Επενδύσεις: Το χάσμα με την Ευρώπη παραμένει – Φουντώνει η συζήτηση στον δρόμο για τις κάλπες

Το επενδυτικό κενό με την ΕΕ που παραμένει κατά γενική παραδοχή ενεργό, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η ελληνική οικονομία εισέρχεται στην επόμενη φάση, με το Ταμείο Ανάκαμψης να ολοκληρώνει σταδιακά τον κύκλο του, αλλά και τον νέο εκλογικό ορίζοντα να είναι κοντά.

Σε μια συγκυρία, λοιπόν, που η χώρα αναζητά θέση στο διεθνή χάρτη, βηματισμό για την τόνωση της παραγωγικότητας και μια πιο καινοτομική ρότα στην οικονομία, η μεγάλη πρόκληση πλέον είναι τι θα ακολουθήσει την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και αν η επενδυτική δυναμική των τελευταίων ετών μπορεί να διατηρηθεί χωρίς την ίδια ένταση δημόσιων πόρων.

Το ζήτημα βρέθηκε, με διαφορετικές προσεγγίσεις, στο επίκεντρο των τοποθετήσεων κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στη ΔΕΘ, με τα πυρά, από την αντιπολίτευση, για μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία του ΤΑΑ των 36 δισεκ. να είναι ομαδόν.

Κυβέρνηση: «Το ΤΑΑ δημιούργησε το επενδυτικό κύμα, τώρα πρέπει να μπουν μπροστά οι επιχειρήσεις»

Η κυβέρνηση, πάντως, παρά τον πακτωλό χρημάτων αλλά και τα όσα ανέφερε κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης για δομικές αλλαγές στην παραγωγή, αναγνωρίζει ότι μένουν να γίνουν πολλά. Όπως και προ ΤΑΑ αναφέρει ότι η επόμενη ημέρα απαιτεί αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου, με μεγαλύτερες επιχειρήσεις, περισσότερες επενδύσεις στην τεχνολογία και ισχυρότερη εξαγωγική παρουσία, με έμφαση, όμως, τώρα σε άλλες πηγές κεφαλαίων.

Άραγε, τί έχει αλλάξει, θα διερωτάται και εύλογα ο κάθε πολίτης. Βλέπει αλλαγές και πέρα από τα σποτ, αλλά τα ερωτήματα για τα συνεχιζόμενα ελλείμματα σε υποδομές, σε καινοτομικό “εμβολιασμό” της οικονομίας, σε περιφερειακή διάσταση της ανάπτυξης, σε διασφάλιση της οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας, παραμένουν

Μιλώντας, πάντως, στην Καθημερινή της Κυριακής, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης προανήγγειλε την παρουσίαση περίπου 30 συγκεκριμένων επενδυτικών ευκαιριών, με δυνητική προσέλκυση έως και 20 δισ. ευρώ νέων επενδύσεων σε ορίζοντα δεκαετίας. Οι προτάσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, την αφαλάτωση, τα ναυπηγεία και τη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων.

Ουσιαστικά, το κυβερνητικό αφήγημα στηρίζεται στην παραδοχή ότι το Ταμείο Ανάκαμψης λειτούργησε ως καταλύτης για ένα επενδυτικό κύμα που η Ελλάδα είχε να δει εδώ και περίπου 15 χρόνια, αλλά η ολοκλήρωσή του δεν σημαίνει και το τέλος των επενδύσεων, ούτε την πλήρη επούλωση των πληγών ετών.

Η κυβέρνηση, βέβαια, θεωρεί ότι πλέον υπάρχουν διαφορετικές συνθήκες, όπως η επενδυτική βαθμίδα, το ισχυρότερο τραπεζικό σύστημα, η δημοσιονομική αξιοπιστία και η καλύτερη πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια. Σε αυτό το πλαίσιο, το βάρος μετατοπίζεται από τα ευρωπαϊκά κονδύλια προς την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων. Κεντρική προϋπόθεση θεωρείται, σύμφωνα με τον υπουργό, η αύξηση του μεγέθους των ελληνικών επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών, ώστε να μπορούν να επενδύουν περισσότερο σε τεχνολογία και να διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο στις διεθνείς αγορές.

Η κυβέρνηση, όπως τόνισε στην “Κ” ο κ. Πιερρακάκης, συνδέει την κατεύθυνση αυτή και με το σχέδιο Invest Ahead, το οποίο παρουσιάζεται ως ένας επενδυτικός χάρτης για την επόμενη δεκαετία. Στόχος είναι να εντοπιστούν συγκεκριμένοι κλάδοι και έργα με ισχυρό παραγωγικό αποτύπωμα, ενώ ο Πιερρακάκης υποστηρίζει ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της τάξης του 2% δεν αποτελεί «ταβάνι» για την ελληνική οικονομία.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, παράλληλα, στην προσέλκυση διεθνών κεφαλαίων και επιχειρήσεων υψηλής εξειδίκευσης, με την κυβέρνηση να επιχειρεί να διαμορφώσει την Ελλάδα ως περιφερειακό κέντρο για χρηματοοικονομικές και άλλες δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Τσίπρας: Νέα επενδυτική μηχανή με δημόσια κεφάλαια και μόχλευση ιδιωτικών πόρων

Στον αντίποδα, με έντονη κριτική στη διαχείριση του ΤΑΑ, ο Αλέξης Τσίπρας έθεσε στη ΔΕΘ την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου δημόσιου μηχανισμού χρηματοδότησης, του Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης, που θα λειτουργήσει, όπως υποστηρίζει, ως «επενδυτική μηχανή» της επόμενης δεκαετίας που παράλληλα θα δίνει και κατεύθυνση.

