Έλενα Μαυρίδου: “Με τον Γιάννη έχουμε χώρο να είμαστε ριψοκίνδυνοι στις επιλογές μας”

Με μια διαδρομή βαθιά συνδεδεμένη με το θέατρο της έρευνας, τη σωματικότητα και τον πειραματισμό, η Έλενα Μαυρίδου έχει διαμορφώσει μια ξεχωριστή σκηνική ταυτότητα, επιλέγοντας συχνά ρόλους που απαιτούν όχι μόνο υποκριτική δεινότητα, αλλά και προσωπική έκθεση. Η σχέση της με το θέατρο μοιάζει να είναι μια διαρκής αναζήτηση των ορίων ανάμεσα στο σώμα και τον λόγο, στο ένστικτο και τη συνείδηση, στην προσωπική εμπειρία και τη σκηνική αλήθεια.

Αυτή τη φορά, η Έλενα Μαυρίδου αναμετριέται με μία από τις πιο σύνθετες και αντιφατικές γυναικείες μορφές της παγκόσμιας δραματουργίας: τη «Δεσποινίδα Τζούλια» του Αυγούστου Στρίντμπεργκ. Ένα έργο γραμμένο το 1888, που εξακολουθεί να προκαλεί με την ανελέητη ανατομία των σχέσεων εξουσίας, της ερωτικής επιθυμίας και των κοινωνικών συμβάσεων. Μια ιστορία όπου το φύλο, η τάξη και η ανάγκη για ελευθερία συγκρούονται με τρόπο σχεδόν καταστροφικό.

Από τις 9 Νοεμβρίου, στο Θέατρο Χώρος, η παράσταση επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, σε σκηνοθεσία Γιάννη Τσορτέκη, ο οποίος ερμηνεύει και τον Ζαν, έχοντας απέναντί του στη σκηνή την Έλενα Μαυρίδου ως Τζούλια και τη Νεκταρία Γιαννουδάκη στον ρόλο της Κριστίν.

Στη συζήτησή μας, η Έλενα Μαυρίδου μιλά για τις αντιφάσεις της Τζούλιας, τα στερεότυπα που εξακολουθούν να καθορίζουν τη γυναικεία ταυτότητα, τις αόρατες μορφές εξουσίας που επιβιώνουν στις ανθρώπινες σχέσεις και τη δημιουργική συνύπαρξη με τον Γιάννη Τσορτέκη.

Τι σε τράβηξε στην Τζούλια ως χαρακτήρα; Ποιο κομμάτι της ψυχολογίας της σου φάνηκε πιο οικείο ή πιο ξένο;

Αυτό που με γοητεύει στην Τζούλια είναι ότι δεν έχει μια ενιαία αίσθηση ταυτότητας. Είναι μια γυναίκα χωρισμένη σε κομμάτια. Έχει μεγαλώσει ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους: από τη μία η μητέρα της, που της έμαθε να λειτουργεί με έναν τρόπο που για την εποχή θεωρούνταν αντρικός, και από την άλλη ο πατέρας της, που της μαθαίνει τη συμπεριφορά μιας κυρίας.

Δεν ανήκει ολοκληρωτικά πουθενά. Θέλει να ζήσει, να ερωτευτεί και να ανακαλύψει ποια είναι. Και ο Ζαν γίνεται ένας τρόπος να βγει από τον κόσμο που γνωρίζει και να δοκιμάσει κάτι διαφορετικό.

Η Τζούλια είναι ταυτόχρονα θύμα των δομών και φορέας εξουσίας. Πώς ισορρόπησες αυτές τις αντιφάσεις στην ερμηνεία;

Η Τζούλια είναι θύμα μιας δομής που ουσιαστικά είχε χτίσει η ίδια η μητέρα της για λογαριασμό της. Την ανάγκασε να ζει σε ένα κτήμα και να φέρεται ως άντρας. Να φοράει αντρικά ρούχα, να προσέχει άλογα, να πηγαίνει κυνήγι και να σφάζει ζώα.

Μεγάλωσε, δηλαδή, ως παιδί, σε ένα περιβάλλον όπου οι ρόλοι είναι ανεστραμμένοι. Μετά την αναλαμβάνει ο πατέρας της, ο οποίος τη μεγαλώνει ως «μια κυρία της εποχής», με προορισμό τον γάμο. Έχει την εξουσία της θέσης της, αλλά σε σχέση με το πώς μεγάλωσε δεν έχει ξεκάθαρη θέση στον πραγματικό κόσμο. Ο δυναμισμός της δεν εφαρμόζεται σε κανένα κοινωνικό σύστημα.

Ως κόρη του Κόμη έχει εξουσία απέναντι στον Ζαν, αλλά ως γυναίκα κουβαλά τους περιορισμούς της εποχής της. Αυτές οι δύο πραγματικότητες συγκρούονται συνεχώς. Αυτό το περιβάλλον κυριολεκτικά δεν υπάρχει σήμερα.

Όμως, ψυχικά μέσα μας εξακολουθούν να υπάρχουν περιορισμοί. Παίρνω αρκετή ενέργεια από τις δικές μου αντιφάσεις ως γυναίκα: από την ανάγκη μου να είμαι δυνατή και ελεύθερη, αλλά ταυτόχρονα ευάλωτη και προστατευμένη από κάποιον. Από τις ελευθερίες που διεκδικώ ως γυναίκα και από τους ρόλους που κουβαλάω μέσα μου, χωρίς να ξέρω από πού έχουν κληροδοτηθεί.

Ο Στρίντμπεργκ την περιγράφει ως «μισή γυναίκα» / «ανδρογύνη». Πώς προσέγγισες αυτή τη διάσταση χωρίς να πέσεις σε στερεότυπα;

Επιστρέφοντας σε κάτι πολύ πρωτογενές: πριν από την ιδέα του «αντρικού» και του «γυναικείου». Μέσα μας υπάρχουν ποιότητες που η κοινωνία έχει μάθει να ονομάζει αρσενικές ή θηλυκές. Αν αφαιρέσεις αυτό το φίλτρο, παραμένουν απλώς ανθρώπινες.

Αυτό με βοήθησε πολύ στην Τζούλια. Προσπάθησα να λειτουργώ σαν ένα παιδί που δεν έχει μάθει ακόμη να αξιολογεί κάθε του κίνηση με βάση το πώς «πρέπει» να είναι μια γυναίκα. Έτσι αυτό το στοιχείο δεν γίνεται κάτι εξωτερικό. Γίνεται ένας τρόπος ύπαρξης.

Με τον Γιάννη Τσορτέκη στη σκηνή είστε αντίπαλοι, στη ζωή σύντροφοι. Πώς διαχειριστήκατε τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην προσωπική οικειότητα και τη θεατρική σύγκρουση;

Με ένταση, αγάπη και επιθυμία. Με τον Γιάννη υπάρχει βαθιά οικειότητα, που στη σκηνή μεταφράζεται σε εμπιστοσύνη, ελευθερία και διάθεση για ρίσκο. Γνωρίζουμε πολύ καλά ο ένας τον άλλον και αυτό μας δίνει έναν χώρο στη σκηνή να είμαστε ριψοκίνδυνοι στις επιλογές μας.

Η σχέση της Τζούλιας και του Ζαν έχει μεγάλη ένταση και συνεχείς μετατοπίσεις. Αφήνουμε τον χώρο για να συμβεί κάτι πραγματικά έντονο στη σκηνή. Και αυτό το βιώνουμε ως κάτι συναρπαστικό. Μέσα σε αυτό το σχήμα των δύο έρχεται και προστίθεται η ενέργεια της υπέροχης Νεκταρίας, που παίζει την Κριστίν και εξισορροπεί με δύναμη το χάος και την τρέλα.

Η σχέση Τζούλιας–Ζαν βασίζεται στη γοητεία, τη χειραγώγηση και την αντιστροφή εξουσίας. Πού πιστεύεις ότι βρίσκεται το σημείο καμπής: πού αλλάζει ποιος «έχει» την εξουσία;

Η εξουσία μεταξύ τους μετατοπίζεται συνεχώς. Σε ένα σημείο το έργο υπονοεί ότι οι δυο τους έχουν βρεθεί ερωτικά και από εκεί και μετά όλα αλλάζουν. Μπαίνει ο φόβος για την επιστροφή του Κόμη και για το αν υπάρχει μέλλον μεταξύ τους.

Η ιδέα να φύγουν μαζί και να ανοίξουν ένα ξενοδοχείο δίνει στην Τζούλια την ελπίδα να ξεφύγει από τον κόσμο της και να γίνει κάτι άλλο. Την ίδια στιγμή, την οδηγεί σε έναν κόσμο που δεν γνωρίζει και στον οποίο δεν ξέρει αν ανήκει. Εκεί αρχίζει να αλλάζει η ισορροπία της δύναμης.

