Η GEN Z ΘΕΛΕΙ ΟΝΤΩΣ ΝΑ ΦΥΓΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ;

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή πολλών νέων ανθρώπων που η ερώτηση «σε ποιο μέρος θέλω να ζήσω;» παύει να είναι θεωρητική.

Μπορεί να έρθει όταν βλέπουν το ενοίκιο να καταναλώνει ένα τεράστιο κομμάτι του μισθού τους. Όταν επιστρέφουν σπίτι μετά από μία ακόμη ημέρα στους δρόμους. Όταν συνειδητοποιούν ότι χρειάζονται περισσότερο χώρο, περισσότερο πράσινο ή απλώς λιγότερο θόρυβο.

Για τη Gen Z, η Αθήνα παραμένει ταυτόχρονα ευκαιρία και βάρος.

Η στεγαστική κρίση είναι ίσως το πιο χειροπιαστό κομμάτι του προβλήματος. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ, περίπου επτά στους δέκα νέους ηλικίας 18-24 ετών στην Ελλάδα ανησυχούν για το αν θα μπορούν να βρουν ή να διατηρήσουν επαρκή στέγαση. Οι νέοι 18-29 ετών δαπανούν κατά μέσο όρο πάνω από το 60% του εισοδήματός τους για τη στέγαση.

Την ίδια στιγμή, η Αθήνα εξακολουθεί να προσφέρει πολιτισμό, κοινωνική ζωή, εκπαίδευση και επαγγελματικές ευκαιρίες, αλλά συνδέεται από τους κατοίκους της και με το άγχος, την ανασφάλεια, το κόστος ζωής, το κυκλοφοριακό και την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος.

Κι έτσι προκύπτει ένα παράδοξο.

Οι νέοι μπορεί να θέλουν να φύγουν από την Αθήνα, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι θέλουν να εγκαταλείψουν όσα τους προσφέρει.

Ίσως, τελικά, το ζητούμενο να μην είναι μια ζωή χωρίς Αθήνα, αλλά μια ζωή στην οποία η Αθήνα δεν θα είναι η μοναδική επιλογή.

«Θέλω να φύγω, αλλά φοβάμαι ότι θα χάσω τις ευκαιρίες» – Ανδριάνα, 24 ετών.

«Σκέφτομαι αρκετά συχνά να φύγω από την Αθήνα. Όχι επειδή δεν μου αρέσει καθόλου η πόλη ή επειδή δεν βρίσκω πράγματα που με κρατούν εδώ, αλλά γιατί νιώθω ότι η καθημερινότητά μου έχει γίνει πολύ πιεστική. Οι ρυθμοί είναι γρήγοροι, υπάρχουν συνεχώς υποχρεώσεις και πολλές φορές αισθάνομαι ότι δεν έχω τον χρόνο ή τον χώρο να απολαύσω πραγματικά τη ζωή μου. Είναι σαν να βρίσκομαι διαρκώς σε μια διαδικασία να προλάβω κάτι, χωρίς να είμαι πάντα σίγουρη τι ακριβώς είναι αυτό.

Το πρόβλημα είναι ότι κάθε φορά που σκέφτομαι σοβαρά να φύγω, αρχίζω να αναρωτιέμαι τι θα κάνω επαγγελματικά και αν θα μπορέσω να έχω τις ίδιες δυνατότητες σε μια άλλη πόλη. Οι περισσότερες ευκαιρίες που με ενδιαφέρουν βρίσκονται στην Αθήνα. Ειδικά σε ό,τι αφορά τη δουλειά, την εξέλιξη και την επαφή με ανθρώπους, αισθάνομαι ότι εδώ υπάρχουν περισσότερες επιλογές. Δεν ξέρω, λοιπόν, αν μια μετακόμιση θα μου έδινε πραγματικά μια καλύτερη καθημερινότητα ή αν, στην προσπάθειά μου να ξεφύγω από την πίεση, θα κατέληγα να στερηθώ πράγματα που είναι σημαντικά για μένα.