Ο σχεδιασμός προβλέπει πρωτογενή κεφάλαια 12 δισ. ευρώ στην τετραετία, με 1,5 δισ. ευρώ ετησίως από το εθνικό σκέλος των δημοσίων επενδύσεων, 500 εκατ. ευρώ από τη συμμετοχή εγχώριων επιχειρήσεων και 1 δισ. ευρώ τον χρόνο από την ανακατεύθυνση εσόδων που συνδέονται με τη Golden Visa.

Με τη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων, σύμφωνα με την πρόταση, η επενδυτική ικανότητα θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 25 δισ. ευρώ στην τετραετία και να δημιουργήσει, κατά την ίδια προσέγγιση, δύναμη πυρός άνω των 50 δισ. ευρώ σε ορίζοντα δεκαετίας.

Η πρόταση διαφοροποιείται και ως προς τη φιλοσοφία χρηματοδότησης. Το Ταμείο, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάστηκε, δεν θα λειτουργεί ως μηχανισμός επιδοτήσεων, αλλά θα χρηματοδοτεί ώριμα έργα με δημόσιο έλεγχο και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Οι προτεραιότητες που τέθηκαν περιλαμβάνουν τις υποδομές, την ενέργεια, τις μεταφορές και την προσιτή κατοικία, με ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία εγχώριας παραγωγικής βάσης. Στην ενέργεια, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει επενδύσεις σε αποθήκευση, διασυνδέσεις και παραγωγική δραστηριότητα γύρω από τις νέες τεχνολογίες, με στόχο η πράσινη μετάβαση να μην περιοριστεί στην εισαγωγή εξοπλισμού, αλλά να δημιουργήσει ελληνικές αλυσίδες αξίας.

Μεταποίηση, αγροτική παραγωγή και υποδομές στο επίκεντρο

Ο πρώην πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερο βάρος και στη μεταποίηση, υποστηρίζοντας ότι η παραγωγική ανασυγκρότηση δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στις υπηρεσίες και τον τουρισμό.Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι προτάσεις για σύγχρονες βιομηχανικές περιοχές, χαμηλότερο κόστος εγκατάστασης, ενεργειακές υποδομές και κίνητρα για εξοπλισμό, αυτοματοποίηση, έρευνα και εξαγωγές.

Για τον πρωτογενή τομέα προτάθηκε η δημιουργία Εθνικής Τράπεζας Αγροτικής Γης, με αξιοποίηση δημόσιων εκτάσεων για νέους αγρότες, καθώς και ένα ευρύτερο πρόγραμμα αρδευτικών έργων και διαχείρισης υδάτων.

Στη ναυτιλία, ο σχεδιασμός προβλέπει ανασυγκρότηση της ναυπηγοεπισκευαστικής βιομηχανίας και ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής ναυτιλιακού εξοπλισμού, ενώ στα logistics και στις μεταφορές κεντρικό ρόλο αποκτούν τα λιμάνια και ο σιδηρόδρομος.

Παράλληλα, τίθεται διαφορετική προσέγγιση και στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Η ΕΛΑΣ προτείνει την κατάργηση της Golden Visa ως εργαλείου επενδύσεων στο real estate και τη σύνδεση των αδειών παραμονής αποκλειστικά με πραγματικές παραγωγικές επενδύσεις.

ΠΑΣΟΚ: Κίνητρα για επανεπένδυση και στροφή στη μεταποίηση

Το ΠΑΣΟΚ, από την πλευρά του, όπως τόνισε ο πρόεδρός του στη ΔΕΘ το Σαββατοκύριακό που πέρασε, κινήθηκε σε ανάλογο τέμπο, με ενισχυμένο κεντρικό ρόλο στην Αναπτυξιακή Τράπεζα και το Υπερταμείο. Παράλληλα έδωσε βάρος στα φορολογικά και χρηματοδοτικά κίνητρα για τις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες.

Στο επίκεντρο των προτάσεων βρέθηκε η μετατροπή της περιουσίας του Υπερταμείου σε εργαλείο εθνικής αναπτυξιακής πολιτικής, αλλά και η αλλαγή των φορολογικών κινήτρων ώστε η επένδυση και η επανεπένδυση των κερδών να ενθαρρύνονται περισσότερο. Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται ειδικά φορολογικά κίνητρα για μικρομεσαίες επιχειρήσεις που επανεπενδύουν τα κέρδη τους, κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος, σταδιακή μείωση της προκαταβολής φόρου, κατάργηση του τεκμαρτού συστήματος και αύξηση του αφορολόγητου για ΜμΕ και αυτοαπασχολούμενους.

