Γιατί το μπαράζ απειλών για βόμβα σε αεροπλάνα δεν θα αντιμετωπιστεί άμεσα

Ένα κύμα απειλών για βόμβες σε επιβατικές πτήσεις έχει προκαλέσει αυτή την εβδομάδα εκτροπές δρομολογίων, αναγκαστικές προσγειώσεις και συνοδείες από στρατιωτικά αεροσκάφη στον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο, προκαλώντας ανησυχία στους επιβάτες και ασκώντας μεγάλη πίεση στις αεροπορικές εταιρείες.

Οι αρχές έχουν χαρακτηρίσει τις περισσότερες από 20 απειλές κακόβουλες φάρσες, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει σημειωθεί καμία πραγματική επίθεση. Ωστόσο, τα περιστατικά ανέδειξαν τον τεράστιο αντίκτυπο που μπορεί να έχει ακόμη και μια ψευδής απειλή σε ένα αεροπορικό δίκτυο που λειτουργεί με εξαιρετικά αυστηρό προγραμματισμό.

«Είναι πραγματικά κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο. Δεν έχω ξαναδεί κάτι τέτοιο σε ολόκληρη την καριέρα μου», δήλωσε τηλεφωνικά στο CNBC ο Γουίλφριντ Κόβεντ, επικεφαλής της εταιρείας ασφαλείας Covent Consulting, που ειδικεύεται στην αεροπορική ασφάλεια.

«Έχουμε αντιμετωπίσει στο παρελθόν απειλές για βόμβες σε πτήσεις και αεροδρόμια, αλλά συνήθως ακολουθούσε μία, το πολύ δύο, μιμητικές ενέργειες. Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι μια συστηματική επίθεση εναντίον αεροπορικών εταιρειών και αεροδρομίων».

Ο Κόβεντ ανέφερε ότι οι «δράστες» —τους οποίους πολλοί αναλυτές ασφαλείας θεωρούν πιθανό να είναι υποστηριζόμενοι από κρατικούς μηχανισμούς και να δρουν συντονισμένα με στόχο να διαταράξουν την καθημερινότητα των Ευρωπαίων, χωρίς ωστόσο να έχουν ταυτοποιηθεί— γνωρίζουν πολύ καλά ότι «το πιο ευάλωτο σημείο της αεροπορίας είναι να στοχοποιηθεί μια πτήση ενώ βρίσκεται ήδη στον αέρα».

«Όταν υπάρχει μια απειλή σε αεροδρόμιο ή μια γενική απειλή κατά αεροσκαφών, μπορείς να αξιολογήσεις την κατάσταση χωρίς να διαταράξεις πλήρως τη λειτουργία. Όταν όμως η απειλή αφορά συγκεκριμένο αριθμό πτήσης που βρίσκεται ήδη στον αέρα, ακόμη και αν πρόκειται για φάρσα, ενεργοποιούνται διεθνείς κανονισμοί που δεν επιτρέπουν να αγνοηθεί. Αυτό σημαίνει άμεση προσγείωση, εκκένωση και ελέγχους από ειδικές δυνάμεις», είπε στο CNBC.

«Κατά την αξιολόγηση μιας τέτοιας απειλής δεν μπορείς να πεις ότι επειδή οι προηγούμενες 20 αποδείχθηκαν φάρσες, και αυτή θα είναι φάρσα. Η ασφάλεια των επιβατών και του πληρώματος είναι η απόλυτη προτεραιότητα. Οι δράστες το γνωρίζουν αυτό».

Συντονισμένη αντίδραση

Η ευθύνη για την αντιμετώπιση τέτοιων ψευδών απειλών είναι κατανεμημένη σε πολλούς φορείς, όπως ανέφεραν διεθνείς οργανισμοί στο CNBC.

Η αξιολόγηση των απειλών και η εφαρμογή των μέτρων αεροπορικής ασφάλειας εμπίπτουν κυρίως στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, σε συνεργασία με τους διαχειριστές των αεροδρομίων, τις αεροπορικές εταιρείες και τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου.

