Μπήκαμε την έκθεση του Anish Kapoor στο Λονδίνο – Σπλάτερ τέχνης από τον μάστερ

Στο δελτίο τύπου μιλούν για «ένα ταξίδι στο σκοτάδι, το άπειρο και τα όρια της ανθρώπινης αντίληψη». Δεν ξέρω αν είναι ταξίδι πέρα από την ανθρώπινη αντίληψη, ξέρω όμως ότι τα μνημειώδη -κόκκινα- έργα του Kapoor, με συγκλόνισαν βαθιά. 

Ετσι είναι: υπάρχουν εκθέσεις που δεν τις επισκέπτεσαι απλώς· τις βιώνεις. Εκθέσεις που δεν σου ζητούν μόνο να κοιτάξεις ένα έργο τέχνης, αλλά να σταθείς απέναντί του, να το αφήσεις να σε επηρεάσει, ακόμη και να σε αποσταθεροποιήσει. Αυτή η έκθεση είναι μία τέτοια. 

Ομολογώ πως ήξερα τα έργα του, αλλά δεν είχα συγκρατήσει το όνομά του. Ευτυχώς, η φίλη μας Μαρία Ολγα Βλάχου, καλλιτέχνιδα και η ίδια, είπε στον Δημήτρη να πάμε οπωσδήποτε να δούμε την έκθεσή του. Νομίζω πως ποτέ δεν θα φύγουν από τα μάτια του μυαλού μου αυτές οι εικόνες. Mα και οι αναλύσεις τους, η φιλοσοφία του, οι λόγοι δημιουργίας. 

«Όχι δεν είναι λιωμένα παγωτά, είναι εντόσθια»…

Είπα στο παιδί για τα έργα της τελευταίας αίθουσας που είδαμε μαζί. Πριν από λίγο τα είχε δει με τον πατέρα του, ο οποίος, για να μην τον τρομάξει, του είπε πως ήταν λιωμένα παγωτά. Ο Αρης χαμογέλασε, δεν πολυκατάλαβε τι είναι εντόσθια, του είπα το «μέσα» μας και προχωρήσαμε.

Eτσι, λοιπόν, στο πλαίσιο των εορτασμών για την 75η επέτειο του Southbank Centre, η Hayward υποδέχθηκε, ξανά τον απίθανο αυτόν Ινδο-Βρεττανό καλλιτέχνη, 28 χρόνια μετά την πρώτη μεγάλη αναδρομική παρουσίαση του έργου του στον ίδιο χώρο το 1998. 

Μέχρι τις 18 Οκτωβρίου ολόκληρος ο εκθεσιακός χώρος και οι βεράντες της Hayward μεταμορφώνονται σε ένα σύμπαν όπου το υλικό συναντά το άυλο, το οικείο μοιάζει ανοίκειο και η πραγματικότητα συναντά συχνά το άγνωστο. 

Ο Άνις Καπούρ εδώ και τέσσερις δεκαετίες διερευνά τα όρια ανάμεσα σε αυτό που βλέπουμε και σε αυτό που αντιλαμβανόμαστε. Με υλικά που κυμαίνονται από το μάρμαρο και το ατσάλι έως τη σιλικόνη, τη ρητίνη και τις χρωστικές ουσίες, δημιουργεί έργα που μοιάζουν να κρύβουν κάτι περισσότερο από αυτό που αποκαλύπτουν. 

Στην έκθεση κυριαρχούν τρία μνημειώδη έργα, με το καθένα να καταλαμβάνει ένα ολόκληρο τμήμα της Hayward Gallery, δοκιμάζοντας τα όρια της γλυπτικής και της ανθρώπινης κλίμακας.

Στην πρώτη αίθουσα, βρίσκεσαι αντιμέτωπος με ένα νέο, κολοσσιαίο έργο: μια τεράστια φουσκωμένη μεμβράνη από PVC που γεμίζει έναν χώρο ύψους έξι μέτρων.

Σε μια άλλη ενότητα, ένα σκοτεινό, ορεινό σχήμα αναδύεται μέσα από ένα απέραντο κόκκινο τοπίο, δημιουργώντας την αίσθηση ενός ορίου ανάμεσα στο ορατό και το άγνωστο. Στο τρίτο μνημειώδες έργο, το Mount Moriah at the Gate of the Ghetto (2022), ο Καπούρ μοιάζει να καταργεί τους νόμους της φυσικής: η κατασκευή κατεβαίνει από την οροφή και αιωρείται λίγα εκατοστά πάνω από το δάπεδο της γκαλερί. 

Στις εξωτερικές βεράντες της Hayward, βρίσκονται τα -πιο διάσημά του- μεγάλα γλυπτά από καθρεφτισμένο ατσάλι που επιστρέφουν την εικόνα του θεατή και του περιβάλλοντος, δημιουργώντας ένα παιχνίδι ανάμεσα στην ανακάλυψη και τον αποπροσανατολισμό. Ο επισκέπτης δεν παρατηρεί απλώς τα έργα· γίνεται μέρος τους.

Η έκθεση παρουσιάζει επίσης ορισμένα από τα πιο έντονα και σωματικά έργα του Καπούρ από την τελευταία δεκαετία. Πίνακες και γλυπτά φτιαγμένα από σιλικόνη, ρητίνη και χρωστικές θυμίζουν ανοιγμένα σώματα και εσωτερικά όργανα, φέρνοντας στην επιφάνεια μια πιο σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης εμπειρίας. Είναι έργα που δοκιμάζουν τα όρια ανάμεσα στην έλξη και την αποστροφή, αναγκάζοντάς μας να σκεφτούμε τη σχέση μας με τη βία των εικόνων που κατακλύζουν καθημερινά την εποχή μας.

«Ο Aνίς Καπούρ έχει παγκοσμίως αναγνωριστεί γιατί δημιουργεί κομμάτια τέχνης που αφυπνίζουν τις αισθήσεις αλλά ταυτόχρονα προκαλούν στοχαστικές ανησυχίες», σημειώνει ο επιμελητής Ραλφ Ρούγκοφ. Όπως αναφέρει, «Ο καλλιτέχνης, μέσα από διαφορετικές κλίμακες και τολμηρούς πειραματισμούς με υλικά, οδηγεί τον θεατή “σε ένα συναρπαστικό ταξίδι αντίληψης” που εξερευνά υπαρξιακά ερωτήματα και τη σύνδεση ανάμεσα στο πνευματικό και το σωματικό.

Για τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Southbank Centre, Μαρκ Μπολ, η έκθεση αποτελεί «μια πραγματικά αξέχαστη εμπειρία» και παράλληλα έναν φόρο τιμής στην πορεία του Ραλφ Ρούγκοφ ως επιμελητή ο οποίος αποχωρεί από τη διεύθυνση της Hayward μετά από δύο δεκαετίες καινοτομίας και παρουσίασης καλλιτεχνών που διεύρυναν τα όρια της σύγχρονης τέχνης.