Στην παραγωγική πολιτική, το ΠΑΣΟΚ δίνει έμφαση στη μεταποίηση, με επενδύσεις σε βιομηχανικές περιοχές, ενεργειακές υποδομές, αυτοματοποίηση, έρευνα και εξαγωγές, ενώ ιδιαίτερο βάρος αποδίδει στην καινοτομία και στη δημιουργία οικοσυστημάτων που μπορούν να κρατήσουν ή να επαναφέρουν στη χώρα εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Στον πρωτογενή τομέα προτείνει, μεταξύ άλλων, Εθνική Τράπεζα Αγροτικής Γης, αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων εκτάσεων, μέτρα για το ενεργειακό κόστος και επενδύσεις στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Παράλληλα, πρίτεινε αλλαγή του πλαισίου προσέλκυσης ξένων επενδύσεων, με αυστηρότερη σύνδεση των κινήτρων με πραγματικές παραγωγικές δραστηριότητες και περιορισμό της Golden Visa στις επενδύσεις real estate.

Το “χάσμα” παραμένει

Πίσω από τις διαφορετικές πολιτικές προτάσεις, πάντως, υπάρχει ένα κοινό ερώτημα που έχει να κάνει με το πώς μπορεί να διατηρηθεί ο επενδυτικός ρυθμός όταν ολοκληρωθεί ο κύκλος του Ταμείου Ανάκαμψης;

Βέβαια η Κυβέρνηση ποντάρει στην έλευση ξένων επενδύσεων με παροχή κινήτρων με παράλληλη ώθηση από το ενισχυμένο ΠΔΕ και τα νέα ευρωπαϊκά εργαλεία, ενώ η αντιπολίτευση δίνει έμφαση στο ρόλο της Αναπτυξιακής Τράπεζας κι ενός σχεδιασμού που δίνει έμφαση σε τομείς όπως η μεταποίηση, ο πρωτογενής ή και η θαλάσσια οικονομία.

Στο μεταξύ, με βάση τη νέα μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), η οποία εξετάζει την πορεία των επενδύσεων στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2000-2025, με βάση στοιχεία της Eurostat, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα έχει ήδη κάνει ένα σημαντικό βήμα. Από το 10,97% του ΑΕΠ το 2019, οι επενδύσεις έφτασαν στο 16,88% το 2025. Ωστόσο, η χώρα εξακολουθεί να απέχει περίπου 4,4 μονάδες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αυτό σημαίνει ότι η ολοκλήρωση του ΤΑΑ δεν έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία το επενδυτικό πρόβλημα έχει λυθεί. Αντίθετα, συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία παραμένει σημαντικό ανεκτέλεστο επενδυτικό κενό, κυρίως στις επιχειρηματικές επενδύσεις, στις κατοικίες και στο άυλο κεφάλαιο.

Η πρόκληση, επομένως, μετατοπίζεται. Από το πώς θα απορροφηθούν οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι, το ερώτημα γίνεται πώς θα δημιουργηθεί ένας μόνιμος μηχανισμός που θα κινητοποιεί ιδιωτικά και δημόσια κεφάλαια χωρίς την έκτακτη χρηματοδοτική ώθηση του ΤΑΑ.

Η κυβέρνηση ποντάρει περισσότερο στην ωρίμανση των συνθηκών χρηματοδότησης, στη συμμετοχή των επιχειρήσεων και στην προσέλκυση διεθνών κεφαλαίων. Η αντιπολίτευση προτείνει ισχυρότερη δημόσια παρέμβαση και νέους μηχανισμούς επενδυτικής χρηματοδότησης, με διαφορετικές προτεραιότητες ως προς τη βιομηχανία, την ενέργεια, την αγροτική παραγωγή και τις υποδομές.

Ωστόσο, όλες οι πλευρές αναγνωρίζουν πλέον ότι η διατήρηση της επενδυτικής δυναμικής και η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου αποτελούν την κρίσιμη οικονομική πρόκληση της επόμενης δεκαετίας.

Και τα στοιχεία του ΚΕΦΙΜ δείχνουν γιατί. Ακόμη και μετά την ισχυρή ανάκαμψη των τελευταίων ετών, η Ελλάδα χρειάζεται να καλύψει ένα επενδυτικό κενό που μεταφράζεται σε χαμηλότερη παραγωγικότητα, μικρότερη παραγωγική δυναμικότητα και πιο αργή σύγκλιση με την Ευρώπη.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας, συνεπώς, δεν είναι απλώς να αντικατασταθούν τα κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης. Είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε η επένδυση να γίνει μόνιμος μηχανισμός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και όχι αποτέλεσμα μιας έκτακτης ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής συγκυρίας.