Χρήστος Στέργιογλου στο NEWS 24/7: Οι Ιαχές είναι μια κοινή κραυγή για τον ανθρώπινο πόνο

Η ελληνική σύγχρονη δημιουργία συνεχίζει να ταξιδεύει δυναμικά στο εξωτερικό, με την παράσταση «Ιαχές» σε σκηνοθεσία Χρήστου Στέργιογλου και μουσική Αλέξανδρου Δράκου Κτιστάκη να επιλέγεται για το 54ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου της Μπιενάλε Βενετίας 2026 (Biennale Teatro 2026, 7 – 21 Ιουνίου 2026).

Η συμμετοχή της στο κορυφαίο διεθνές φεστιβάλ, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Willem Dafoe, αποτελεί μια σπουδαία διάκριση για το ελληνικό θέατρο και μια ισχυρή επιβεβαίωση της εξωστρέφειας και της οικουμενικότητας της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής.

Μια παράσταση που, με άξονα τη σκλαβιά, τον ξεριζωμό, την προσφυγιά και τη μετανάστευση ανά τους αιώνες, διερευνά τα σημεία τομής και την οργανική συγγένεια ανάμεσα στην ποίηση, το Αρχαίο Δράμα και το «μέλος», τη μουσική.

Αποσπάσματα από αρχαίες τραγωδίες, στίχοι από τη δημοτική και νεότερη ελληνική και παγκόσμια ποίηση συνενώνονται και ενσωματώνονται σε ένα ενιαίο έργο που δίνει φωνή σε εκείνους που βίωσαν και βιώνουν τον ανθρώπινο πόνο: από τη «σκέψη του πρόσφυγα», όπως την αποδίδει ο Γιώργος Σεφέρης, έως τον θρήνο της Εκάβης στις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, τον Μπέρτολτ Μπρεχτ, τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τον Νικηφόρο Βρεττάκο και τη Warsan Shire, μεταξύ άλλων.

Αυτά τα κείμενα, σε επιλογή και δραματουργική επεξεργασία του Ταξιάρχη Δεληγιάννη και του Βασίλη Τσιούβαρα, αποτελούν μέρος μιας συλλογικής μνήμης που υφαίνεται σε μια αδιάκοπη ροή με την πρωτότυπη μουσική του Αλέξανδρου Δράκου Κτιστάκη. Μετά την πρεμιέρα τους στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου το καλοκαίρι του 2025 και τις εξαιρετικές κριτικές που απέσπασαν, οι «Ιαχές» ταξιδεύουν πλέον στη Βενετία, όπου θα παρουσιαστούν στις 9 και 10 Ιουνίου στο Teatro Verde, στο Isola di San Giorgio.

Ο Χρήστος Στέργιογλου αναφέρει χαρακτηριστικά στο NEWS 24/7 πως “αυτό που με τράβηξε εξαρχής στις “Ιαχές” ήταν η βαθιά ανθρώπινη αγωνία που διαπερνά το έργο. Η σκέψη του πρόσφυγα, του σκλάβου, του μετανάστη, του ανθρώπου που χάνει την πατρίδα, την ταυτότητά του, είναι ένα θέμα διαχρονικό και τρομακτικά επίκαιρο. Μέσα από την ποίηση του Σεφέρη, του Βρεττάκου, του Αναγνωστάκη, τον θρήνο της Εκάβης στις “Τρωάδες” και εν γένει τη συνομιλία της αρχαίας ελληνικής ποίησης με τη νεότερη, ελληνική και διεθνή, ένιωσα ότι δημιουργείται ένας ενιαίος, πανανθρώπινος σπαραγμός που ζητά να ακουστεί πάνω στη σκηνή.

Με συγκίνησε ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο η μουσική του Αλέξανδρου Δράκου Κτιστάκη δεν συνοδεύει απλώς τον λόγο, αλλά γίνεται οργανικό μέρος του δράματος, εκφράζοντας μνήμη, πόνο και αντίσταση. Αυτή η συνάντηση ποίησης, αρχαίου δράματος και μουσικής άνοιξε για μένα ένα πολύ δημιουργικό και απαιτητικό πεδίο”.

