Αποσυνάγωγος (με τα “όχι άλλη πράσινη μετάβαση”)

Ο Υπουργός Εξορύξεων και Υποδομών Αερίου, σε πρόσφατη δήλωσή του (Athens Investment Forum), είπε ξεκάθαρα ότι “δεν γίνεται να μην μπορεί να ζεσταθεί ο κόσμος για να πετύχουμε την πράσινη μετάβαση”. Στο ίδιο μήκος κύματος, λίγες εβδομάδες νωρίτερα, ο πρόεδρος του ΣΕΒ είχε πει οτι “ο ΣΕΒ διαχρονικά και σταθερά αναγνωρίζει την αναγκαιότητα της Πράσινης Μετάβασης, τονίζοντας ωστόσο την ανάγκη για μια ισορροπημένη προσέγγιση”. Οι φωνές που εξανίστανται στη βιαστική πράσινη μετάβαση πολλαπλασιάζονται. Σε πολλούς μοιάζουν λογικές, καθώς άλλες προτεραιότητες μπαίνουν μπροστά και η κατάσταση στην ευρύτερη Μέση Ανατολή έχει απογειώσει τις τιμές του πετρελαίου. Μην ξεχνάμε ότι στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, ο Αμερικανός πρόεδρος αμφισβητεί την επιστήμη, αρνείται την κλιματική αλλαγή και υπόσχεται εξορύξεις παντού.

Σκέφτηκα ότι αυτό το “πράσινη μετάβαση” μας ήρθε απότομα, ουρανοκατέβατο και είπα να το ψάξω. Θυμήθηκα, φευ, ότι ήταν το 2009 όταν η Greenpeace παρουσίασε την «Ενεργειακή Επανάσταση» (Energy [R]evolution). Αυτή ήταν το μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχέδιο και μελέτη της Greenpeace (σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ανανεώσιμων Πηγών – EREC και το Γερμανικό Κέντρο Αεροδιαστημικής – DLR) για την πλήρη απανθρακοποίηση του ενεργειακού τομέα της χώρας μέχρι το 2050, συνοδευόμενο με το αντίστοιχο χρονοδιάγραμμα των απαραίτητων βημάτων. Η σχετική έκθεση διανεμήθηκε ευρέως ενώ ακολούθησαν συναντήσεις και σχετικές συζητήσεις με κόμματα και φορείς. Ήδη το 2009 μια ομάδα επιστημόνων και ειδικών σχεδίασαν τι πρέπει να γίνει ώστε να πετύχουμε, με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες της εποχής, την έγκαιρη μετάβαση σε ένα αύριο όπου η μέση θερμοκρασία δεν θα ξεπεράσει τον 1,50C, κατά τις επιταγές της επιστήμης. Η συνταγή δεν είχε εκπλήξεις και περιλαμβάνει προώθηση όλων ανεξαιρέτως των ΑΠΕ κάθε κλίμακας, από την οικιακή μέχρι τη μεγάλη, έξυπνα δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας, εξηλεκτρισμό των μεταφορών αλλά και της οικιακής θέρμανσης. Επαναλαμβάνω, το 2009, εποχή που η αποθήκευση ενέργειας για πολλούς φάνταζε μακρινό όνειρο και οι ΑΠΕ πολυτέλεια.

Σήμερα, οι ΑΠΕ στην Ελλάδα παράγουν πάνω από το 50% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουμε. Η αποθήκευση ενέργειας ξεκίνησε φέτος τα πρώτα δειλά της βήματα. Όχι, η καθυστέρηση στην αποθήκευση δεν είναι αποτέλεσμα της τεχνολογίας, αλλά καθαρή πολιτική επιλογή. Αντίθετα, η ίδια πολιτική επιλογή ανοίγει λεωφόρους και επιταχύνει κάθε έργο αερίου, κάθε αγωγό μεταφοράς και σχετικές υποδομές, δημιουργεί ειδικό πλαίσιο για εξορύξεις αερίου, επιλογές που καμία σχέση δεν έχουν με την πράσινη μετάβαση, εκτός του γεγονότος ότι την τορπιλίζουν.

