JEFF MILLS: “Η TECHNO ΕΙΝΑΙ ΑΚΟΜΗ ΝΕΑ ΚΑΙ ΠΑΡΕΞΗΓΗΜΕΝΗ”

Κάθε αυριανή συγκομιδή αρχίζει σήμερα, όταν μια ιδέα αφήνεται στον χρόνο για να γίνει κάτι μεγαλύτερο από εκείνον που τη συνέλαβε. Από αυτή τη σκέψη ξεκινά το Tomorrow Comes The Harvest, το πρότζεκτ που φέρνει στις 20 Σεπτεμβρίου στο Θέατρο Βράχων τον Jeff Mills, πρωτοπόρο της techno σκηνής του Ντιτρόιτ και καθοριστική μορφή για τον τρόπο με τον οποίο ακούμε και αντιλαμβανόμαστε την ηλεκτρονική μουσική. Εδώ, η συγκομιδή είναι η ίδια η μουσική: μια αρχική ιδέα περνά από τον έναν μουσικό στον άλλον, μεταμορφώνεται και οδηγεί κάθε εμφάνιση σε διαφορετικό προορισμό.

Από την techno κολεκτίβα Underground Resistance και την Axis Records έως τις συμφωνικές ορχήστρες, τον κινηματογράφο, τα μεγάλα πολιτιστικά ιδρύματα και τα αρχαία μνημεία της Δήλου, ο Mills ακολουθεί σταθερά την περιέργειά του για το άγνωστο. Η επιστημονική φαντασία, το Διάστημα, ο χρόνος και η σχέση ανθρώπου και μηχανής διατρέχουν τη δουλειά του ως διαφορετικές όψεις της ίδιας αναζήτησης. Στο Tomorrow Comes The Harvest, αυτή η αναζήτηση μεταφέρεται αυτούσια πάνω στη σκηνή. Το πρώτο μοτίβο των κρουστών και το τέμπο αποτελούν τη μοναδική σταθερή αφετηρία. Από εκεί, οι μουσικοί ακούν, αντιδρούν και χτίζουν μαζί, ακολουθώντας μια πορεία που σχηματίζεται την ίδια στιγμή μπροστά στο κοινό. Όπερ σημαίνει κάθε συναυλία, κάθε ζωντανή συνάντηση είναι μοναδική και ανεπανάληπτη.

Ο πρώτος σπόρος του πρότζεκτ φυτεύτηκε στη συνάντηση του Mills με τον Tony Allen, τον Νιγηριανό ντράμερ που διαμόρφωσε μαζί με τον Fela Kuti τον ρυθμικό πυρήνα του afrobeat. Ο “The Wizard” Mills έφερε την ακρίβεια των ηλεκτρονικών μηχανών και ο Allen έναν πολυρυθμικό κόσμο, όπου κάθε χτύπημα και κάθε κενό μπορούσαν να αλλάξουν την αίσθηση ολόκληρου του μοτίβου.

Μαζί με τον πληκτρά και παραγωγό Jean-Phi Dary, ανέπτυξαν έναν κοινό μουσικό κώδικα βασισμένο στην ακρόαση και στην άμεση ανταπόκριση. Από την πρώτη τους συνάντηση, ο Mills παρατηρούσε τον Allen να μεταβάλλει ανεπαίσθητα τον ίδιο ρυθμό, δίνοντας διαφορετικό βάρος στη σιωπή ανάμεσα στα χτυπήματα. «Υπήρχε μια κλίμακα για τον ήχο και μια κλίμακα για τη σιωπή», λέει σήμερα.

Μετά τον θάνατο του Tony Allen το 2020, η ιδέα συνέχισε να εξελίσσεται μέσα από νέες μουσικές συναντήσεις. Στο Θέατρο Βράχων, ο Jeff Mills και ο Jean-Phi Dary θα συμπράξουν με τη φλαουτίστρια Rasheeda Ali, η οποία φέρνει τη δική της γλώσσα, ανάμεσα στην jazz, το afrofunk και τον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό. Κάθε εμφάνιση λειτουργεί σαν ζωντανός οργανισμός: μια απόκλιση μπορεί να γίνει πέρασμα, μια παύση να μετακινήσει τον ρυθμό και μια στιγμιαία ιδέα να καθορίσει τη συνέχεια.