Στη διαδικασία εμπλέκεται και ο έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας, ο οποίος καλείται να βρει κατάλληλο αεροδρόμιο για την προσγείωση ενός αεροσκάφους. Παράλληλα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας, EASA, και η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας του Ηνωμένου Βασιλείου καθορίζουν ευρύτερα τους κανόνες ασφάλειας και τον τρόπο με τον οποίο οι αεροπορικές εταιρείες εκπαιδεύουν τα πληρώματά τους για την αντιμετώπιση τέτοιων απειλών.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμμετέχει επίσης στη χάραξη πολιτικής για την αεροπορική ασφάλεια και στον συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών.

Οι επιχειρησιακές αποφάσεις εξαρτώνται και από το πότε και πού εκδηλώνεται η απειλή.

Ο Τζότζι Γουέιτς, διευθυντής πολιτικής, κανονισμών και ασφάλειας πτήσεων στη Βρετανική Ένωση Πιλότων Αερογραμμών, εξήγησε ότι οι αξιολογητές των αεροπορικών εταιρειών κατατάσσουν μια απειλή σε τρεις βαθμίδες: κόκκινη, πορτοκαλί ή πράσινη. Ωστόσο, όταν ένα αεροσκάφος βρίσκεται ήδη στον αέρα, η ενδιάμεση αξιολόγηση δεν μπορεί να δοθεί.

Εάν μια απειλή κριθεί αξιόπιστη, ενημερώνεται το πλήρωμα και ο κυβερνήτης αναλαμβάνει τις αποφάσεις για το αεροσκάφος, ακολουθώντας τις διαδικασίες της εταιρείας.

Στο έδαφος αυτό μπορεί να σημαίνει εκκένωση, ενώ στον αέρα η προτεραιότητα είναι η προσγείωση το ταχύτερο και ασφαλέστερο δυνατό.

Πέρα από τον φόβο και την αναστάτωση για τους επιβάτες της συγκεκριμένης πτήσης, κάθε εκτροπή μπορεί να επηρεάσει και το επόμενο δρομολόγιο του ίδιου αεροσκάφους, τα ωράρια εργασίας του πληρώματος και τους επιβάτες που έχουν ανταποκρίσεις. Ο αντίκτυπος στο δίκτυο μπορεί να είναι μεγάλος.

Ο Φίλιπ Μπάουμ, επισκέπτης καθηγητής αεροπορικής ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Κόβεντρι, δήλωσε στο Associated Press ότι μία μόνο εκτροπή πτήσης μπορεί να κοστίσει σε μια αεροπορική εταιρεία έως και 250.000 δολάρια, εάν συνυπολογιστούν τα εφεδρικά πληρώματα, οι χαμένες ανταποκρίσεις και η αναστάτωση στο υπόλοιπο πρόγραμμα της ημέρας.

«Οι εκτροπές που προκαλούνται από αυτές τις απειλές για βόμβες διαταράσσουν ένα σύστημα σχεδιασμένο να λειτουργεί με προβλεψιμότητα και αποτελεσματικότητα και αυξάνουν τον φόρτο εργασίας για πιλότους, ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας και αεροδρόμια», ανέφερε εκπρόσωπος της EASA σε γραπτό σχόλιο.

«Όλο αυτό το προσωπικό έχει εκπαιδευτεί ώστε να αντιμετωπίζει τέτοιες απρόβλεπτες εξελίξεις, επομένως η άμεση απειλή για την ασφάλεια από κάθε μεμονωμένη ψευδή προειδοποίηση είναι χαμηλή. Ωστόσο, ο αυξημένος αριθμός εκτροπών επιβαρύνει περισσότερο το σύστημα».

