Συναγερμός στη Θέουτα: Φόβοι για νέο κύμα μεταναστών – Χιλιάδες αστυνομικοί στα σύνορα

Σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής βρίσκεται η Θέουτα, καθώς οι ισπανικές αρχές φοβούνται νέο μαζικό κύμα μεταναστών από το Μαρόκο, λίγες μόλις εβδομάδες μετά την πρωτοφανή είσοδο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων στην πόλη. Περίπου 3.600 αστυνομικοί, μέλη της Πολιτοφυλακής και στρατιωτικοί έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή, ενώ οι ισπανικές αρχές ενισχύουν τα χερσαία και θαλάσσια σύνορα και το Ραμπάτ πραγματοποιεί ελέγχους στις οδούς που οδηγούν προς τη συνοριακή γραμμή.

Ο φόβος για νέα οργανωμένη προσπάθεια εισόδου ενισχύθηκε από καλέσματα που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως είχε συμβεί και πριν από την κρίση της 30ής Ιουλίου.

Τότε, σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις της ισπανικής κυβέρνησης, περισσότεροι από 80.000 άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στη Θέουτα, μια πόλη με πληθυσμό λίγο μεγαλύτερο των 83.000 κατοίκων. Οι περισσότεροι έφτασαν κολυμπώντας από τη θάλασσα, προκαλώντας μια πρωτοφανή μεταναστευτική κρίση και φέρνοντας την πόλη στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

Όπως αναφέρει η El Pais, περισσότερες από δύο εβδομάδες αργότερα, η κατάσταση απέχει ακόμη πολύ από την ομαλοποίηση, όπως παραδέχθηκε την Πέμπτη ο υπουργός Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα. Τουλάχιστον 5.000 από τους ανθρώπους που πέρασαν στη Θέουτα εξακολουθούν να βρίσκονται στην πόλη, περιμένοντας να διευθετηθεί η κατάστασή τους και αντιμετωπίζοντας το ενδεχόμενο απέλασης. Περίπου οι μισοί από αυτούς είναι ανήλικοι.

Πλωτό φράγμα στη θάλασσα μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου

Όταν ο Γκράντε-Μαρλάσκα ανέλαβε το υπουργείο Εσωτερικών, τον Ιούνιο του 2018, υιοθέτησε μια μεταναστευτική πολιτική που συνδύαζε αυστηρό έλεγχο των συνόρων με την απομάκρυνση ορισμένων από τα πιο επικίνδυνα μέτρα.

Οι ισπανικές αρχές διατήρησαν τις άμεσες επαναπροωθήσεις, ενώ παράλληλα απομάκρυναν τα συρματοπλέγματα με λεπίδες από τους συνοριακούς φράχτες της Θέουτα και της Μελίγια. Στη θέση τους τοποθετήθηκαν οι λεγόμενες «ανεστραμμένες χτένες», μεταλλικές κατασκευές σε σχήμα ημικυκλίου, οι οποίες θεωρούνται λιγότερο επικίνδυνες για όσους επιχειρούν να περάσουν τα σύνορα.

Από τότε, το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών έχει επενδύσει 80,1 εκατομμύρια ευρώ για τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση της συνοριακής περιμέτρου των δύο αυτόνομων πόλεων.

Ωστόσο, τα μέτρα αυτά αποδείχθηκαν ανεπαρκή στις 30 Ιουλίου. Οι μετανάστες δεν προσπάθησαν να υπερπηδήσουν τον φράχτη, αλλά να φτάσουν στην Ισπανία κολυμπώντας.

Η επιλογή αυτή συνδέεται και με μια πρόσφατη απόφαση του ισπανικού Ανώτατου Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία δεν μπορούσε να εφαρμοστεί η διαδικασία της άμεσης επαναπροώθησης σε όσους έμπαιναν στη Θέουτα από τη θάλασσα, καθώς δεν είχαν παρακάμψει κάποιο «στοιχείο αποτροπής» των συνόρων.

Η ισπανική κυβέρνηση απάντησε με την εγκατάσταση ενός πλωτού φράγματος μήκους 500 μέτρων στο άκρο του κυματοθραύστη του Ελ Ταραχάλ. Το φράγμα βρίσκεται 30 έως 70 εκατοστά πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και διαθέτει βυθισμένο τμήμα ασφαλείας μήκους ενός μέτρου.