Για τον Mills, ο αυτοσχεδιασμός λειτουργεί σαν μια συνομιλία που εξελίσσεται σε πραγματικό χρόνο. Κάθε μουσικός ανταποκρίνεται αμέσως σε όσα ακούει, προσαρμόζει τις κινήσεις του και επικοινωνεί με τους υπόλοιπους μέσα από συμφωνίες, αποκλίσεις και μικρές μετατοπίσεις. Η ανοιχτή δομή πολλαπλασιάζει τις πιθανές κατευθύνσεις, ενώ οι μηχανές και ο κεντρικός συγχρονισμός υπηρετούν μια διαφορετική μέθοδο δημιουργίας. Για εκείνον, πρόκειται για δύο ισότιμους δρόμους προς το μουσικό αποτέλεσμα.

Λίγο πριν από την εμφάνισή του στην Αθήνα, ο Jeff Mills μιλά στο NEWS 24/7 για όσα του δίδαξε ο Tony Allen, για τη δημιουργικότητα ως συλλογική πράξη και για μια techno σαράντα ετών, από την οποία οι ακροατές έχουν γνωρίσει μέχρι σήμερα μόνο ένα μικρό μέρος των δυνατοτήτων της.

JEFF MILLS: ΜΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΗΧΟ ΚΑΙ ΜΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΙΩΠΗ

Όταν ανεβαίνετε στη σκηνή με το Tomorrow Comes The Harvest, τι είναι πραγματικά καθορισμένο εκ των προτέρων και τι παραμένει εντελώς ανοιχτό;

Όταν ανεβαίνουμε στη σκηνή (στο δικό μου set-up) μόνο το πρώτο μοτίβο των ντραμς είναι καθορισμένο. Κι αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω του τέμπο. Οι άλλοι μουσικοί μπορεί να χρησιμοποιούν μονάδες εφέ και ρυθμίσεις που είναι σημειωμένες για συγκεκριμένο BPM (χτύποι ανά λεπτό), οπότε να μη χρειάζεται να τις επαναρυθμίσουν τόσο νωρίς στο σόου. Όλα καθορίζονται καθώς αναπτύσσουμε το κομμάτι. Στην αρχή, είναι απαραίτητο όλοι οι υπόλοιποι να γνωρίζουν πού βρίσκεται το «ένα». Δηλαδή, το πρώτο beat του μοτίβου. Επειδή όλοι τοποθετούμε τους εαυτούς μας μέσα στη δομή ενός ρυθμικού συγχρονισμού.

Συνήθως, το πρώτο κομμάτι μιας ζωντανής εμφάνισης ενός συγκροτήματος χρησιμοποιείται επίσης από τον ηχολήπτη, ώστε να πετύχει μια καλή ισορροπία ανάμεσα σε όλους, επειδή τα levels και οι EQ ρυθμίσεις μπορεί να έχουν αλλάξει στο διάστημα ανάμεσα στο sound/line check και στo ίδιo το περφόρμανς. Έτσι, στο πρώτο κομμάτι συνήθως περνάμε και παίζουμε κάθε όργανο που έχουμε στις διατάξεις μας. Μόλις αντιληφθούμε ότι έχουμε πετύχει αυτή την καλή ισορροπία, μπορούμε να εισαγάγουμε τα σόλο κ.λπ.

Τι αλλαγές έφερε η συνεργασία σας με τον Tony Allen στον τρόπο αντίληψης του ρυθμού και της ηλεκτρονικής μουσικής;

Από την πρώτη φορά και την πρώτη συνεδρία που συναντηθήκαμε! Έπειτα από αυτό, το μυαλό απλώς συνέχισε να σπινιάρει και δεν έχει σταματήσει ακόμη. Το πρώτο πράγμα που παρατήρησα ήταν ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούσε το ταμπούρο (snare drum). Ήταν ασυνήθιστος, επειδή σπάνια επαναλάμβανε το ίδιο μοτίβο. Πρόσθετε μικρές, αλλά αισθητές τροποποιήσεις στη νότα/στο χτύπημα και στη σιωπή ανάμεσά τους. Έτσι, ακόμη κι αν επρόκειτο για τον ίδιο ρυθμό, έμοιαζε διαφορετικός εξαιτίας της μετατόπισης της σιωπής. Υπήρχε, λοιπόν, μια κλίμακα για τον ήχο και μια κλίμακα για τη σιωπή. Έπειτα προσθέταμε με τον ίδιο τρόπο το hi-hat και την μπότα· ήταν κάτι που σου τίναζε το μυαλό στον αέρα.