Και συνεχίζει μιλώντας για το πώς ενεπλάκη και σκηνοθετικά και ερμηνευτικά: “Η απόφαση να συμμετάσχω και σκηνοθετικά και ερμηνευτικά ήρθε απολύτως φυσιολογικά. Από την αρχή ένιωσα ότι έπρεπε να ασχοληθώ με αυτό το υλικό ολοκληρωτικά, δηλαδή να μπω μέσα στον παλμό της παράστασης και ως παρατηρητής αλλά και ως σώμα και φωνή μέσα σε αυτή τη μουσική συνομιλία μαζί με τον συνερμηνευτή, βαρύτονο Γεώργιο Ιατρού, τον Αλέξανδρο και τους εκλεκτούς μουσικούς επί σκηνής (Γιάννης Παπαδόπουλος (πιάνο), Γιώργος Γεωργιάδης (μπάσο), Δημήτρης Τσάκας (σαξόφωνο, φλάουτο). Πολύτιμη ήταν η συμβολή της Ζωής Χατζηαντωνίου, που είχε την επιμέλεια κίνησης στην παράσταση μας. Οι “Ιαχές” δεν διαθέτουν μια συμβατική αφήγηση· είναι περισσότερο μια τελετουργία μνήμης και βιώματος. Και αυτό απαιτεί από όλους μας μια πλήρη και εις βάθος συμμετοχή”.

Πώς νιώθετε πως επικοινωνούν μεταξύ τους τα αποσπάσματα από αρχαίες τραγωδίες, δημοτική και σύγχρονη ποίηση σε μία ενιαία παράσταση;

Νιώθω πως όλα αυτά τα κείμενα, όσο μακρινά κι αν μοιάζουν χρονικά μεταξύ τους, κουβαλούν τον ίδιο ανθρώπινο πυρήνα. Ο θρήνος της Εκάβης στις “Τρωάδες”, η φωνή του ξεριζωμένου στον Σεφέρη, η ελληνική και διεθνής λαική ποιητική έκφραση, ακόμη και οι πιο σύγχρονες ποιητικές μαρτυρίες, όπως της Ουαρσάν Σαίρ, μιλούν τελικά για την απώλεια, την προσφυγιά, τη σκλαβιά, την ανάγκη του ανθρώπου να κρατηθεί όρθιος μέσα στην καταστροφή.

Στις “Ιαχές” αυτά τα αποσπάσματα δεν λειτουργούν σαν ξεχωριστά λογοτεχνικά κομμάτια που απλώς παρατίθενται το ένα δίπλα στο άλλο. Η προσεκτική επιλογή των κειμένων (με την πολύτιμη βοήθεια της Ελένης Σπετσιώτη) και η περίτεχνη δραματουργική επεξεργασία τους από τους Ταξιάρχη Δεληγιάννη και Βασίλη Τσιουβάρα οδήγησε στη δημιουργία ενός αυτόνομου, ενιαίου έργου, το οποίο στη συνέχεια, επενδυμένο με την πρωτότυπη μουσική του Αλέξανδρου Δράκου Κτιστάκη, λειτούργησε έτσι ώστε διαφορετικές φωνές από διαφορετικούς αιώνες και διαφορετικά σημεία του ορίζοντα να ενώνονται σε μία ενιαία αναπνοή, μια κοινή κραυγή.

Αυτό που με συγκινεί περισσότερο είναι ότι στις ‘‘Ιαχές” αποκαλύπτεται η βαθιά συγγένεια του αρχαίου δράματος με τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία και εμπειρία. Οι εποχές αλλάζουν, αλλά ο πόνος του ξεριζωμού, ο φόβος, η απώλεια και η ανάγκη για αξιοπρέπεια παραμένουν ίδια. Και εκεί ακριβώς γεννιέται η ουσιαστική επικοινωνία όλων αυτών των κειμένων πάνω στη σκηνή.

Πώς η παράσταση αυτή επικοινωνεί με το σήμερα;

Νομίζω πως οι “Ιαχές” επικοινωνούν με το σήμερα με έναν τρόπο σχεδόν αναπόφευκτο. Τα θέματα που διαπερνούν την παράσταση – ο ξεριζωμός, η προσφυγιά, η απώλεια της πατρίδας, η βία, η μετατροπή του ανθρώπου σε “πραμάτεια” – δεν ανήκουν μόνο στην αρχαία τραγωδία ή στην ιστορική μνήμη. Είναι εικόνες και καταστάσεις που δυστυχώς συνεχίζουμε να βλέπουμε καθημερινά και αδιάλειπτα γύρω μας. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους, να χάνουν την ασφάλεια και την ταυτότητά τους, να βιώνουν τον φόβο και την απανθρωπιά.

