Πώς το εμβόλιο για τον έρπητα ζωστήρα γίνεται σύμμαχος της καρδιάς

Μερικές φορές, οι μεγαλύτερες ανακαλύψεις ξεκινούν από διαδρομές που κανείς δεν περίμενε. Στην περίπτωση του έρπητα ζωστήρα, ένα εμβόλιο που δημιουργήθηκε για την αντιμετώπιση μιας επώδυνης ιογενούς λοίμωξης φαίνεται ότι μπορεί να κρύβει ένα ευρύτερο όφελος για τον ανθρώπινο οργανισμό: τη μείωση του κινδύνου σοβαρών καρδιαγγειακών προβλημάτων, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο και η καρδιακή ανεπάρκεια.

Νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση Nature, και παρακολούθησε περισσότερους από 72.000 ανθρώπους, δείχνει ότι όσοι έλαβαν το νεότερο εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα εμφάνισαν μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν καρδιαγγειακές παθήσεις σε σύγκριση με εκείνους που είχαν λάβει την παλαιότερη εκδοχή του εμβολίου.

Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή σε ποσοστιαίο επίπεδο, ωστόσο οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, λόγω του τεράστιου αριθμού ανθρώπων που πάσχουν από καρδιαγγειακές παθήσεις, ακόμη και μια περιορισμένη μείωση του κινδύνου μπορεί να μεταφραστεί σε προστασία για εκατοντάδες χιλιάδες άτομα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι το όφελος δεν φαίνεται να περιορίζεται μόνο στην πρόληψη του έρπητα ζωστήρα. Το ίδιο εμβόλιο έχει ήδη συσχετιστεί με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ανοίγοντας ένα νέο πεδίο έρευνας γύρω από τον ρόλο του ανοσοποιητικού συστήματος στη συνολική υγεία.

«Οι άνθρωποι θα πρέπει να κάνουν το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα όχι μόνο επειδή αποτρέπει μια λοίμωξη που μπορεί να είναι ιδιαίτερα δυσάρεστη και σε αρκετές περιπτώσεις επικίνδυνη, αλλά και επειδή ενδέχεται να προσφέρει προστασία απέναντι στην άνοια και τις καρδιακές παθήσεις», δήλωσε ο Τζον Τρέγκοϊνγκ από το Imperial College London, ο οποίος δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη μελέτη.

Από την πρόληψη του έρπητα ζωστήρα στην προστασία της καρδιάς

Ο έρπης ζωστήρας προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού της ανεμευλογιάς-ζωστήρα, του ίδιου ιού που προκαλεί την ανεμοβλογιά. Πρόκειται για μια λοίμωξη που οδηγεί σε επώδυνο δερματικό εξάνθημα, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μολυνθεί.

Στις ΗΠΑ, περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους εμφανίζει έρπητα ζωστήρα τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του.

Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες είχαν εντοπίσει μια πιθανή σύνδεση ανάμεσα στον εμβολιασμό κατά του έρπητα ζωστήρα και στη μειωμένη εμφάνιση καρδιαγγειακών προβλημάτων. Ωστόσο, οι προηγούμενες μελέτες παρουσίαζαν έναν σημαντικό περιορισμό: συνέκριναν ανθρώπους που επέλεγαν να εμβολιαστούν με εκείνους που δεν το έκαναν.

Όπως εξήγησε ο Μαξ Τάκετ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όσοι επιλέγουν τον εμβολιασμό συχνά ακολουθούν συνολικά έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής. Αυτό καθιστούσε δύσκολο να αποδειχθεί αν η καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία οφειλόταν πράγματι στο εμβόλιο ή σε άλλους παράγοντες.

Για να ξεπεράσουν αυτό το πρόβλημα, ο Τάκετ και οι συνεργάτες του αξιοποίησαν μια φυσική αλλαγή στην πολιτική εμβολιασμού των ΗΠΑ. Τον Οκτώβριο του 2017, το καθιερωμένο εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα αντικαταστάθηκε από το νεότερο Shingrix, αφήνοντας πίσω το Zostavax.

Τα δύο εμβόλια λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο. Το Zostavax περιέχει ζωντανό, εξασθενημένο ιό της ανεμευλογιάς-ζωστήρα, ενώ το Shingrix βασίζεται σε μια πρωτεΐνη του ιού σε συνδυασμό με το ανοσοενισχυτικό AS01, μια ουσία που ενεργοποιεί ισχυρά το ανοσοποιητικό σύστημα.

Οι ερευνητές ανέλυσαν τα ιατρικά αρχεία περισσότερων από 72.000 ανθρώπων ηλικίας 60 ετών και άνω. Περίπου οι μισοί είχαν λάβει Zostavax μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου 2017, ενώ σχεδόν όλοι οι υπόλοιποι έλαβαν Shingrix την επόμενη χρονιά.