Ο τίτλος Tomorrow Comes The Harvest προέρχεται από την Octavia Butler. Πώς έχει αλλάξει η κατανόησή σας γι’ αυτή την ιδέα, καθώς εξελισσόταν το ίδιο το πρότζεκτ;

Ο τίτλος είναι εύστοχος. Στον τίτλο των τεσσάρων λέξεων, ο οποίος περιγράφει ποιος είναι ο στόχος μας, υπάρχει κατά κάποιον τρόπο μια εντολή που προτείνουμε: ότι μέσα από τις πράξεις μας οι άνθρωποι μπορεί να παρακινηθούν να δράσουν με τον ίδιο τρόπο και ότι αυτό θα επεκταθεί και σε άλλους –  οι πράξεις μας, όταν παίζουμε μαζί, έχουν σχεδιαστεί σαν μια λευκή σελίδα, όπου όλα μπορούν να συμβούν. Και παράγοντας τις ιδέες (ή τους σπόρους) στο μυαλό του ακροατή.

Έχετε πει ότι οι μουσικοί γνωρίζουν τον στόχο μιας εμφάνισης, ακόμη κι αν δεν γνωρίζουν πώς θα φτάσουν εκεί. Ποιος είναι αυτός ο στόχος;

Ο στόχος είναι να διευρύνουμε και να διεγείρουμε τη δημιουργικότητα.

Όταν ένας αυτοσχεδιασμός αρχίζει να ξεφεύγει από τον έλεγχό σας, τι κάνετε με εκείνη τη στιγμή;

Βασικά, δεχόμαστε τη στιγμή και τη συνυπολογίζουμε – την αφήνουμε να ακολουθήσει τη δική της διαδρομή, μέχρι κάποιος να έχει μια ιδέα για να ευθυγραμμιστούμε ξανά. Προφανώς, όσο πιο γρήγορα έρθει αυτή η ιδέα τόσο το καλύτερο! Δεν συμβαίνει, όμως, συχνά να βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση. Μερικές φορές τη χρησιμοποιούμε ως σημείο μετάβασης.

Εφόσον κάθε εμφάνιση δημιουργείται εκείνη τη στιγμή, ποιος είναι ο ρόλος των ηχογραφήσεων; Είναι συνθέσεις, καταγραφές μιας συγκεκριμένης στιγμής ή κάτι άλλο;

Γενικά, δεν χρησιμοποιούνται ηχογραφήσεις στο σόου. Τον τελευταίο καιρό, όμως, έχω πειραματιστεί χρησιμοποιώντας κομμάτια τα οποία μπορώ να τροποποιώ σε πραγματικό χρόνο. Αυτό μπορεί να προσθέσει άλλη μία διάσταση στον ήχο και στη συνολική εμφάνιση. Κάτι πιο κοντινό στην ένταξη ενός DJ σε αυτό το σχήμα.

Τι εισπράττετε από ένα κοινό -την ενέργεια, την κίνηση ή τη σιωπή του- και πώς διαμορφώνει αυτό τη μουσική σε πραγματικό χρόνο;

Ο ήχος του κοινού μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο παίζουμε, αλλά αυτή η παράμετρος δεν είναι κάτι στο οποίο υπολογίζουμε ότι θα συμβεί. Ο πρώτος μας στόχος είναι να παίζουμε μεταξύ μας – να δουλεύουμε για να ευθυγραμμιστούμε ρυθμικά, ώστε να μπορέσουμε να το διευρύνουμε και να το αναπτύξουμε.

ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ

Αλλάζει η διαρκής παρουσία των κινητών τηλεφώνων και των οθονών τον τρόπο με τον οποίο «αισθάνεστε» ένα πλήθος;

Όχι, δεν έχει κάποια επίδραση. Και πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα, που αφορά το δικαίωμα των ανθρώπων να φωτογραφίζουν και να βιντεοσκοπούν, πρέπει να πω ότι θεωρώ σημαντικό να επιτρέπεται στους ανθρώπους να καταγράφουν μια εμπειρία – φυσικά, όχι για να την πουλήσουν και να αποκομίσουν κέρδος από αυτήν, αλλά για να την έχουν ως ενθύμιο. Το να απαγορεύεις και να περιορίζεις τα δικαιώματα των ανθρώπων παραβιάζει μια προσωπική ελευθερία την οποία όλοι απολαμβάνουμε και θεωρούμε πολύτιμη – και αυτό περιλαμβάνει και τον καλλιτέχνη.

Καθώς μεγαλώνουμε, οι αναμνήσεις αποκτούν πολύ μεγαλύτερη σημασία. Όσο μεγαλώνουμε, τόσο περισσότερο θέλουμε να κρατήσουμε τις εμπειρίες που έχουμε ζήσει, επειδή διαμορφώνουν αυτό που είμαστε και αυτό στο οποίο έχουμε εξελιχθεί. Με τη δική μου λογική, το κοινό είναι σημαντικότερο από τον καλλιτέχνη. Αν ο καλλιτέχνης βλέπει μπροστά του μια θάλασσα από μικροσκοπικές φωτεινές οθόνες, αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν απολαμβάνουν την εμπειρία. Παραμένει σημαντικότερο να έχουν τη δυνατότητα να κρατήσουν κάτι μέσα από το οποίο θα μπορούν να τη θυμούνται.