Ταυτόχρονα, πιστεύω πως η παράσταση μιλά και για κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό: για την ανάγκη να μη χάσουμε την ενσυναίσθησή μας. Μέσα από τη μουσική, την ποίηση και το αρχαίο δράμα, οι “Ιαχές” προσπαθούν να θυμίσουν ότι πίσω από κάθε ιστορικό γεγονός υπάρχουν άνθρωποι, σώματα, ψυχές και φωνές που ζητούν να ακουστούν. Και αυτό είναι ένα αίτημα απολύτως σημερινό.

Τι σημαίνει για εσάς η παρουσία των «Ιαχών» στο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου της Μπιενάλε Βενετίας και πώς βλέπετε την ελληνική δημιουργία να αναδεικνύεται διεθνώς;

Καταρχάς, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Willem Dafoe, Καλλιτεχνικό Διευθυντή της Biennale Teatro, που δέχτηκε τη συμμετοχή μας. Η παρουσία των “Ιαχών” στο 54ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου της Μπιενάλε Βενετίας είναι για όλους μας μια πολύ μεγάλη τιμή, αλλά και μια βαθιά ευθύνη. Πρόκειται για έναν διεθνή χώρο συνάντησης, όπου διαφορετικές γλώσσες, πολιτισμοί και καλλιτεχνικές φόρμες συνομιλούν μεταξύ τους.

Αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι “Ιαχές” αποτελούν μια ζωντανή, σύγχρονη ελληνική δημιουργία, που συνομιλεί με το αρχαίο δράμα, τη νεότερη ποίηση και τη μουσική με έναν τρόπο ανοιχτό, τολμηρό και βαθιά ανθρώπινο. Πρόκειται δηλαδή για ένα έργο δομημένο κατά έναν τρόπο που να μπορούν και οι ξένοι θεατές να κατανοήσουν τον αρχαίο λόγο και την ποίηση, σε συνδυασμό με την παγκόσμια γλώσσα της μουσικής, αναδεικνύοντας την εξωστρέφεια και την οικουμενική του δύναμη.

Πιστεύω πως όταν η ελληνική δημιουργία εμπιστεύεται τη δική της πολιτισμική μνήμη, χωρίς φόβο, τότε μπορεί πραγματικά να αγγίξει ένα διεθνές κοινό. Γιατί ο πυρήνας αυτών των έργων δεν είναι μόνο “ελληνικός”· είναι πανανθρώπινος. Και αυτό είναι που αναγνωρίζεται και εκτιμάται διεθνώς: η αλήθεια, η αυθεντικότητα και η ανάγκη επικοινωνίας πέρα από σύνορα και γλώσσες.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία: Χρήστος Στέργιογλου
Μουσική σύνθεση: Αλέξανδρος Δράκος Κτιστάκης
Δραματουργική επεξεργασία: Ταξιάρχης Δεληγιάννης, Βασίλης Τσιουβάρας
Σύμβουλος δραματουργίας: Ελένη Σπετσιώτη
Επιμέλεια κίνησης: Ζωή Χατζηαντωνίου
Σκηνικά – Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου
Sound design – Ηχολήπτης FOH: Νίκος Κόλλιας
Ηχολήπτης monitor: Σωτήρης Ζηλιασκόπουλος
Βοηθοί σκηνοθέτη: Ταξιάρχης Δεληγιάννης, Βασίλης Τσιουβάρας
Βοηθοί ενδυματολόγου: Μαρία Αλεξάνδρου, Δήμητρα Σταυρίδου
Αγγλικοί υπέρτιτλοι: Μενέλαος Καραντζάς

Εκτέλεση παραγωγής πρεμιέρας (Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου): Apparat Athen / Νικόλας Χανακούλας
Διεύθυνση Παραγωγής Περιοδείας: Μαρία Δούρου
Εκτέλεση Παραγωγής Περιοδείας: Πολιτιστικός Οργανισμός Λυκόφως – Γ. Λυκιαρδόπουλος
Παραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου
Ερμηνευτές Χρήστος Στέργιογλου (ερμηνεία, τραγούδι), Γιώργος Ιατρού (ερμηνεία, τραγούδι)

Ζωντανή ερμηνεία της μουσικής Αλέξανδρος Δράκος Κτιστάκης (κρουστά, electronics, keyboards), Γιάννης Παπαδόπουλος (πιάνο), Γιώργος Γεωργιάδης (μπάσο), Δημήτρης Τσάκας (σαξόφωνο, φλάουτο)

H παραγωγή είναι μια συνεργασία του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με τον Πολιτιστικό Οργανισμό Λυκόφως.