Ισπανία: Γιατί συγκρούστηκαν τα τρένα – Τα τρία μοιραία λάθη που στοίχισαν 69 ζωές

Η σιδηροδρομική τραγωδία στην Ούρδα άφησε πίσω της τουλάχιστον 69 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες.

Οι ισπανικές αρχές επιχειρούν να εξακριβώσουν γιατί το AVE της Renfe -το τρένο υψηλής ταχύτητας της ισπανικής κρατικής σιδηροδρομικής εταιρείας- έλαβε άδεια να συνεχίσει με “κανονική πορεία”, την ώρα που το τρένο της Iryo –της ιδιωτικής εταιρείας σιδηροδρομικών μεταφορών υψηλής ταχύτητας που δραστηριοποιείται στην Ισπανία- παρέμενε ακινητοποιημένο στην ίδια γραμμή, καθώς δεν μπορούσε να επανεκκινήσει το σύστημα LZB.

Στις πρώτες του δηλώσεις για την τραγωδία, ο υπουργός Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε, έκανε λόγο για “ανεξήγητη” εντολή να συνεχιστεί η πορεία του AVE της Renfe με κανονική ταχύτητα — εντολή που δόθηκε απευθείας από το κέντρο ελέγχου της Adif. Ωστόσο, όπως αναφέρει η El Pais, τα διαθέσιμα στοιχεία φανερώνουν τουλάχιστον τρία αλυσιδωτά λάθη.

1ο Λάθος: Η κατάρρευση του συστήματος LZB

Η πρώτη εμπλοκή εντοπίζεται στην απώλεια επικοινωνίας του συστήματος τηλεδιοίκησης και ασφαλείας LZB, κάτι που επιβεβαίωσε και ο ίδιος ο υπουργός στη συνέντευξη Τύπου.

Πρόκειται για τον μηχανισμό που ελέγχει και ρυθμίζει την κίνηση των συρμών σε επιμέρους τμήματα της γραμμής ώστε να μην πλησιάζουν επικίνδυνα μεταξύ τους.

Άνθρωποι του κλάδου σημειώνουν ότι τέτοιες βλάβες συμβαίνουν σπάνια, αλλά δεν είναι πρωτοφανείς. Η πτώση του συστήματος στο συγκεκριμένο κομμάτι —λόγω σφάλματος υπολογιστή, κατά τον υπουργό— απορρύθμισε πλήρως την κυκλοφορία, αφήνοντας την ασφάλεια των δρομολογίων αποκλειστικά στα χέρια των ελεγκτών της Adif. Υποτίθεται πως επρόκειτο για μια προσωρινή κατάσταση, μέχρι οι συρμοί να ξεκινήσουν ξανά, να φτάσουν στον επόμενο φωτεινό σηματοδότη και να μπουν υπό την προστασία των πλευρικών φαναριών (σύστημα BSL).

Το μπλακ άουτ του LZB ενεργοποίησε αυτόματα τα φρένα σε αρκετούς συρμούς της περιοχής. Σύμφωνα με ανάλυση της EL PAÍS βάσει των στιγμάτων θέσης, το μοιραίο AVE ακινητοποιήθηκε γύρω στις 8:30 — ακριβώς την ώρα που, σύμφωνα με το υπουργείο, τέθηκε εκτός λειτουργίας το σύστημα. Αμέσως μετά, το κέντρο ελέγχου ανέλαβε την επικοινωνία με τους μηχανοδηγούς για να ρυθμίσει τη ροή.

2ο Λάθος: Η λανθασμένη οδηγία από τον πύργο ελέγχου

Στις 8:36 σημειώθηκε το δεύτερο και κρισιμότερο ίσως λάθος: το AVE παίρνει εντολή από το κέντρο ελέγχου να ξεκινήσει και πάλι με “κανονική ταχύτητα. Το τρένο όμως δεν θα έπρεπε επ’ ουδενί να κινηθεί έτσι.

