Είδαμε την Τσανακλίδου στο αφιέρωμα για τον Γιάννη Σπανό: Τα λόγια της για όσους βρέθηκαν στο περιθώριο

Μια γλυκιά βραδιά, γεμάτη τραγούδια του Γιάννη Σπανού που γνωρίζουμε από παιδιά, έστησε ο Μελωδία 99.2 το βράδυ της Κυριακής στον κατάμεστο Λυκαβηττό. Τραγούδια που πέρασαν από τα ραδιόφωνα και τα πικάπ, μπήκαν σε παρέες, συνόδευσαν έρωτες και χωρισμούς και, δεκαετίες αργότερα, εξακολουθούν να μας ενώνουν.

Το αφιέρωμα στον Γιάννη Σπανό είχε τη λιτότητα που ταίριαζε στη μουσική του. Ένα πιάνο στο κέντρο, η ορχήστρα, οι φωνές και μια σκηνή που άφηνε τις μελωδίες και τους στίχους να φτάσουν με αμεσότητα στο κοινό. Την καλλιτεχνική επιμέλεια είχε η Τάνια Τσανακλίδου – με τη Γιώτα Νέγκα, τον Κώστα Τριανταφυλλίδη και τους νεότερους: Μαρία Αλαμανή, Βασιλική Μιχαλοπούλου και Λάμπρο Βασιλείου να διατρέχουν διαφορετικές εποχές και πλευρές του έργου του συνθέτη. Τη μουσική διεύθυνση και τις ενορχηστρώσεις υπέγραψε ο Γιώργος Ζαχαρίου.

Η μεγάλη δυσκολία μιας τέτοιας βραδιάς είναι ξεκάθαρη: ποια τραγούδια χωρούν σε μία συναυλία-αφιέρωμα, όταν η διαδρομή του δημιουργού απλώνεται σε έξι δεκαετίες και σε εκατοντάδες ηχογραφήσεις; Ο Σπανός πέρασε από το Νέο Κύμα στο λαϊκό τραγούδι, από την ποίηση στον κινηματογράφο και από τις ατμοσφαιρικές μπαλάντες στις μεγάλες λαϊκές επιτυχίες. Το πρόγραμμα επέλεξε τη μορφή μιας μεγάλης ανθολογίας. Σε ορισμένα σημεία τα κομμάτια διαδέχονταν γρήγορα το ένα το άλλο, σαν να άνοιγε βιαστικά ένα παλιό άλμπουμ γεμάτο γνώριμες φωτογραφίες. Η έκταση του έργου του Σπανού καθιστούσε αυτή την πυκνότητα σχεδόν αναπόφευκτη. Άλλες φορές τα τραγούδια απλώθηκαν στην ολότητά τους για να τα χαρούμε σε όλη τους την έκταση.

Ο Γιάννης Σπανός ήταν μια μουσική ιδιοφυΐα, αλλά προτίμησε να παραμείνει ο αθόρυβος και σεμνός νεαρός καλλιτέχνης από το Κιάτο Κορινθίας. Δεν ήταν όμως μόνο ένας χαρισματικός συνθέτης, μουσικός και ενορχηστρωτής. Ηταν ένας σπουδαίος, γλυκός άνθρωπος που χάρισε στους Ελληνες τα διαχρονικά του μεγάλα τραγούδια.

Η βραδιά ξεκίνησε με τη φωνή του ίδιου του συνθέτη να λέει ότι ποτέ δεν ήταν σίγουρος για το ταλέντο του. αλλά ήταν σίγουρος για την ειλικρίνεια με την οποία έγραφε και για τη στιγμή κατά την οποία άκουσε τον κόσμο να τραγουδά τα τραγούδια του. Στη σκηνή ανέβηκε η οικοδέσποινα Τάνια Τσανακλίδου με το «Αν μ’ αγαπάς», το τραγούδι που άνοιξε τον κύκλο των αναμνήσεων.

