Η Δύση κάνει πίσω απέναντι στον Ερντογάν: Σιωπή για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία

Πριν από πέντε χρόνια, η Δύση διακινδύνευσε μια σοβαρή διπλωματική κρίση με την Τουρκία, σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, όταν 10 πρεσβευτές ζήτησαν την απελευθέρωση ενός άνδρα που θεωρούσαν πολιτικό κρατούμενο, προκαλώντας την οργή του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος διέταξε την απέλασή τους.

Έπειτα από δύο ημέρες έντονης διπλωματικής έντασης, το 2021, οι δύο πλευρές έκαναν πίσω. Οι πρεσβευτές των ΗΠΑ, της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Καναδά και άλλων χωρών εξέδωσαν δηλώσεις αποκλιμάκωσης, ενώ ο Ερντογάν δήλωσε ότι στο μέλλον θα είναι πιο προσεκτικοί, υπενθυμίζει το Reuters.

Έκτοτε –και ιδιαίτερα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022– η Δύση έχει αποφύγει σε μεγάλο βαθμό να ασκεί δημόσια κριτική στην Τουρκία για ζητήματα δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών. Αντίθετα, έχει επικεντρωθεί στην ενίσχυση των δεσμών ασφαλείας με μια χώρα που αποτελεί περιφερειακή στρατιωτική δύναμη και σημαντικό εξαγωγέα αμυντικού εξοπλισμού.

Η αλλαγή αυτή στη δυτική στάση αναμένεται να αποτυπωθεί και στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου.

Σύμφωνα με δυτικούς και Τούρκους διπλωμάτες που συμμετέχουν στην προετοιμασία της συνόδου, οι ηγέτες των 32 κρατών-μελών του ΝΑΤΟ δεν αναμένεται να ασκήσουν δημόσια κριτική για την άνευ προηγουμένου καταστολή εις βάρος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), ούτε για τη φυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, βασικού πολιτικού αντιπάλου του Ερντογάν.

Σιωπή από τη Δύση

Ορισμένοι επικριτές της κυβέρνησης Ερντογάν εκτιμούν ότι η σχετική σιωπή της Δύσης ενθαρρύνει την αυταρχική πορεία της Τουρκίας, απομονώνει την αντιπολίτευση και υπονομεύει τις θεμελιώδεις αρχές του ΝΑΤΟ, όπως η δημοκρατία και το κράτος δικαίου.

«Παραμένει σημαντικό η Δύση να συνεχίσει να επισημαίνει την υποβάθμιση των δημοκρατικών θεσμών στην Τουρκία, επειδή η πορεία της χώρας δεν έχει καθοριστεί αμετάκλητα», δήλωσε ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Άγκυρα Ντέιβιντ Σάτερφιλντ, σήμερα διευθυντής του Ινστιτούτου Δημόσιας Πολιτικής Baker.

Όπως είπε στο Reuters, «είναι σημαντικό οι Τούρκοι πολίτες να ακούνε ότι η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να μιλά για το δημοκρατικό τους σύστημα».

Ο Σάτερφιλντ απέρριψε επίσης την άποψη ότι η δημόσια υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπονομεύει τις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι η επιλογή της κυβέρνησης Τραμπ να αποφεύγει τις δημόσιες αναφορές στις δημοκρατικές αξίες δεν συνέβαλε στη βελτίωση των διμερών σχέσεων.

Υπενθυμίζεται ότι ο Ερντογάν είχε διατάξει προσωρινά να κηρυχθεί ο Σάτερφιλντ “persona non grata” το 2021, μαζί με ακόμη εννέα δυτικούς πρεσβευτές, επειδή είχαν ζητήσει την απελευθέρωση του φυλακισμένου επιχειρηματία και φιλάνθρωπου Οσμάν Καβαλά.

Ο Καβαλά παραμένει φυλακισμένος σχεδόν εννέα χρόνια, εκτίοντας ποινή ισόβιας κάθειρξης για φερόμενη απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης, κατηγορία που ο ίδιος απορρίπτει.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει αποφανθεί ότι τόσο ο Καβαλά όσο και οι συγκατηγορούμενοί του πρέπει να αφεθούν ελεύθεροι, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία και η κράτησή του αποσκοπεί στη φίμωσή του.