Πώς λειτουργεί η μουσική του Γιώργου Μαυρίδη;

Η μουσική του Γιώργου δεν ακολουθεί αυτό που συμβαίνει στους χαρακτήρες. Δεν υπογραμμίζει τη συγκίνηση ή τις ψυχολογικές μεταβολές μας. Συνεχίζει ανεξάρτητα, σαν ο κόσμος έξω από τη σκηνή να εξακολουθεί να κινείται.

Έτσι, οι χαρακτήρες μένουν μόνοι τους, χωρίς μουσική να τους στηρίζει συναισθηματικά. Ταυτόχρονα, η techno βγάζει το έργο από το 1888 και το κάνει άχρονο. Οι σχέσεις δύναμης, η βία και η εξουσία δεν ανήκουν σε μια συγκεκριμένη εποχή. Και ο συνεχόμενος χτύπος δημιουργεί την αίσθηση ότι κάτι έρχεται, κάτι πλησιάζει, χωρίς να ξέρεις τι είναι.

Η «Δεσποινίδα Τζούλια» γράφτηκε το 1888, αλλά μιλά για σχέσεις εξουσίας που μοιάζουν σύγχρονες. Τι πιστεύεις ότι έχει αλλάξει και τι όχι, όσον αφορά το φύλο και την τάξη;

Έχουν αλλάξει πάρα πολλά. Η γυναίκα σήμερα έχει δικαιώματα και ελευθερίες που για την Τζούλια ήταν αδιανόητες. Παρ’ όλα αυτά, η ισότητα δεν έχει γίνει πραγματικότητα σε όλα τα επίπεδα. Υπάρχουν ακόμη ανισότητες στην εργασία, στην εξουσία, στη φροντίδα και στους κοινωνικούς ρόλους.

Και υπάρχει κάτι πιο βαθύ: ακόμη κι όταν αλλάζουν οι εξωτερικές συνθήκες, χρειάζεται χρόνος για να αλλάξουν και οι αντιλήψεις που έχουμε μέσα μας για το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα ή άντρας. Αυτό βρίσκεται πολύ έντονα και στην Τζούλια, που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο διαφορετικά μοντέλα και προσπαθεί να καταλάβει ποια θέλει να είναι. Είναι ένα θέμα να ξεφύγεις από τον ίδιο σου τον εαυτό που σε καταπιέζει.

Θα έλεγες ότι το έργο είναι τελικά μια ιστορία για τον έρωτα, την εξουσία ή την αδυναμία των ανθρώπων να ξεφύγουν από αυτό που έχουν μάθει να είναι;

Για μένα είναι όλα αυτά μαζί, αλλά κυρίως το τελευταίο. Είναι μια αναζήτηση ταυτότητας, μια προσπάθεια του ανθρώπου να δημιουργήσει μέσα του χώρο για να βρει ποιος είναι, μέσα σε όλα όσα τον έχουν διαμορφώσει και μέσα στο σύνολο στο οποίο καλείται να υπάρξει. Και όταν αυτό δεν μπορεί να συμβεί, όταν δεν βρίσκει τον χώρο να ενώσει όλα αυτά τα κομμάτια του εαυτού του, εκεί αρχίζει και η πραγματική τραγωδία.

Ταυτότητα παράστασης

Κείμενο: Αύγουστος Στρίντμπεργκ
Μετάφραση: Ερρίκος Μπελιές
Σκηνοθεσία: Γιάννης Τσορτέκης
Πρωτότυπη μουσική / σχεδιασμός ήχου: Γιώργος Μαυρίδης
Σχεδιασμός φωτισμού: Περικλής Μαθιέλλης
Σκηνική εγκατάσταση: Παναγιώτης Κουλουράς
Βοηθός σκηνοθέτη: Στάθης Γεωργαντζής
Φωτογράφιση: Πάτροκλος Σκαφίδας
Επικοινωνία- Media Relations: Μαρία Τσολάκη
Οργάνωση παραγωγής: Γιάννα Αλ Νακά
Παραγωγή: Θέατρο Χώρος
Διανομή:
Τζούλια: Έλενα Μαυρίδου
Ζαν: Γιάννης Τσορτέκης
Κριστίν: Νεκταρία Γιαννουδάκη
Η παράσταση πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.