Ο “απομονωμένος” Ερντογάν βλέπει τα F-35 να έρχονται

Ρωγμή στο αφήγημα της κυβέρνησης, που εμφανιζόταν «ήσυχη» για το ότι η Τουρκία δεν θα προμηθευθεί από τις ΗΠΑ αεροσκάφη τύπου F-35, αποτελούν οι υποσχέσεις του Ντόναλντ Τραμπ στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά τη συνάντησή τους στην Άγκυρα. Εκεί όπου γίνεται η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην οποία μετέχει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Σε μία ημέρα που δεν καταγράφθηκε καμία συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού, η τουρκική πλευρά φαίνεται -από τις δηλώσεις που έγιναν- ότι απέσπασε τη θετική προδιάθεση του Αμερικανού προέδρου ώστε να αρθούν οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στην Τουρκία. Έτσι ώστε να ενταχθεί στο πρόγραμμα των πλέον σύγχρονων αεροσκαφών που διατίθενται από τις ΗΠΑ σε τρίτες χώρες, όπου μετέχει και η Ελλάδα.

Πρόκειται για μία εξέλιξη για την οποία 24 ώρες νωρίτερα ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, δήλωνε «ήσυχος». Εκτιμώντας ότι δεν υφίσταται θέμα για την άρση των απαγορεύσεων προς την Άγκυρα.

Τα μηνύματα της συνάντηση Ερντογάν – Τραμπ

Με τη λήξη της χθεσινής συνάντησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του Ντόναλντ Τραμπ, στο Προεδρικό Μέγαρο της Άγκυρας και στο περιθώριο της Διάσκεψης του ΝΑΤΟ που διεξάγεται στην τουρκική πρωτεύουσα έμεινε ανοιχτό το ζήτημα της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αεροσκαφών F-35.

Θυμίζουμε ότι η απένταξη της Τουρκίας ξεκίνησε το 2019 όταν η Άγκυρα προμηθεύθηκε τα ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικά συστήματα S-400 και επισημοποιήθηκε ως μέρος κυρώσεων  προς την χώρα το 2021. Χθες, όμως, ο Ντόναλντ Τράμπ εμφανίστηκε να τάσσεται υπέρ της συνολικής άρσης των κυρώσεων αποτιμώντας ως ιδιαίτερα θετική την συμμαχική σχέση με την Τουρκία.

Ειδικά μάλιστα για την προμήθεια των F-35 επισήμανε ότι «είναι ένα εξαιρετικό αεροπλάνο, είναι το καλύτερο, αυτή τη στιγμή το καλύτερο αεροπλάνο μακράν, και σίγουρα κάτι που θα εξετάσουμε». Αυτά ενώ νωρίτερα ο Ρετζέπ Ερντογάν είχε εκφράσει την ελπίδα να έχει «θετική έκβαση» το αίτημα της Τουρκίας για προμήθεια των F-35.

Το ζήτημα της άρσης των κυρώσεων εναντίον της Τουρκίας, πάντως, αποτελεί μια περίπλοκή θεσμική απόφαση για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Καθότι την εποπτεία για την αλλαγή ενός τέτοιου καθεστώτος έχει το Αμερικανικό Κογκρέσο, οπότε δεν εξαρτάται αποκλειστικά από μία απόφαση του ενοίκου του Λευκού Οίκου.

Από την άλλη, όμως, είναι γνωστή η λογική του Ντόναλντ Τραμπ να υπερβαίνει διαδικασίες όταν πρόκειται για ζητήματα που απαιτούν άμεσες προσαρμογές. Επίσης, σύμφωνα με τη διεθνή ειδησεογραφία αλλά και αναλυτές των ισορροπιών στην Ουάσιγκτον, υφίστανται αρκετές δυνατότητες στον Αμερικανό πρόεδρο να ελιχθεί. Ιδίως αν υφίσταται στενή συνεργασία με την τουρκική κυβέρνηση.

Μια εξ αυτών σχετίζεται με το καθεστώς της εξαίρεσης που μπορεί να αποφασιστεί, λόγω ειδικών συνθηκών. Ιδίως αν αυτές αφορούν ζωτικά διεθνή συμφέροντα των ΗΠΑ. Επίσης, η διαβεβαίωση της Τουρκίας ότι δεν πρόκειται να προβεί σε αγορά άλλων οπλικών συστημάτων ρωσικής κατασκευής σε συνδυασμό με ένα καθεστώς εποπτείας της λειτουργίας των S-400 μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε άρση των κυρώσεων. Σε κάθε περίπτωση πάντων αν και κατέστη σαφής η βούληση του Αμερικανού Προέδρου είναι ασαφής ο τρόπος που πιθανόν θα επιδιώξει την υλοποίησή της.

Οι δηλώσεις Γεραπετρίτη

Οι εξελίξεις από την Άγκυρα ήρθαν μόλις μία ημέρα μετά τις δηλώσεις του Γιώργου Γεραπετρίτη στη Βουλή. Ο υπουργός Εξωτερικών απαντώντας, την Δευτέρα, στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου εμφανίστηκε σχετικά βέβαιος για το ότι η υφιστάμενη αμερικανική νομοθεσία αποτελεί δικλείδα ασφαλείας ώστε να μην μπορέσει η Τουρκία να προμηθευθεί αεροσκάφη τύπου F-35.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εξωτερικών «κατά την παρούσα φάση δεν υφίσταται οποιοδήποτε ζήτημα για την άρση των απαγορεύσεων» έναντι της Τουρκίας. Πιο συγκεκριμένα είπε πως «σε ό,τι αφορά τα ζητήματα των προμηθειών των F-35, το ζήτημα αυτό συνέχεται με αρμοδιότητα του αμερικανικού Κογκρέσου, δεν είναι ζήτημα που αφορά την εκτελεστική λειτουργία. Εξακολουθούν δε να υφίστανται οι περιορισμοί τους οποίους προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία, για την άρση των οποίων απαιτείται νεότερη απόφαση του Κογκρέσου».

Επίσης, πρόσθεσε ότι «η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει τόσο το ισχυρό διεθνές αποτύπωμα όσο και τις σχέσεις εκείνες για να μπορεί να οικοδομήσει τα δικά της εθνικά συμφέροντα σε ό,τι αφορά τα εξοπλιστικά». Καθώς και ότι οι «ελληνοαμερικανικές σχέσεις, βρίσκονται, πέρα από κάθε αμφιβολία, στο καλύτερο σημείο στο οποίο βρίσκονταν ποτέ».

Ενδιαφέρον, όσον αφορά τις προθέσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής να παρέμβει στην υπόθεση αυτή, είχε και μια ακόμη αναφορά του Γιώργου Γεραπετρίτη. Ανέφερε ότι «όπως η Ελλάδα έχει το αυτοτελές κυρίαρχο δικαίωμά της να εξοπλίζει την άμυνά της, να αυξάνει το διπλωματικό της κεφάλαιο, αναγνωρίζουμε σε κάθε χώρα τη δυνατότητα να το πράττει».

Πάντως, από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησηw πιθανότατα θα υποστηριχθεί ότι, όταν ανέλαβε την διακυβέρνηση το 2019, η Τουρκία ήταν «εντός» του προγράμματος των F-35, σε αντίθεση με την Ελλάδα που ήταν «εκτός». Μια σχέση που σήμερα είναι αντεστραμμένη. Ασχέτως αν η αλλαγή όσον αφορά την Τουρκία οφείλεται ή όχι σε ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης αλλά στην πολιτική που ακολούθησε η Άγκυρα.