Από την πλευρά του, το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) απορρίπτει τις κατηγορίες περί πολιτικοποιημένης Δικαιοσύνης, επιμένοντας ότι τα τουρκικά δικαστήρια λειτουργούν ανεξάρτητα.

Παράλληλα, εκατοντάδες στελέχη και αιρετοί του CHP έχουν συλληφθεί ή φυλακιστεί τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ το κόμμα κάνει λόγο για «δικαστικό πραξικόπημα».

Συλλήψεις και περιορισμοί ενόψει της Συνόδου Κορυφής

Εν όψει της συνόδου του ΝΑΤΟ, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν έντονη ανησυχία, καθώς δεκάδες δημοσιογράφοι από ανεξάρτητα τουρκικά μέσα ενημέρωσης δεν έλαβαν διαπίστευση, ενώ οι αρχές έχουν προχωρήσει σε περισσότερες από 200 συλλήψεις, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας.

Το γραφείο του Ερντογάν δεν σχολίασε την άρνηση χορήγησης διαπιστεύσεων, ενώ το ΝΑΤΟ επισήμανε ότι βασίζεται στις αποφάσεις της χώρας που φιλοξενεί τη σύνοδο.

Ερωτηθείς αν η Συμμαχία σκοπεύει να θέσει ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αξιωματούχος του ΝΑΤΟ παρέπεμψε σε προηγούμενη ανακοίνωση, υπογραμμίζοντας μόνο ότι είναι σημαντικό οι δημοσιογράφοι να μπορούν να καλύψουν τη σύνοδο από κοντά.

Η πρεσβεία των ΗΠΑ στην Άγκυρα δεν σχολίασε ενδεχόμενη αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία.

Λίγες δυτικές κυβερνήσεις έχουν σχολιάσει δημόσια την καταστολή εις βάρος του CHP. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, αρκετές χώρες προτιμούν να εκφράζουν τις ανησυχίες τους ιδιωτικά, θεωρώντας ότι η δημόσια κριτική δεν οδηγεί σε ουσιαστικές αλλαγές.

Ο Τραμπ βλέπει τον Ερντογάν ως φίλο

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ θα σηματοδοτήσει την πρώτη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Τουρκία ως προέδρου των ΗΠΑ, ενώ αναμένεται να πραγματοποιήσει και διμερή συνάντηση με τον Ερντογάν, τον οποίο έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει «φίλο».

Η Άγκυρα επιδιώκει η σύνοδος να αναδείξει την ενότητα της Συμμαχίας και να ενισχύσει τη συνεργασία της αμυντικής βιομηχανίας. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει ήδη προαναγγείλει αμυντικές συμφωνίες αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Οι σύμμαχοι θεωρούν πλέον την Τουρκία κρίσιμο πυλώνα της άμυνας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, καθώς διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας και συγκαταλέγεται στους κορυφαίους εξαγωγείς οπλισμένων drones.

Η αναβαθμισμένη γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας έρχεται μετά από μια περίοδο εντάσεων με τους δυτικούς συμμάχους, όπως η πολύμηνη καθυστέρηση της έγκρισης της ένταξης Σουηδίας και Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, αλλά και παρά τις σχετικά στενές σχέσεις της Άγκυρας με τη Μόσχα.

«Οι δυτικοί σύμμαχοι έχουν εγκαταλείψει, σε έναν βαθμό, τις αξίες τους και προτιμούν μια περισσότερο συναλλακτική σχέση με την Τουρκία, επειδή τη θεωρούν απαραίτητη για την ευρωπαϊκή άμυνα», δήλωσε ο Κάρολ Βασιλέφσκι, επικεφαλής του προγράμματος για την Τουρκία, τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία στο Κέντρο Ανατολικών Σπουδών της Βαρσοβίας.

Κατά τον ίδιο, η Άγκυρα γνωρίζει πλέον ότι οποιαδήποτε δυτική κριτική για την καταστολή της αντιπολίτευσης θα είναι περιορισμένη και δεν θα συνοδεύεται από ουσιαστικές κυρώσεις ή άλλες ενέργειες.