Επιπλέον, οι φίλοι μου είναι εδώ. Οι περισσότερες εκδηλώσεις, οι συναυλίες και όλα εκείνα που θέλω να κάνω στον ελεύθερο χρόνο μου βρίσκονται επίσης εδώ. Μου αρέσει να έχω επιλογές, να μπορώ να κανονίσω κάτι αυθόρμητα, να γνωρίζω ανθρώπους και να συμμετέχω σε πράγματα που με ενδιαφέρουν. Από την άλλη, δεν σημαίνει ότι προλαβαίνω να τα κάνω όλα αυτά ή ότι η ζωή μου στην Αθήνα είναι τόσο γεμάτη όσο θα ήθελα. Συχνά, μάλιστα, η κούραση της καθημερινότητας με κάνει να μην έχω την ενέργεια να αξιοποιήσω όλα όσα προσφέρει η πόλη.

Οπότε υπάρχει μια αντίφαση. Θέλω μια πιο ήρεμη ζωή, με λιγότερο άγχος και περισσότερο χρόνο για μένα, αλλά φοβάμαι ότι, αν φύγω, θα περιορίσω τις επιλογές μου.

Δεν θέλω να φύγω απλώς για να φύγω. Θέλω να ξέρω ότι η ζωή μου εκεί θα είναι καλύτερη. Και αυτό είναι που με δυσκολεύει περισσότερο: δεν ξέρω αν υπάρχει ένα μέρος όπου θα μπορούσα να έχω και την ηρεμία που αναζητώ και τις ευκαιρίες που θεωρώ σημαντικές ή αν, τελικά, θα χρειαστεί να συμβιβαστώ με την ιδέα ότι δεν γίνεται να τα έχω όλα».

«Με τον μισθό μου δεν μπορώ να φανταστώ το μέλλον μου εδώ» – Ειρήνη, 28 ετών.

«Κάποια στιγμή άρχισα να κάνω τον υπολογισμό και να σκέφτομαι ότι δουλεύω κυρίως για να πληρώνω το σπίτι. Μετά είναι οι λογαριασμοί, το σούπερ μάρκετ, οι μετακινήσεις και στο τέλος μένουν πολύ λίγα χρήματα για να ζήσεις πραγματικά. Μπορεί να δουλεύεις ασταμάτητα, να είσαι συνεπής στις υποχρεώσεις σου και τελικά να μην μπορείς να κάνεις ούτε τα στοιχειώδη πράγματα που θα ήθελες για τον εαυτό σου, χωρίς να σκέφτεσαι πόσο θα σου κοστίσουν.

Δεν λέω ότι στην επαρχία θα είναι όλα τέλεια. Ξέρω ότι κάθε μέρος έχει τις δυσκολίες του και ότι η μετακόμιση δεν λύνει αυτόματα όλα τα προβλήματα. Αλλά όταν βλέπω πόσο κοστίζει ένα σπίτι στην Αθήνα και τι σπίτι μπορείς να βρεις σε μια μικρότερη πόλη, σκέφτομαι ότι ίσως αξίζει να δοκιμάσω. Είναι δύσκολο να σχεδιάσεις το μέλλον σου όταν ένα τόσο μεγάλο μέρος του εισοδήματός σου πηγαίνει αναγκαστικά στο ενοίκιο και δεν σου αφήνει περιθώριο να αποταμιεύσεις ή να κάνεις κάποια σχέδια.

Δεν θα ήθελα απαραίτητα να επιστρέψω στο χωριό μου. Θα μπορούσα να ζήσω σε μια μικρή πόλη, να έχω μεγαλύτερο σπίτι, ίσως μια αυλή και να μην αγχώνομαι κάθε μήνα για το ενοίκιο. Θα ήθελα να μπορώ να καλύπτω τις ανάγκες μου και να μου μένουν χρήματα για ένα ταξίδι, μια έξοδο ή κάτι που θέλω να κάνω, χωρίς να χρειάζεται να υπολογίζω συνεχώς τι πρέπει να στερηθώ.

Για μένα, λοιπόν, το να φύγω δεν είναι όνειρο. Είναι κάτι που αρχίζω να σκέφτομαι επειδή η Αθήνα γίνεται οικονομικά δύσκολη. Δεν θέλω να περάσουν τα επόμενα χρόνια με την αίσθηση ότι εργάζομαι μόνο για να επιβιώνω, χωρίς να μπορώ να χτίσω κάτι για τον εαυτό μου. Θέλω να έχω τη δυνατότητα να φανταστώ το μέλλον μου χωρίς να ξεκινάω κάθε φορά από το αν θα μπορώ να πληρώνω το σπίτι μου».