Αναγνωρίζοντας τις ειδικές δυσκολίες αλλά και τις επιχειρηματικές ευκαιρίες της πράσινης μετάβασης για τη βαριά βιομηχανία, το γερμανικό ινστιτούτο αεροδυναμικής Energynautics εκπόνησε σχετική μελέτη το 2011 και κατέληξε σε συγκεκριμένες προτάσεις. Η Greenpeace προσκάλεσε εκπροσώπους του Ινστιτούτου σε κλειστή συνάντηση εργασίας με τον τότε ΓΓ Ενέργειας και εκπροσώπους του ΣΕΒ. Η δημιουργική τεχνική συζήτηση ολοκληρώθηκε με το “αυτά τα πράγματα δεν γίνονται στην Ελλάδα”.

Από τότε, η χώρα μας παραμένει μια ενεργειακά αναποτελεσματική οικονομία (υψηλός δείκτης ενεργειακής έντασης, ήτοι υψηλή κατανάλωση ενέργειας ανά μονάδα ΑΕΠ) σε όλους τους τομείς. Αυτό δεν είναι μυστικό, ούτε κρύβεται άλλωστε. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ανά τετραγωνικό κατανάλωση ενέργειας για θέρμανση στην Ελλάδα είναι διπλάσια της αντίστοιχης στη Δανία ή τη Φινλανδία. Πού είναι το πρόβλημα; Μα το εξαιρετικά κακό (ενεργειακά) κτιριακό μας απόθεμα. Στην πράξη, όλο το κτιριακό απόθεμα κτιρίων κατασκευής πριν το 2000 χρειάζεται ριζική ενεργειακή αναβάθμιση μέσα από θωράκιση του κελύφους και όχι απλά φτιασιδώματα.

Τι κάναμε απ’ όλα αυτά; Μα, σχεδόν τίποτα. Επιλέξαμε βήματα σημειωτόν στη βιομηχανία και αργά, μικρά, αναποτελεσματικά βήματα στον οικιακό τομέα. Αποτέλεσμα; Καμιά ουσιαστική μείωση της ενεργειακής ζήτησης.

Σήμερα, 20 χρόνια μετά, ο πολιτικός και επιχειρηματικός κόσμος της χώρας δηλώνει με έκπληξη ότι – επιτέλους – κάποιος πρέπει να μειώσει την υπερηχητική ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης. Ο υπουργός Εξορύξεων και Υποδομών Αερίου προτείνει περισσότερο αέριο (άρα πιο ακριβή ενέργεια) αντί για πράσινη μετάβαση, επιλέγει επιτάχυνση των υποδομών αερίου αντί δραστικών μέτρων στον τομέα της εξοικονόμησης στον οικιακό τομέα (τα διάφορα “Εξοικονομώ” έχουν αποδειχθεί πολύ μικρά, πολύ λίγα, πολύ αναποτελεσματικά). Η βιομηχανία, μετά από ουσιαστική αδράνεια στον τομέα, εξακολουθεί να αναμασά ότι η πράσινη μετάβαση μειώνει την ανταγωνιστικότητα και ότι πρέπει να ανακρούσουμε πρύμνα εν μέσω της παρούσας δυσμενούς παγκόσμιας πραγματικότητας. Και οι δύο φαίνεται να αγνοούν ότι η παρούσα κρίση στέλνει παντού ένα επείγον μήνυμα: η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι επικίνδυνη και ακριβή υπόθεση. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, τελικά σκοτώνει!

Ναι, αλήθεια είναι ότι κάμποσοι κερδοσκοπούν και κερδοφορούν μεσούσης της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, οι παρά τον Αμερικανό Πρόεδρο, πρώτοι από όλους, αλλά και πολλοί Έλληνες επιχειρηματίες. Οι υπόλοιποι θα συνεχίσουμε να πληρώνουμε τον λογαριασμό της αυξανόμενης εξάρτησης από το ορυκτό αέριο, να πληρώνουμε υποδομές αερίου που θα μας μείνουν αμανάτι, η βιομηχανία μας (ιδίως η πιο βαριά) θα μένει πίσω και θα χάνει κι άλλα βήματα στον τομέα της ανταγωνιστικότητας. Και ο υπουργός μας θα συνεχίσει να γυρίζει στα γραφεία των Exxon, Chevron για να εξασφαλίσει ότι η Ελλάδα θα αποτελέσει στρατηγικό εταίρο, θα γίνει ενεργειακός κόμβος για τα καύσιμα που ταλανίζουν την παγκόσμια οικονομία. Εθνικά υπερήφανα πάντα. Κατά τα άλλα η πράσινη μετάβαση είναι εμπόδιο, καθυστερεί την ανάπτυξη, ε;

* Ο Νίκος Χαραλαμπίδης είναι Γενικός Διευθυντής στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace