Παγκόσμια πρώτη δοκιμή για θεραπεία που μετατρέπει σε νεανικά τα γερασμένα κύτταρα

Ξεκίνησε επίσημα μια πολυαναμενόμενη και αμφιλεγόμενη κλινική δοκιμή που έχει στόχο να «γυρίσει πίσω τον χρόνο» για τα γηρασμένα κύτταρα του ματιού, επαναφέροντάς τα σε πιο νεανική κατάσταση.

Η αμερικανική βιοτεχνολογική εταιρεία Life Biosciences, Inc. ανακοίνωσε ότι χορήγησε τον πρώτο ασθενή με μια πειραματική θεραπεία σχεδιασμένη να αντιστρέψει την ηλικιακή απώλεια όρασης.

Η θεραπεία βασίζεται στην ενεργοποίηση τριών γονιδίων στα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς, που συνδέουν τα μάτια με τον εγκέφαλο. Αυτά τα νεύρα δεν αναγεννιούνται φυσιολογικά, και αν καταστραφούν από ασθένεια, όπως το γλαύκωμα, μπορεί να προκληθεί ξαφνική και ασυμπτωματική απώλεια όρασης, η οποία συχνά είναι μόνιμη.

Η πειραματική θεραπεία ER-100 δοκιμάζεται τώρα σε ανθρώπους για να «αντιστρέψει το μη αναστρέψιμο». Ωστόσο, η διεξαγωγή της δοκιμής έχει προκαλέσει έντονο επιστημονικό και ηθικό διάλογο, καθώς πρόκειται για μία διαδικασία υψηλού κινδύνου και αβέβαιης αποτελεσματικότητας.

Πώς λειτουργεί η ER-100 και τι ελπίζουν οι επιστήμονες

Η ελπίδα των ερευνητών είναι ότι μια μόνο ένεση γονιδιακής θεραπείας, σε συνδυασμό με μερικές εβδομάδες λήψης αντιβιοτικών, θα μπορούσε να διατηρήσει ή να αποκαταστήσει την όραση σε άτομα που την έχουν χάσει εν μέρει ή πλήρως.

Πρόκειται για μία από τις πιο πολυαναμενόμενες κλινικές δοκιμές της χρονιάς και θεωρείται πιθανό ορόσημο για την έρευνα της μακροζωίας. Ωστόσο, ορισμένοι επιστήμονες την χαρακτηρίζουν «εξαιρετικά υψηλού κινδύνου» και αμφισβητούν ότι θα λειτουργήσει.

«Αυτό είναι μια σημαντική στιγμή για την Life Bio και για τον τομέα της βιολογίας της γήρανσης», δηλώνει ο David Sinclair, συνιδρυτής και CEO της Life Biosciences και γενετιστής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

«Η έρευνά μας υποδηλώνει ότι η γήρανση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απώλεια επιγενετικών πληροφοριών και όχι σε μη αναστρέψιμες βλάβες. Αυτή η κλινική μελέτη αποτελεί την πρώτη ευκαιρία να ελεγχθεί αν η επαναφορά αυτών των πληροφοριών μπορεί να βελτιώσει ανθρώπινες ασθένειες».

Η ομάδα του Χάρβαρντ εργάζεται πάνω στην ER-100 εδώ και χρόνια. Το 2020 διαπίστωσαν ότι μπορούσαν να επαναπρογραμματίσουν εν μέρει γηραιά κύτταρα ποντικών ώστε να συμπεριφέρονται σαν νεότερα. Η τεχνολογία αδειοδοτήθηκε στην Life Bio, η οποία από τότε διεξάγει δοκιμές πριν την κλινική εφαρμογή. Στις 15 Ιανουαρίου φέτος, ο FDA ενέκρινε τη θεραπεία για την πρώτη κλινική δοκιμή.