«Δεν αντέχω άλλο τον ρυθμό της Αθήνας» – Αλεξάνδρα, 23 ετών.

«Αυτό που με κουράζει περισσότερο δεν είναι μόνο το κόστος. Είναι ο ρυθμός. Νιώθω ότι όλα γίνονται γρήγορα και ότι πρέπει διαρκώς να βρίσκομαι σε κίνηση, ακόμη κι όταν δεν έχω πραγματικά τη διάθεση ή την ενέργεια να το κάνω. Η καθημερινότητα καταλήγει να είναι μια ακολουθία από υποχρεώσεις, μετακινήσεις και πράγματα που πρέπει να προλάβω, χωρίς να μένει πάντα αρκετός χρόνος για να χαλαρώσω.

Πας στη δουλειά, γυρνάς σπίτι, έχεις κίνηση, κόσμο, θόρυβο. Ακόμη και για να δεις έναν φίλο πρέπει να υπολογίσεις πόση ώρα θα κάνεις να πας και να γυρίσεις. Μπορεί να θέλεις να βγεις για έναν καφέ ή να κάνεις μια βόλτα μετά τη δουλειά, αλλά τελικά να το σκέφτεσαι δεύτερη φορά, επειδή ξέρεις ότι θα χρειαστεί να περάσεις άλλη μία ώρα στον δρόμο. Ακόμη και ο ελεύθερος χρόνος μοιάζει πολλές φορές να απαιτεί οργάνωση και προσπάθεια.

Θα ήθελα να ζω κάπου που να μπορώ να βγω από το σπίτι και σε δέκα λεπτά να είμαι στη φύση ή στη θάλασσα. Να μπορώ να περπατήσω χωρίς να σκέφτομαι αυτοκίνητα και μηχανάκια, να κάνω μια διαδρομή χωρίς να ακούω συνεχώς κόρνες και να έχω την επιλογή να περάσω ένα απόγευμα έξω, χωρίς να χρειάζεται να σχεδιάσω κάθε λεπτομέρεια. Νομίζω ότι θα με βοηθούσε να αισθάνομαι πως η ημέρα μου δεν περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από τη δουλειά και τις μετακινήσεις.

Δεν σημαίνει ότι θέλω να εξαφανιστώ από τον κόσμο. Θέλω απλώς μια διαφορετική ποιότητα καθημερινότητας, με περισσότερο χρόνο για μένα και λιγότερη ένταση. Δεν περιμένω ότι μια μικρότερη πόλη θα είναι απαλλαγμένη από προβλήματα, αλλά θα ήθελα να δοκιμάσω έναν τρόπο ζωής που να μην με εξαντλεί τόσο.

Η Αθήνα έχει πράγματα που αγαπώ. Έχει επιλογές, ανθρώπους και μέρη που δεν θα ήθελα να χάσω από τη ζωή μου. Αλλά δεν είμαι σίγουρη ότι θέλω να ζω έτσι για πάντα. Όσο περνάει ο καιρός, σκέφτομαι περισσότερο αν αξίζει να παραμένω σε μια πόλη που μου προσφέρει τόσα πολλά, αλλά ταυτόχρονα με κουράζει σε καθημερινή βάση. Ίσως τελικά αυτό που αναζητώ να μην είναι μια εντελώς διαφορετική ζωή, αλλά μια ζωή στην οποία θα έχω περισσότερο χώρο να αναπνέω».

«Θα έφευγα αύριο, αν μπορούσα να δουλεύω από οπουδήποτε» – Ανδρέας, 27 ετών.

«Για μένα το μεγάλο ερώτημα είναι η δουλειά. Αν ήξερα ότι μπορώ να δουλεύω από οπουδήποτε, θα είχα ήδη φύγει.

Δεν χρειάζομαι απαραίτητα ένα μέρος με 200 κατοίκους. Θα μπορούσα να ζήσω σε μια μικρή πόλη, σε ένα νησί τον χειμώνα ή κάπου κοντά στη φύση.