Το να αφαιρείς την περιουσία κάποιου (παίρνοντας το κινητό του) ή το να επιβάλλεις περιορισμούς στις συσκευές μόνο και μόνο για να παρακολουθήσει κάποιος μια εμφάνιση/ένα DJ set – όπου οι DJs παίζουν περιεχόμενο που είναι διαθέσιμο στο εμπόριο – φτάνει στα άκρα. Οι εκδηλώσεις με όρους και προϋποθέσεις είναι περίπλοκη υπόθεση και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερο σεβασμό.

Έπειτα από την εμφάνισή σας στον Ναό της Ίσιδας στη Δήλο, τώρα θα παίξετε στο Θέατρο Βράχων, ένα εντυπωσιακό υπαίθριο αμφιθέατρο μέσα σε ένα πρώην λατομείο, πλαισιωμένο από επιβλητικούς βράχους. Πώς φαντάζεστε ότι ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να διαμορφώσει την εμφάνιση;

Τέτοιες αναγνωρίσιμες εκδηλώσεις είναι πάντοτε ξεχωριστές. Όλη η ιστορία που είναι τυλιγμένη μέσα στα τείχη μπορεί να ασκήσει ψυχολογική επίδραση σε αυτό που κάνουμε κατά τη διάρκεια της εμφάνισης.

Καθώς η ηλεκτρονική μουσική μετακινείται όλο και περισσότερο πέρα από τα κλαμπ, προς τα θέατρα, τις αίθουσες συναυλιών και άλλους χώρους, τι κερδίζει και τι κινδυνεύει να χάσει;

Κερδίζει την ευκαιρία να φτάσει σε ένα διαφορετικό είδος ακροατή και κοινού και κινδυνεύει να χάσει ελάχιστα πράγματα. Κι αυτό είναι φανταστικό, επειδή η εμπειρία της μουσικής εξακολουθεί να μην μπορεί να χωριστεί εύκολα σε όρους “σωστό” και “λάθος”. Αυτό το αποφασίζει κάθε άνθρωπος μέσα στο κοινό, όχι μια βιομηχανία, όχι οι καλλιτέχνες ή οι άνθρωποι που παίρνουν συνεντεύξεις και οι δημοσιογράφοι. Τα πάντα παραμένουν ανοιχτά και ελεύθερα στην ατομική ερμηνεία.

Από την εμπειρία μου σε χώρους έξω από τη σφαίρα του κλαμπ/της πίστας χορού, μαθαίνω κάτι καινούργιο κάθε φορά που το κάνω. Αυτές οι συνειδητοποιήσεις με έχουν βοηθήσει να κατανοήσω τη μουσική σε ένα ευρύτερο πλαίσιο.

Έπειτα από περισσότερα από σαράντα χρόνια techno, πού εξακολουθείτε να ακούτε ανεξερεύνητο έδαφος;

Έπειτα από σαράντα χρόνια που παρακολουθώ αυτό το μουσικό είδος, εξακολουθώ να αισθάνομαι ότι το μεγαλύτερο μέρος όσων παράγονται παραμένει σε μεγάλο βαθμό παρεξηγημένο. Ως αποτέλεσμα, οι ακροατές βιώνουν μόνο ένα μικρό ποσοστό από όσα είναι δυνατά. Αισθάνομαι ότι πολύ συχνά οι καλλιτέχνες και οι DJs ανταποκρίνονται σε αυτό που υποτίθεται ότι πρέπει να κάνουν – σε αυτό που ίσως περιμένει ο κόσμος από εκείνους – και τελικά το κάνουν για να τον ευχαριστήσουν.

Έπειτα από σαράντα χρόνια, θα περίμενα να είχαμε βρει τρόπους να προχωρήσουμε πέρα από αυτή τη σχέση, ώστε οι DJs και οι καλλιτέχνες να μπορούν να λειτουργούν με μεγαλύτερη ελευθερία και το κοινό να υποδέχεται κάτι διαφορετικό χωρίς αρνητική αντίδραση επειδή δεν ήταν αυτό που περίμενε.

Στην πραγματικότητα, έχουν περάσει μόλις σαράντα χρόνια. Σε σύγκριση με άλλα μουσικά είδη, η techno παραμένει πολύ νέα. Μπορώ μόνο να ελπίζω ότι, με τον χρόνο, αυτές οι συνθήκες θα βελτιωθούν σημαντικά.