Πτυχίο και τέλος! Η χώρα που σταματάει να μαθαίνει

To καλό με τους πίνακες της Εurostat είναι ότι μπορείς πολύ εύκολα να εντοπίσεις τη χώρα μας. Θα είναι είτε πρώτη, είτε τελευταία. Εξαρτάται από τη μέτρηση.

Να, ας πούμε στο άγχος κατά την εργασία. Είμαστε πρώτοι. Αλλά αυτό ας πούμε ότι είναι υποκειμενικό. Ενας άλλος πίνακας περιγράφει σκληρή αλήθεια: είμαστε τελευταίοι στην εκπαίδευση των ενηλίκων.

Η μέτρηση αναφέρεται στην εκπαίδευση/επιμόρφωση/κατάρτιση που λαμβάνουν οι ενήλικες εργαζόμενοι. Οχι απαραιτήτως με ένα δεύτερο πτυχία ή την απόκτηση μίας εξειδίκευσης. Αλλά με τη συμμετοχή σε ένα σεμινάριο ή τη συστηματική ενίσχυση των γνωστικών εφοδίων. Ο μέσος όρος στην Ευρώπη μας λέει ότι επιπλέον εκπαίδευση λαμβάνει το 13.7% των εργαζομένων. Στην Ελλάδα μόλις το 5.2%. Η Σουηδία είναι πρώτη με το 38.2% των εργαζομένων να λαμβάνει επιπλέον εκπαίδευση.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Ενας προφανής λόγος έχει να κάνει με τις εργασιακές συνθήκες. Δεν είναι λίγοι οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε δύο δουλειές και συνεπώς δεν υπάρχει χρόνος για επιπλέον εκπαίδευση. Και άλλοι που έχουν κακοπληρωμένη απασχόληση και εκτιμούν ότι δεν αξίζει τον κόπο να μάθουν μερικά πράγματα παραπάνω.

Ωστόσο ο βασικός λόγος αφορά την έλλειψη της αντίστοιχης κουλτούρας από τις επιχειρήσεις. Και εδώ υπάρχει τεχνική εξήγηση: η Ελλάδα δεν διαθέτει πολλές μεγάλες επιχειρήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν κίνητρα και δομές επιμόρφωσης των εργαζομένων. Η μικρομεσαία επιχείρηση υπηρεσιών ή η βιοτεχνία δεν ενδιαφέρεται για αυτά τα πράγματα.

Ομως αν δούμε την εικόνα από ψηλά, θα παρατηρήσουμε το εξής. Η κοινωνία μας παράγει εργαζόμενους που έχουν, από τα χρόνια του σχολείου, προβληματική σχέση με την εκπαίδευση. Μας το λένε και τα αποτελέσματα του διαγωνισμού PISA που δείχνουν ότι σχεδόν οι μισοί μαθητές μας υστερούν στην κατανόηση κειμένου και απλών εννοιών από τις θετικές επιστήμες. Οι ίδιοι άνθρωποι θα μπουν στην αγορά της εργασίας και θα συνεχίσουν ως έχουν σε ένα πεδίο διεθνούς ανταγωνισμού που μεταβάλλεται συνέχεια. Πώς θα πάρουμε, λοιπόν, αντίστοιχους μισθούς με τους άλλους Ευρωπαίους όταν υστερούμε σε γνώσεις και κατάρτιση;

Παραπονιόμαστε, δικαίως, για τους χαμηλούς μισθούς. Μόνο που ο μισθός συνδέεται και με την αξία που παράγει μία ώρα εργασίας. Και όταν μία οικονομία απασχολεί μεγάλο μέρος του δυναμικού της σε δραστηριότητες χαμηλής προστιθέμενης αξίας, ενώ ταυτόχρονα επενδύει λίγο στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων του, εγκλωβίζεται.

Ετσι δημιουργείται ένας ωραίος ελληνικός φαύλος κύκλος. Η επιχείρηση δεν εκπαιδεύει τον εργαζόμενο επειδή δεν θεωρεί ότι αξίζει να επενδύσει πάνω του. Ο εργαζόμενος δεν εκπαιδεύεται επειδή δεν περιμένει ότι θα ανταμειφθεί γι’ αυτό. Και στο τέλος όλοι μαζί αναρωτιόμαστε και γκρινιάζουμε γιατί η παραγωγικότητα και οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί.

Από το Ταμείο Ανάκαμψης διατίθενται περίπου ένα δισεκατομμύριο ευρώ για προγράμματα κατάρτισης εργαζομένων. Η αποτελεσματικότητα των μέτρων θα φανεί σε μερικά χρόνια. Αλλά υπάρχει ανάμεσα μας κάποιος που θα εκπλαγεί αν όλα αυτά τα χρήματα πέσουν μέσα σε μία τεράστια τρύπα στο νερό;