Η προσέγγιση στοχεύει στην «επαναφορά» των χημικών σημάτων που συσσωρεύονται στο DNA με την ηλικία. Αν τα γηρασμένα κύτταρα μπορούν με ασφάλεια να επανέλθουν σε νεανική κατάσταση, οι δυνατότητες είναι σχεδόν απεριόριστες. Ωστόσο, η πρώτη δοκιμή είναι μικρή και επικεντρώνεται κυρίως στην ασφάλεια, με συμμετοχή έως 18 ατόμων.

Κίνδυνοι και αβεβαιότητες

Προκαταρκτικές μελέτες σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα δείχνουν ότι η ER-100 μπορεί να αποκαταστήσει τη λειτουργία κατεστραμμένων κυττάρων. Ωστόσο, η τροποποίηση της γονιδιακής έκφρασης ενέχει γνωστούς και άγνωστους κινδύνους, όπως η πιθανότητα ορισμένα κύτταρα να γίνουν καρκινικά.

«Ένα πρόβλημα είναι ότι η ER-100, ακόμη και υπό ιδανικές συνθήκες επαναπρογραμματισμού, τις οποίες κανείς δεν γνωρίζει στο ανθρώπινο μάτι , δεν μειώνει την πίεση του γλαυκώματος», επισημαίνει ο Paul Knoepfler, βιολόγος βλαστοκυττάρων από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Ντέιβις. «Ακόμη κι αν υπάρξει ανανέωση των κυττάρων, μπορεί να μην διαρκέσει».

Η θεραπεία χορηγείται μέσω έγχυσης ενός ιού που δεν προκαλεί λοιμώδη ασθένεια. Ο ιός μεταφέρει γενετικές οδηγίες στα γαγγλιακά κύτταρα ώστε να παράγουν τρεις πρωτεΐνες που βοηθούν στην αποκατάσταση της νεανικότητας και της λειτουργικότητας των κυττάρων.

Τα γονίδια ενεργοποιούνται μόνο όταν οι συμμετέχοντες λαμβάνουν συγκεκριμένα αντιβιοτικά, προσφέροντας μερικό έλεγχο της θεραπείας.

Η πρώτη δοκιμή ξεκινά με 12 συμμετέχοντες με ανοικτού τύπου γλαύκωμα (OAG) και θα επεκταθεί έως 6 συμμετέχοντες με βλάβη του οπτικού νεύρου (NAION). Οι ασθενείς θα παρακολουθούνται για τουλάχιστον πέντε χρόνια, ενώ οι δόσεις θα προσαρμόζονται ανάλογα με την ανταπόκριση.

Ο κύριος στόχος είναι η ασφάλεια, αλλά θα δημοσιευτούν και πρώτα στοιχεία σχετικά με την όραση. Αν η θεραπεία μπορεί πραγματικά να «αντιστρέψει τη γήρανση» των γαγγλιακών κυττάρων παραμένει άγνωστο, ενώ οι επιστήμονες δεν συμφωνούν καν στο πώς θα φανεί αυτό στην πράξη.

Η γήρανση μετριέται μέσω βιολογικών «ρολογιών» που επηρεάζουν την υγεία και λειτουργία των κυττάρων. Ποια είναι όμως τα σημαντικότερα; Και πρέπει να επαναφερθούν όλα για να θεωρηθεί ότι η γήρανση αντιστράφηκε;

Ο Sinclair έχει δεχτεί στο παρελθόν κριτική για υπερβολική προβολή πειραματικών θεραπειών μακροζωίας. Η πρώτη δοκιμή της ER-100 θα δώσει κάποιες αρχικές απαντήσεις, αλλά ο Knoepfler προειδοποιεί ότι η θεραπεία δεν είναι ακόμη έτοιμη για χρήση σε ανθρώπους.

«Ως βιολόγος βλαστοκυττάρων, η ιδέα του επαναπρογραμματισμού είναι συναρπαστική, αλλά πρέπει να παραμείνουμε ρεαλιστές. Πολλά μπορούν να πάνε στραβά», έσπευσε να προειδοποιήσει ο ίδιος.