Ο γενικός κανονισμός κυκλοφορίας ορίζει ρητά ότι σε τέτοιες περιπτώσεις η κίνηση γίνεται αποκλειστικά “με επιτήρηση και οπτική επαφή”- δηλαδή με χαμηλή ταχύτητα, ώστε ο μηχανοδηγός να προλάβει να φρενάρει αν δει εμπόδιο μπροστά του. Κάτι τέτοιο δεν έγινε ποτέ.

Τα τηλεμετρικά δεδομένα της Renfe αποδεικνύουν ότι το τρένο επιτάχυνε σταθερά για αρκετά λεπτά, ξεπερνώντας τα 200 χλμ./ώρα. Διήνυσε σχεδόν 25 χιλιόμετρα και σταμάτησε απότομα στις 8:53, όταν εμβόλισε το ακινητοποιημένο Iryo.

3ο Λάθος: Το προπορευόμενο Iryo δεν ξεκινά, το AVE δεν κόβει ταχύτητα

Στις 8:41 δίνεται εντολή και στο Iryo να συνεχίσει κανονικά το δρομολόγιό του. Προξενεί τεράστια εντύπωση η αλληλουχία: το AVE, που ακολουθούσε, πήρε το πράσινο φως πέντε ολόκληρα λεπτά πριν από το τρένο που βρισκόταν μπροστά του. Σαν να μην έφτανε αυτό, το Iryo αδυνατεί να ξεκινήσει. Στις 8:48, ο μηχανοδηγός του ειδοποιεί το κέντρο ότι το σύστημα δεν του επιτρέπει να επανεκκινήσει το LZB και παραμένει καθηλωμένος. Απομένουν μόλις πέντε λεπτά μέχρι το AVE να πέσει πάνω του.

Το ερώτημα είναι αυτονόητο: Γιατί κανείς δεν σταμάτησε το AVE;

Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει γνωστό αν το κέντρο ελέγχου πρόλαβε καν να προειδοποιήσει τον μηχανοδηγό του ότι κινείται με ιλιγγιώδη ταχύτητα πάνω σε ένα τρένο που είχε κολλήσει στις ράγες.

Ένα σύστημα που αποδείχθηκε ευάλωτο

Η τραγωδία αναδεικνύει μια “τυφλή” και επικίνδυνη ζώνη: το διάστημα ανάμεσα στην κατάρρευση της ψηφιακής τηλεδιοίκησης και την προσέγγιση του επόμενου οπτικού σηματοδότη. Σε αυτό το κενό, η ασφάλεια εκατοντάδων επιβατών επαφίεται —απ’ ό,τι φαίνεται— σχεδόν αποκλειστικά στην ανθρώπινη κρίση των τηλεδιοικητών.

Όλα συγκλίνουν στο ότι κανένα από τα δύο τρένα δεν είχε φτάσει στον επόμενο σηματοδότη: το Iryo κόλλησε πριν τον προσεγγίσει και το AVE ερχόταν με φόρα από πίσω στην ίδια γραμμή, χωρίς κανένα ενδιάμεσο κόκκινο φανάρι που θα μπορούσε να το ανακόψει.

Το ζήτημα, επομένως, δεν εξαντλείται μόνο στο ποιος έκανε το ανθρώπινο λάθος. Εκείνα τα κρίσιμα λεπτά, οι οδηγίες του κέντρου ελέγχου αποτέλεσαν το μοναδικό σημείο αστοχίας ολόκληρου του δικτύου: δεν υπήρχε κανένα εφεδρικό σύστημα, καμία ψηφιακή ασφαλιστική δικλίδα και κανένα πρωτόκολλο που να μπλοκάρει μια λανθασμένη προφορική εντολή.

Τα ερωτήματα είναι αμείλικτα: Γιατί κατέρρευσε το LZB; Γιατί δόθηκε άδεια στο AVE να αναπτύξει πλήρη ταχύτητα; Γιατί δεν μπόρεσε να κινηθεί το Iryo; Είχε αντιληφθεί το κέντρο ελέγχου το μέγεθος του κινδύνου; Τηρήθηκαν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας; Κι αν τηρήθηκαν, είναι τελικά επαρκή αυτά τα πρωτόκολλα;