Αντίστοιχο μέτρο εφαρμόστηκε πριν από λίγες ημέρες και στον νότιο κυματοθραύστη της Μελίγια.

Πηγές του ισπανικού υπουργείου Εσωτερικών αναγνωρίζουν, πάντως, ότι ο σκοπός του νέου φράγματος δεν είναι τόσο να εμποδίσει τους μετανάστες να κολυμπήσουν προς την Ισπανία όσο να δημιουργήσει τη νομική βάση για την επαναπροώθησή τους.

«Οριοθετεί τα σύνορα μέσα στη θάλασσα και μετατρέπεται σε “στοιχείο αποτροπής”, επομένως όποιος το ξεπερνά θα επιστρέφεται αμέσως στην άλλη πλευρά των συνόρων, με σεβασμό στην απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου», εξηγούν οι ίδιες πηγές.

Μάλιστα, την 1η Αυγούστου, την ημέρα που τοποθετήθηκε το πρώτο πλωτό φράγμα στο Ελ Ταραχάλ, η υφυπουργός Ασφάλειας Αΐνα Κάλβο εξέδωσε εσωτερική οδηγία προς την αστυνομία και την Πολιτοφυλακή. Σε αυτήν αναφερόταν ότι «η υπέρβαση οποιουδήποτε από τα θαλάσσια στοιχεία αποτροπής που έχουν εγκατασταθεί για την προστασία της συνοριακής γραμμής» θα οδηγεί στην επιστροφή του μετανάστη μέσω ξηράς, βάσει της ισπανικής νομοθεσίας περί αλλοδαπών.

3.600 αστυνομικοί, στρατιωτικοί και μέλη της Πολιτοφυλακής

Η εικόνα στη Θέουτα είναι πλέον αυτή μιας πόλης σε κατάσταση διαρκούς επιφυλακής.

Συνολικά 3.600 αστυνομικοί, μέλη της Πολιτοφυλακής και στρατιωτικοί βρίσκονται στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των ενισχύσεων που μεταφέρθηκαν από την ηπειρωτική Ισπανία.

Στη δύναμη περιλαμβάνονται μονάδες αντιμετώπισης ταραχών, δύτες, αστυνομικοί ασφαλείας, ειδικοί στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, χειριστές drones, ελικόπτερα, σκάφη, καθώς και το Duque de Ahumada, το μεγαλύτερο πλοίο της ισπανικής Πολιτοφυλακής.

Η Πολιτοφυλακή και ο στρατός έχουν περιορίσει τις άδειες του προσωπικού τους, ενώ η Εθνική Αστυνομία ζήτησε από τους αστυνομικούς να διπλασιάσουν τις βάρδιές τους. Η παρουσία ένστολων στους δρόμους της Θέουτα έχει γίνει αισθητά εντονότερη.

Τα συνδικάτα, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη κινητοποίηση δεν αποτελεί μόνιμη λύση. Η Ένωση Πολιτοφυλάκων (AUGC), η μεγαλύτερη συνδικαλιστική οργάνωση του σώματος, καταγγέλλει ότι πρόκειται για προσωρινές αποσπάσεις που θα τερματιστούν μόλις μειωθεί το ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης.

«Όλα όσα έχουν αναπτυχθεί είναι προσωρινές αποσπάσεις που θα αρθούν μόλις υποχωρήσει το ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης, όπως έχει συμβεί πάντα», αναφέρει.

Το Μαρόκο κρατά το «κλειδί»

Ο ρόλος του Μαρόκου θεωρείται καθοριστικός για το αν θα υπάρξει νέα μαζική είσοδος στη Θέουτα.

Το προηγούμενο ανάλογο περιστατικό σημειώθηκε τον Μάιο του 2021, όταν περίπου 15.000 άνθρωποι, πολλοί από τους οποίους ανήλικοι, πέρασαν στη Θέουτα μέσα σε μόλις 48 ώρες, κολυμπώντας από το Μαρόκο.

Εκείνη την περίοδο οι σχέσεις Μαδρίτης και Ραμπάτ βρίσκονταν σε βαθιά κρίση, μετά την αποκάλυψη ότι η Ισπανία είχε περιθάλψει τον Μπραχίμ Γκάλι, ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο, ο οποίος νοσούσε βαριά από Covid.

Μεταγενέστερη έκθεση του Εθνικού Κέντρου Πληροφοριών της Ισπανίας (CNI) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μαζική είσοδος αποτελούσε μέρος μιας στρατηγικής «πίεσης» του Μαρόκου προς τη Μαδρίτη, με στόχο την αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας στη Δυτική Σαχάρα.