Αυτό που με κρατάει στην Αθήνα είναι κυρίως η αβεβαιότητα. Αν αύριο χάσω τη δουλειά μου, στην Αθήνα έχω περισσότερες πιθανότητες να βρω κάτι άλλο. Αν βρίσκομαι σε μια μικρή πόλη, μπορεί να χρειαστεί να μετακομίσω ξανά.

Από την άλλη, όταν δουλεύω από το σπίτι και περνάω όλη την ημέρα μπροστά σε έναν υπολογιστή, σκέφτομαι γιατί πληρώνω τόσο ακριβό ενοίκιο για να βρίσκομαι στην Αθήνα.

Θέλω να έχω επιλογές. Αν μπορώ να δουλεύω από οπουδήποτε, τότε δεν βλέπω γιατί πρέπει απαραίτητα να μένω εδώ».

«Τελικά δεν θέλω να φύγω. Θέλω απλώς να μπορώ να φύγω» – Χάρις, 23 ετών.

«Εγώ λέω συνέχεια ότι θέλω να φύγω από την Αθήνα. Όταν όμως το σκέφτομαι σοβαρά, δεν είμαι σίγουρος/η.

Μου αρέσει να έχω επιλογές. Να μπορώ να πάω σε μια συναυλία, σε ένα θέατρο, να βγω για φαγητό, να γνωρίσω κόσμο. Μου αρέσει ότι πάντα κάτι γίνεται.

Αυτό που δεν μου αρέσει είναι ότι νιώθω πως για να τα έχω όλα αυτά πρέπει να πληρώνω πάρα πολλά και να ζω μέσα στην πίεση.

Οπότε ίσως δεν θέλω πραγματικά να φύγω. Θέλω απλώς να μπορώ να φύγω αν το επιλέξω.

Θέλω να μπορώ να πω “μένω στην Αθήνα επειδή μου αρέσει” και όχι “μένω στην Αθήνα επειδή εδώ είναι η δουλειά μου και δεν έχω άλλη επιλογή”».

Η Αθήνα ως ευκαιρία και ως αδιέξοδο

Δεν υπάρχει μία ενιαία Gen Z. Υπάρχει ο νέος που θέλει να επιστρέψει στην πόλη καταγωγής του. Εκείνος που ονειρεύεται ένα σπίτι κοντά στη φύση. Εκείνος που θέλει να μείνει στην Αθήνα για να κυνηγήσει την καριέρα του. Εκείνος που θα έφευγε εάν έβρισκε remote εργασία. Και εκείνος που γκρινιάζει για την Αθήνα κάθε μέρα αλλά, όταν φτάσει η ώρα να φύγει, συνειδητοποιεί ότι δεν θέλει πραγματικά να την εγκαταλείψει.

Η πίεση, πάντως, είναι πραγματική.

Η Ελλάδα έχει μία από τις υψηλότερες ηλικίες αποχώρησης από το γονεϊκό σπίτι στην Ευρώπη, περίπου στα 31 χρόνια, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο ΟΟΣΑ.

Την ίδια στιγμή, η ακρίβεια, η στέγαση και οι χαμηλοί μισθοί βρίσκονται σταθερά ανάμεσα στις μεγαλύτερες ανησυχίες των νέων.

Άρα, η συζήτηση για το αν η Gen Z «φεύγει από την Αθήνα» ίσως χρειάζεται μια διαφορετική διατύπωση.

Δεν είναι απαραίτητα ότι οι νέοι θέλουν να εγκαταλείψουν την Αθήνα.

Ίσως θέλουν να μπορούν να επιλέξουν.

Να μπορούν να μείνουν χωρίς να αισθάνονται ότι θυσιάζουν την οικονομική τους ασφάλεια.

Να μπορούν να φύγουν χωρίς να αισθάνονται ότι θυσιάζουν την καριέρα τους.

Να μπορούν να επιστρέψουν στην επαρχία χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάνουν ένα βήμα πίσω.

Και κυρίως, να μπορούν να αποφασίσουν πού θα ζήσουν με βάση τη ζωή που θέλουν να κάνουν και όχι τη ζωή που τους επιβάλλει η αγορά εργασίας και η στεγαστική κρίση.

Ίσως, λοιπόν, η Gen Z να μην ονειρεύεται μια Ελλάδα χωρίς Αθήνα.

Ονειρεύεται μια Ελλάδα στην οποία η Αθήνα δεν είναι μονόδρομος.