Η Τσανακλίδου γύρισε τον χρόνο πίσω στο καλοκαίρι του 1981. Ο Γιάννης Σπανός έδινε συναυλία στον ίδιο χώρο κι εκείνη καθόταν ανάμεσα στους θεατές – σαν εμάς. Η συναυλία εκείνη είχε ξεκινήσει με τα «Κύματα», ένα ορχηστρικό θέμα από την ταινία «Εκείνο το καλοκαίρι». Η Τσανακλίδου ζήτησε αργότερα από τον Σπανό να το κάνουν τραγούδι, ο Τάκης Καρνάτσος έγραψε τους στίχους και έτσι γεννήθηκε το «Αν μ’ αγαπάς». Σαράντα πέντε χρόνια αργότερα, η ίδια μελωδία επέστρεψε στον Λυκαβηττό, αυτή τη φορά με την Τσανακλίδου ντυμένη στα λευκά στο κέντρο της σκηνής.

Κάπου εκεί ανέφερε ότι «Σήμερα, από τους παλιούς είμαι μόνον εγώ εδώ», μια φράση που είχε μέσα της τη φυσική μελαγχολία του χρόνου, αλλά και την ευθύνη της συνέχειας. Η Τσανακλίδου γνώρισε τον Σπανό, συνεργάστηκε μαζί του και έδωσε τη φωνή της σε δύο ολοκληρωμένους δίσκους του, το «Φίλε…» και το «Της βροχής και της νύχτας». Τα τραγούδια αυτής της συνεργασίας ανήκουν πλέον στον βασικό κορμό της ελληνικής δισκογραφίας: «Φίλε», «Αν μ’ αγαπάς», «Δρόμοι του Βερολίνου», «Κίτρινη πόλη», «Κάθε φορά που θα ’ρθεις βρέχει», «Τυχαίες συναντήσεις». Η πρώτη τους συνάντηση είχε γίνει ήδη το 1974, στον «Μορμόλη», και εξελίχθηκε σε έναν δεσμό που κράτησε σχεδόν μισό αιώνα.

Γύρω από την Τσανακλίδου συναντήθηκαν στον Λυκαβηττό ερμηνευτές διαφορετικών γενεών. Η εικόνα είχε κάτι από παράδοση σκυτάλης. Οι νεότερες φωνές έδωσαν το δικό τους στίγμα στο αφιέρωμα, με τη Βασιλική Μιχαλοπούλου να ξεχωρίζει σε μια πιο ηλεκτρονική εκδοχή του «Σ’ αναζητώ», τον Λάμπρο Βασιλείου να ερμηνεύει το «Ούτε που ρώτησα» και τη Μαρία Αλαμανή να δίνει τη δική της ευαισθησία στο «Μια αγάπη για το καλοκαίρι», ανάμεσα σε πολλές ακόμη επιλογές από το έργο του Γιάννη Σπανού.

Η Γιώτα Νέγκα έφερε στη σκηνή τη βαθιά, λαϊκή της δύναμη. Το «Προσωπικά» ήταν συγκλονιστικό, ενώ στο «Άνθρωποι μονάχοι» η ερμηνεία της άπλωσε πάνω στο θέατρο εκείνη τη γνώριμη μοναξιά που ο Σπανός έβαζε στις μελωδίες του. Αργότερα, στο «Μια Κυριακή», έδωσε στο τραγούδι το βάρος μιας παλιάς ιστορίας που εξακολουθεί να πονά.

Ο Κώστας Τριανταφυλλίδης κινήθηκε με άνεση στο ρεπερτόριο και κράτησε τις ισορροπίες. Το «Πες πως μ’ αντάμωσες» είχε την εσωτερικότητα μιας νυχτερινής εξομολόγησης, ενώ το «Σπασμένο καράβι» και ο «Ιδανικός κι ανάξιος εραστής» αναδείχθηκαν με καθαρότητα και μέτρο.