Οι ισπανικές αστυνομικές αρχές εντοπίζουν σημαντικές ομοιότητες με τα γεγονότα του Ιουλίου. Μία από αυτές είναι η στάση των μαροκινών δυνάμεων ασφαλείας, οι οποίες δεν παρενέβησαν για να εμποδίσουν την πορεία δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων προς τη Θέουτα.

Παρά την ισπανική κινητοποίηση, ανώτατοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι η δυνατότητα ελέγχου της κατάστασης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Ραμπάτ.

«Αν σημειωθεί μια συνηθισμένη είσοδος ή ακόμη και μια αύξηση των ροών, η σημερινή δύναμη θα μπορούσε να αντιδράσει αποτελεσματικά και να εφαρμόσει την απόρριψη στα σύνορα σε όλους όσοι επιχειρούσαν να εισέλθουν παράνομα από ξηρά ή θάλασσα. Ωστόσο, μπροστά σε μια μαζική εισβολή όπως εκείνη της άλλης ημέρας μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, δεν υπάρχει τίποτα που να μπορούμε να κάνουμε», παραδέχεται Ισπανός αστυνομικός.

«Η Ισπανία μπορεί να ενισχύσει την πόρτα, αλλά το Μαρόκο εξακολουθεί να ελέγχει τους δρόμους που οδηγούν σε αυτήν», λέει χαρακτηριστικά υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ισπανικής αστυνομίας.

Μπροστά στον φόβο νέας μαζικής εισόδου μέσω καλεσμάτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Ραμπάτ φαίνεται αυτή τη φορά αποφασισμένο να αποτρέψει την επανάληψη των γεγονότων του Ιουλίου.

Από το απόγευμα της Πέμπτης έχουν ενισχυθεί οι έλεγχοι σε περιοχές όπως η Τετουάν, το Ρίνκον και η γειτονική Φνιντέκ, γνωστή ως Καστίγιεχος κατά την αποικιακή περίοδο.

Οι μαροκινές αρχές ελέγχουν λεωφορεία και ταξί, πραγματοποιούν έρευνες σε δασικές περιοχές και επιτηρούν τους δρόμους που οδηγούν στα σύνορα.

Στο Ελ Ταραχάλ, η συνοριακή γραμμή έχει ενισχυθεί με συρματοπλέγματα και λεπίδες, ενώ οι εικόνες από τα νέα μέτρα λειτουργούν και ως μήνυμα αποτροπής προς όσους σχεδιάζουν να επιχειρήσουν το πέρασμα.

Παράλληλα, η μαροκινή κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι έχει συλλάβει άτομα που κατηγορούνται ότι διέδιδαν ψευδείς πληροφορίες με στόχο να ενθαρρύνουν την παράτυπη μετανάστευση.

«Αν το Μαρόκο σταματήσει τις ομάδες πριν φτάσουν στο Καστίγιεχος και στις παραλίες, η Ισπανία μπορεί να αντέξει την πίεση», εκτιμά ο υψηλόβαθμος αστυνομικός.

Η σημασία της συνεργασίας με το Ραμπάτ εξηγεί και τη στάση του Γκράντε-Μαρλάσκα. Ο Ισπανός υπουργός Εσωτερικών αποφεύγει συστηματικά να αποδώσει ευθύνες στο Μαρόκο για τα γεγονότα και επιμένει να χαρακτηρίζει τη συνεργασία των δύο χωρών «εξαιρετική, υποδειγματική».

Την Πέμπτη υποστήριξε ότι η συνεργασία αυτή – την οποία τόσο το κυβερνητικό κόμμα Sumar όσο και η αντιπολίτευση έχουν επανειλημμένα αμφισβητήσει – ήταν εκείνη που επέτρεψε σε «περισσότερο από το 90%» όσων εισήλθαν παράτυπα στη Θέουτα εκείνη την ημέρα να επιστρέψουν στο Μαρόκο μέσα στις επόμενες 24 ώρες.

Οι 5.000 που παραμένουν και η δύσκολη υπόθεση των ανηλίκων

Ο ακριβής αριθμός των ανθρώπων που πέρασαν στη Θέουτα μεταξύ 30 και 31 Ιουλίου αποτέλεσε αντικείμενο συνεχών αναθεωρήσεων.