Τα ευρήματα της μελέτης και ο πιθανός μηχανισμός δράσης

Τριάμισι χρόνια μετά τον εμβολιασμό, το 10,9% όσων είχαν λάβει Zostavax είχε εμφανίσει τουλάχιστον μία από τρεις σοβαρές καρδιαγγειακές παθήσεις: καρδιακή ανεπάρκεια, εγκεφαλικό επεισόδιο ή απόφραξη αρτηριών της καρδιάς.

Στην ομάδα του Shingrix, το ποσοστό ήταν 9,6%, μια διαφορά μικρή αλλά στατιστικά σημαντική.

«Παρότι οι ποσοστιαίες αλλαγές είναι μικρές, οι απόλυτοι αριθμοί των περιστατικών καρδιακής νόσου είναι υψηλοί. Έτσι, μπορεί να προστατευτεί ένας μεγάλος πραγματικός αριθμός ανθρώπων», σημείωσε ο Τρέγκοϊνγκ.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες μειώθηκε κατά τα επόμενα τριάμισι χρόνια, όμως η προστασία παρέμεινε υψηλότερη στην ομάδα που είχε λάβει Shingrix.

Σύμφωνα με τον Τάκετ, τα νέα δεδομένα αποτελούν την ισχυρότερη μέχρι σήμερα ένδειξη ότι ο εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα μπορεί να μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Η μελέτη αξιοποίησε μια «φυσική» αλλαγή στη χρήση των εμβολίων, περιορίζοντας πολλούς από τους παράγοντες που επηρεάζουν συνήθως τις παρατηρητικές έρευνες.

Η έλευση του Shingrix στις Ηνωμένες Πολιτείες τον Οκτώβριο του 2017 συνοδεύτηκε και από μια ακόμη αλλαγή: το ηλικιακό όριο για τον εμβολιασμό μειώθηκε από τα 60 στα 50 έτη.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αν όλοι οι Αμερικανοί ηλικίας 50 ετών και άνω λάμβαναν Shingrix, θα μπορούσαν να καθυστερήσουν ή να αποτραπούν εκατοντάδες χιλιάδες περιστατικά καρδιαγγειακών προβλημάτων μέσα σε μία δεκαετία.

Παρά τα πιθανά οφέλη, σήμερα μόνο περίπου το ένα τρίτο των δικαιούχων στις ΗΠΑ κάνει το συγκεκριμένο εμβόλιο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) το προσφέρει σε όσους συμπλήρωσαν τα 65 έτη από την 1η Σεπτεμβρίου 2023 και μετά.

Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει αφορά τον μηχανισμό πίσω από αυτή την προστατευτική δράση. Η απάντηση πιθανότατα βρίσκεται στη σχέση ανάμεσα στο ανοσοποιητικό σύστημα και τη φλεγμονή.

Η Μπέτι Ράμαν από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, μέλος της ερευνητικής ομάδας, ανέφερε ότι προηγούμενες μελέτες δείχνουν πως το AS01 μπορεί να «επαναπρογραμματίζει» κύτταρα του ανοσοποιητικού, όπως τα μονοκύτταρα, ώστε να παράγουν λιγότερα φλεγμονώδη μόρια, τις κυτοκίνες.

Οι κυτοκίνες αυτές συμβάλλουν στη δημιουργία αποφράξεων στα αγγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων. Παράλληλα, το Shingrix προστατεύει αποτελεσματικότερα από τον έρπητα ζωστήρα σε σχέση με το Zostavax, γεγονός που μπορεί επίσης να συμβάλλει στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

«Όταν υπάρχει μια ιογενής λοίμωξη, προκαλείται φλεγμονή στον οργανισμό και αυτή μπορεί να επιβαρύνει άλλα όργανα, συμπεριλαμβανομένης της καρδιάς», εξήγησε ο Τρέγκοϊνγκ.

Η επόμενη μεγάλη δοκιμή

Η επόμενη στάση σε αυτή την επιστημονική έρευνα βρίσκεται στη Δανία, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη μια μεγάλη κλινική δοκιμή με περισσότερους από 160.000 ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω.

Οι συμμετέχοντες θα λάβουν είτε Shingrix είτε κανένα εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα.

Η μελέτη αναμένεται να προσφέρει ακόμη ισχυρότερες αποδείξεις για το αν υπάρχει πραγματική αιτιώδης σχέση ανάμεσα στο Shingrix και στη μειωμένη πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών προβλημάτων και άνοιας. Τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται το 2027.

Εφόσον επιβεβαιωθούν τα ευρήματα, η χορήγηση του Shingrix ως αναμνηστικού εμβολίου κάθε λίγα χρόνια θα μπορούσε να αποτελέσει ένα νέο εργαλείο δημόσιας υγείας, συμβάλλοντας στη βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας και στη μείωση του κόστους περίθαλψης.