Ήταν όμως η Τάνια Τσανακλίδου που έδωσε το χρώμα και τον παλμό της βραδιάς. Κάθε φορά που επέστρεφε, γέμιζε τη σκηνή με τη θεατρικότητα, την τρυφερότητα και την πληθωρική της παρουσία. Στο «Κάθε φορά που θα ’ρθεις βρέχει», μόνη κοντά στο πιάνο, μετέφερε όλη τη μοναξιά και τη βροχή του τραγουδιού με μια απλή κίνηση του σώματος και με τον ιδιαίτερο τρόπο που φωτίζει κάθε λέξη. Στο «Φίλε» άνοιξε έναν διάλογο με το κοινό, σαν να απευθυνόταν σε έναν άγνωστο στο διπλανό τραπέζι, σε κάποιο παλιό μπαρ που είχε μείνει ανοιχτό μέσα στον χρόνο.

Μία από τις σημαντικότερες στιγμές ήρθε μετά από τους «Δρόμους του Βερολίνου». Η Τσανακλίδου μας είπε ότι ερμηνεύοντας το τραγούδι είχε στο μυαλό της τους ανθρώπους που έμειναν στο περιθώριο και αγωνίστηκαν για τα δικαιώματά τους, αφιερώνοντας το τραγούδι στην μνήμη της Πάολας Ρεβενιώτη. Θυμήθηκε ακόμη την παράσταση «Bent» του Μάρτιν Σέρμαν το 1980, με τον Γιάννη Φέρτη και τον Πέτρο Φυσσούν, όπου είχε ακούσει τον Αλέξη Γεωργίου σε ρόλο τραβεστί να ερμηνεύει το τραγούδι. Εκείνη η ακρόαση την οδήγησε στον Σπανό με μια άμεση πρόταση: να κάνουν μαζί έναν δίσκο και να ξεκινήσουν με τους «Δρόμους του Βερολίνου». Έτσι γεννήθηκε το «Φίλε…» του 1982.

Οι «Δρόμοι του Βερολίνου», σε στίχους Μάνου Ελευθερίου, κουβαλούν τη μνήμη της δίωξης και της ανάγκης για έναν τόπο ελευθερίας. Άλλη μια φορά που η Τσανακλίδου μεταφέρει στη σκηνή τις κοινωνικές και πολιτικές της αγωνίες.

Το κοινό ήταν ο έβδομος τραγουδιστής στη συναυλία. Στα «Άσπρα καράβια» ο Λυκαβηττός τραγούδησε δυνατά. Το ίδιο και στο «Ρίξε στο κορμί μου σπίρτο», με τη Νέγκα και την Τσανακλίδου μαζί στη σκηνή. Ο ίδιος ο Σπανός είχε αναφέρει πως αυτό ήταν από τα λίγα τραγούδια του που έγιναν αμέσως μεγάλη επιτυχία – τα περισσότερα χρειάστηκαν τον χρόνο τους για να ριζώσουν στη συλλογική μνήμη.

Η μεγάλη συγκίνηση ήρθε προς το τέλος, όταν η Τσανακλίδου έμεινε μόνη στη σκηνή για την «Οδό Αριστοτέλους» σε στίχους Λ. Παπαδόπουλου και για λίγα λεπτά ο Λυκαβηττός κράτησε την αναπνοή του.

Για το φινάλε, η Τσανακλίδου μας ζήτησε να ανάψουμε τα κινητά μας σαν μικρά κεριά για τον Γιάννη Σπανό και για τους ανθρώπους που έχουν φύγει. «Ένας ουρανός με εσάς, με τις ψυχές σας, με τις ανάσες σας», είπε κοιτάζοντας το θέατρο που γέμισε φωτάκια. Και ύστερα «Μια φορά θυμάμαι».

Αυτή ήταν τελικά η πιο καθαρή εικόνα της βραδιάς: ένα θέατρο φωτισμένο, άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών ενωμένοι σε ένα τραγούδι και η Τάνια Τσανακλίδου να κρατά για λίγο το νήμα που συνδέει όσους έγραψαν αυτή τη μουσική με όσους θα συνεχίσουν να την τραγουδούν.

Ο Γιάννης Σπανός είχε πει κάποτε πως αισθάνθηκε ότι άξιζε κάτι όταν άκουσε τον κόσμο να τραγουδά τα τραγούδια του. Το βράδυ της Κυριακής, στον Λυκαβηττό, θα είχε ακούσει χιλιάδες φωνές.