Αρχικά οι ισπανικές αρχές μιλούσαν αόριστα για χιλιάδες. Στη συνέχεια ο αριθμός υπολογίστηκε σε 49.000, αργότερα το υπουργείο Εσωτερικών τον ανέβασε στις 72.000 και τις τελευταίες ημέρες η εκτίμηση έχει διαμορφωθεί σε πάνω από 80.000 ανθρώπους.

Παράλληλα, μειώθηκε ο αριθμός όσων παρέμεναν στη Θέουτα, καθώς πολλοί από εκείνους που έφτασαν στην ισπανική πλευρά επέστρεψαν μόνοι τους στο Μαρόκο.

Αρχικά το υπουργείο Εσωτερικών εκτιμούσε ότι παρέμεναν περίπου 2.000. Την περασμένη Πέμπτη ο Γκράντε-Μαρλάσκα ανέβασε τον αριθμό στις 5.000, εκ των οποίων οι 1.898 είναι ανήλικοι που έχουν ήδη καταγραφεί.

Ο υπουργός επέμεινε ότι «όποιος βρίσκεται σε παράτυπη κατάσταση θα επιστραφεί το συντομότερο δυνατό».

Ωστόσο, για όσους παραμένουν στη Θέουτα δεν μπορεί πλέον να εφαρμοστεί η διαδικασία της άμεσης επαναπροώθησης. Η συγκεκριμένη διαδικασία αφορά μόνο το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα από την είσοδο, όταν ο μετανάστης έχει μόλις περάσει τα «στοιχεία αποτροπής» των συνόρων, όπως υπενθύμισε το Ανώτατο Δικαστήριο στην πρόσφατη απόφασή του.

Έτσι, η Εθνική Αστυνομία έχει ξεκινήσει εξατομικευμένη διαδικασία για κάθε μετανάστη, η οποία περιλαμβάνει ταυτοποίηση – αρκετοί δεν διαθέτουν διαβατήριο – και άνοιγμα ξεχωριστού φακέλου με όλες τις προβλεπόμενες νομικές εγγυήσεις.

Για να επιταχυνθεί η διαδικασία, το υπουργείο Εσωτερικών έστειλε στη Θέουτα έξι αστυνομικούς της Κεντρικής Μονάδας Απελάσεων και Επαναπατρισμών (UCER), καθώς και περίπου 20 μέλη της Κεντρικής Ταξιαρχίας Αλλοδαπών και Συνόρων.

Ο Γκράντε-Μαρλάσκα έχει δώσει επίσης οδηγίες στις δυνάμεις ασφαλείας για άμεση απέλαση όσων διαπιστωθεί ότι έχουν διαπράξει αδικήματα, με βάση τη νομοθεσία περί αλλοδαπών και μετά την απαιτούμενη δικαστική έγκριση, χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν την ολοκλήρωση της δίκης τους.

Η πιο δύσκολη υπόθεση αφορά, ωστόσο, τους ασυνόδευτους ανηλίκους.

Για αυτούς απαιτούνται εκθέσεις από τις μαροκινές αρχές, προκειμένου να εξακριβωθούν οι οικογενειακές συνθήκες και το καθεστώς τους, καθώς και η προηγούμενη έγκριση της εισαγγελίας.

Η ισπανική κυβέρνηση έχει νωπή την εμπειρία του 2021. Τότε, όταν περισσότεροι από 1.000 ανήλικοι είχαν φτάσει στη Θέουτα – σήμερα είναι περισσότεροι από διπλάσιοι –, οι ισπανικές αρχές επέστρεψαν στο Μαρόκο 55 από αυτούς χωρίς να ακολουθήσουν το προβλεπόμενο πρωτόκολλο.

Είχαν επικαλεστεί συμφωνία του 2007 με το Ραμπάτ για την επιστροφή ανηλίκων, όμως η υπόθεση οδηγήθηκε τελικά στα δικαστήρια.

Αυτή τη φορά η ισπανική κυβέρνηση θέλει να αποφύγει ένα νέο νομικό και πολιτικό αδιέξοδο. Γνωρίζει, ωστόσο, ότι η διαχείριση των χιλιάδων ανηλίκων που παραμένουν στη Θέουτα θα ανοίξει ένα νέο μέτωπο, ιδιαίτερα όταν ξεκινήσει η διαδικασία κατανομής τους στις αυτόνομες κοινότητες της Ισπανίας.