Τι μπορεί να αλλάξει

Οι εθνικές κυβερνήσεις εξετάζουν ήδη τους κανονισμούς και τα πρωτόκολλα των αεροπορικών τους αρχών, ενώ αναμένεται να υπάρξουν συζητήσεις τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο, δήλωσε τηλεφωνικά ο Τζον Έντουαρντς, ανώτερος σύμβουλος της Gates Aviation στο Λονδίνο.

«Οι απειλές για βόμβες στην αεροπορία υπάρχουν εδώ και δεκαετίες. Αυτό που θα πρέπει τώρα να εξεταστεί είναι τι έχει αλλάξει. Γιατί υπήρξαν τόσες πολλές; Γιατί τόσες από αυτές κρίθηκαν αρκετά αξιόπιστες ώστε να οδηγήσουν σε τέτοιου είδους μέτρα;»

«Υπάρχει μια σειρά ερωτημάτων που θα πρέπει να μπορούν να απαντηθούν σχετικά γρήγορα, ώστε να διαμορφωθεί μια γενική εικόνα για το πόσο αξιόπιστες είναι αυτές οι απειλές. Αν υπάρχει κάποιο νέο χαρακτηριστικό, κάθε τέτοιο περιστατικό ενεργοποιεί εκτεταμένη συνεργασία, ώστε να αποτραπεί η επανάληψή του».

«Θεωρητικά», πρόσθεσε, «η συντριπτική πλειονότητα θα πρέπει να μπορεί να αξιολογηθεί και να κριθεί μη αξιόπιστη βάσει των συνήθων διαδικασιών εκτίμησης κινδύνου και των καθιερωμένων πρωτοκόλλων».

Ωστόσο, ο Έρικ Σχάουτεν, πρώην αξιωματικός σύνδεσμος πληροφοριών στην Ολλανδική Γενική Υπηρεσία Πληροφοριών και Ασφάλειας και σήμερα διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας συμβούλων ασφαλείας Dyami, επισήμανε ότι ενδεχόμενες αλλαγές στις υφιστάμενες διαδικασίες θα χρειαστούν χρόνο.

Όπως είπε, θα πρέπει να εξισορροπηθούν οι θέσεις και οι αρμοδιότητες κυβερνήσεων, αεροδρομίων, αρχών ασφάλειας και Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ρόλο παίζουν και οι γεωπολιτικές εξελίξεις.

«Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να ακυρωθούν ή να εκτραπούν ακόμη περισσότερες πτήσεις. Είναι επίσης πιθανό οι επόμενοι στόχοι να είναι οι σιδηρόδρομοι και οι αυτοκινητόδρομοι», είπε.

«Όμως θα βρουν τρόπο να το αντιμετωπίσουν. Δεν είναι η πρώτη φορά που οι αεροπορικές εταιρείες καλούνται να διαχειριστούν ψευδείς απειλές, καθώς πάντα υπάρχουν μιμητές».

«Όποια μέτρα κι αν αποφασίσουν για την αντιμετώπιση του προβλήματος, δεν πρόκειται να τα δημοσιοποιήσουν», πρόσθεσε, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποκαλύψει πληροφορίες στους δράστες.

Ο Γουίλφριντ Κόβεντ εκτίμησε ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν άμεσες αλλαγές στα πρωτόκολλα αξιολόγησης.

«Αν όμως αυτό συνεχιστεί επ’ αόριστον, κάποια στιγμή κάτι θα πρέπει να αλλάξει, διαφορετικά θα πρέπει να σταματήσουν εντελώς οι πτήσεις».

«Με βάση όσα έχουμε δει στο παρελθόν με άλλου είδους απειλές, όσο περνά ο καιρός ο τρόπος επίθεσης μπορεί να αλλάξει και να μετακινηθεί αλλού», συνέχισε, παραπέμποντας στο πρόσφατο κύμα κυβερνοεπιθέσεων που έπληξε ψυγεία σούπερ μάρκετ και τράπεζες αίματος.

«Ως Ευρωπαίοι πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι».