόδα, προτιμώντας παραδοσιακά σχέδια σε υφάσματα όπως το τουίντ και θεωρώντας τα fashion ρούχα δευτερεύοντα. Η βρετανική κυβέρνηση είχε επικεντρωθεί προηγουμένως σε εμπορικούς οργανισμούς, όπως το Clothing Export Council (έτος ίδρυσης 1965), που παρείχε κυρίως πόρους σε μεγαλύτερες βιομηχανικές μονάδες.

Στα «Swinging ’60s», το TIME το 1966 αναφέρει ότι «το Λονδίνο εξάγει το θέατρό του, τον κινηματογράφο, τη μόδα του, το στυλ του». Και είναι αλήθεια. Η Mary Quant, μία από τις πιο εμβληματικές σχεδιάστριες της περιόδου, πιστώνεται τη δημιουργία της διάσημης μίνι φούστας και των hotpants. Η King’s Road, το punk, και οι Vivienne Westwood με τον Malcolm McLaren δίνουν άλλη διάσταση σε αυτό που λέμε street fashion. Kαι η ιστορία θα συνεχιστεί με πολλούς σχεδιαστές και κορυφαίους τον Alexander McQueen (που μας άφησε νωρίς) και τον John Galliano, που παρά την αμφιλεγόμενη προσωπικότητά του, έγραψε ιστορία με τις καλλιτεχνικές του δημιουργίες.
Πλάι σε όλα αυτά όμως, η Saville Row εξακολουθεί να ράβει υπέροχα υποδειγματικά κοστούμια. Γιατί όπως μου είπε ένα πουκαμισάς που τον ρώτησα αν έχει λευκή ποπλίνα “Since 1823 Madame”. Γιατί εκεί είναι όλα since…

Back to Tilda

Ετσι και η Τίλντα μας είπε ότι το σόι της κρατάει από το 700κάτι και μεγάλωσε σε μια επαρχία που έχει το όνομα του επιθέτου της, στο Swinton δηλαδή.

H Τίλντα Σουίντον έχει καθιερωθεί σταθερά ως η σκωτσέζικη σφίγγα με την εντυπωσιακή, ανδρόγυνη εμφάνιση. Η κλασική της κομψότητα φέρει κάτι υπνωτιστικό και γοητευτικό, αλλά και κάτι μελαγχολικό. Στην πορεία της, η Σουίντον δημιουργεί σταθερά βαθιές σχέσεις με κινηματογραφιστές, φωτογράφους και σχεδιαστές μόδας που εκτιμά. Η καλλιτεχνική συνεργασία κάθε μορφής είναι υψίστης σημασίας για εκείνη.

Σχεδόν σε κάθε συνέντευξη αναφέρει ότι δεν είναι ηθοποιός, ούτε ποτέ επιδίωξε να γίνει. Μια αξιοσημείωτη δήλωση, σίγουρα – ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη ότι η Σουίντον, πλέον 64 ετών, έχει αναγνωριστεί για τις ερμηνείες της εδώ και πάνω από τέσσερις δεκαετίες.
Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου 2025, της απονεμήθηκε τιμητική Χρυσή Άρκτος, ακολουθώντας τα βήματα του Φεστιβάλ Βενετίας, το οποίο της είχε ήδη απονείμει το Βραβείο Διαχρονικής Προσφοράς πριν από μερικά χρόνια.

Ζωή και όνειρα

Όμως, η υποκριτική καριέρα δεν ήταν ποτέ το προσωπικό της όνειρο. Η Σουίντον πήγε στο Κέιμπριτζ για να σπουδάσει Αγγλική Λογοτεχνία και Κοινωνικές και Πολιτικές Επιστήμες. Στην εφηβεία της είχε κερδίσει διαγωνισμούς ποίησης και ξεκίνησε τη φοιτητική της ζωή με σκοπό να γίνει συγγραφέας, όπως έχει αναφέρει σε πολλές συνεντεύξεις. Όμως, τη στιγμή που έφτασε στο Κέιμπριτζ, η συγγραφή σταμάτησε – μια μυστηριώδης εξέλιξη, ακόμη και για την ίδια. Δεν είχε άλλη επιλογή παρά να το αποδεχθεί. Οι φίλοι της στο πανεπιστήμιο συμμετείχαν σε ένα θεατρικό έργο και της ζήτησαν να ανέβει μαζί τους στη σκηνή. Το έκανε.

Mετά θα κάνει ένα σύντομο πέρασμα από τη Royal Shakespeare Company – την κορυφή του βρετανικού θεάτρου – αλλά, όπως είπε, το μόνο που έμαθε εκεί ήταν ότι δεν ήθελε να γίνει stage actor. Παρ’ όλα αυτά, διστακτικά, αποδέχθηκε την πρόταση του βρετανού σκηνοθέτη Ντέρεκ Τζάρμαν να εμφανιστεί στην πρώτη του ταινία Caravaggio (1986), στο Λονδίνο το 1985.

Η Σουίντον είχε ήδη συνειδητοποιήσει ότι δεν ήθελε να είναι, όπως το έθεσε η ίδια, μια «καλή εκτελεστής της βιομηχανίας». Ο Τζάρμαν την κάλεσε να του πει τι ήθελε πραγματικά. Εκείνη είπε ότι της άρεσε να παραμένει σιωπηλή μπροστά στην κάμερα, δεν ένιωθε την ανάγκη να μιλήσει, ότι απολάμβανε την κίνηση και την παρατήρηση, και ότι το πλαίσιο αναφοράς της ήταν, στην πραγματικότητα, ο βωβός κινηματογράφος. Αυτά και μόνον δηλώνουν την προσωπικότητα, την πορεία και την εξέλιξη.

Όχι ότι η Σουίντον αντιμετώπιζε ποτέ δυσκολία να εκφραστεί. Γεννήθηκε σε μια αρχαία σκωτσέζικη αριστοκρατική οικογένεια: ο πατέρας της, Σερ Τζον Σουίντον του Κίμεργκχαμ, ήταν Υποστράτηγος στον Βρετανικό Στρατό.
Ωστόσο, έχει μιλήσει και για το αίσθημα ότι ήταν σαν ορφανό μέσα στην αριστοκρατική της οικογένεια, αναζητώντας την τέχνη, συχνά μόνη.

Η Τίλντα έκανε ό,τι μπορεί να φανταστεί κάποιος: θέατρο, σινεμά, βίντεο, χορό, φωτογραφήσεις μέχρι και τη «σύζυγο» του Μπάουι. Και ίσως να είναι ακριβώς αυτή η αντίθεση, του αριστοκρατικού παρελθόντος με την underground μα και flamboyant πορεία που την καθιστούν ένα φαινόμενο, που παρόμοιό του δεν υπάρχει.
Ευχαριστούμε Onassis Ready για την ευκαιρία.