Κόστος και αλλαγή καταναλωτή δοκιμάζουν το σούπερ μάρκετ έως το 2035
Διαβάζεται σε 7'
Η πίεση στα περιθώρια κέρδους και η αύξηση του λειτουργικού κόστους στην κορυφή των προκλήσεων για τα σούπερ μάρκετ.
- 19 Νοεμβρίου 2026 06:58
Η πίεση στα περιθώρια κέρδους και η αύξηση του λειτουργικού κόστους βρίσκονται στην κορυφή των προκλήσεων για τα σούπερ μάρκετ, καθώς οι επιχειρήσεις καλούνται παράλληλα να προσαρμοστούν σε καταναλωτές με μεγαλύτερη ευαισθησία στις τιμές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο πρόεδρος του ΙΕΛΚΑ, καθηγητής Γεώργιος Δουκίδης, στη συνέντευξη Τύπου της ΕΣΕ στις 18 Νοεμβρίου 2026, το 91% των στελεχών στην Ελλάδα αναφέρει τη χαμηλή κερδοφορία και το 98% τα αυξημένα λειτουργικά κόστη ως βασικές προκλήσεις.
Στην Ελλάδα, το EBIT των αλυσίδων σούπερ μάρκετ διαμορφώνεται σε 2,80% και το EBITDA σε 5,53%. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μέσο περιθώριο EBIT των μεγάλων αλυσίδων ήταν 2,8% το 2025, ενώ τα έξοδα διοίκησης και διάθεσης αντιστοιχούσαν στο 19,7% των εσόδων, από 19% το 2022. Το βασικό επιχειρηματικό ερώτημα για τον κλάδο είναι πώς μπορεί να βελτιώσει την αποδοτικότητά του χωρίς να μεταφέρει επιπλέον κόστος στις τιμές.
1. Πίεση στην κερδοφορία και στα περιθώρια κέρδους
Η αύξηση του μισθολογικού και ενεργειακού κόστους, οι ακριβότερες πρώτες ύλες και οι δαπάνες μεταφορών περιορίζουν τα περιθώρια των αλυσίδων. Στην Ευρώπη, το 77% των διευθυνόντων συμβούλων κατατάσσει το κόστος και τα περιθώρια κέρδους στις κορυφαίες προτεραιότητες. Παράλληλα, οι αυξημένες επενδυτικές ανάγκες και η περιορισμένη δυνατότητα μετακύλισης του κόστους στις τιμές καθιστούν δυσκολότερη την ενίσχυση της κερδοφορίας.
2. Αλλαγή καταναλωτικής συμπεριφοράς και ευαισθησία στις τιμές
Η τιμή επηρεάζει ολοένα περισσότερο τις αγοραστικές αποφάσεις. Στην Ελλάδα, το 48% των καταναλωτών επιλέγει τρόφιμα με βάση τα χρήματα, το 60% αναζητά προσφορές και το 46% επισκέπτεται περισσότερα καταστήματα για τις αγορές του.
Η τάση αυτή καταγράφεται και στην υπόλοιπη Ευρώπη: το 46% των καταναλωτών αναζητά πρόσθετους τρόπους εξοικονόμησης, ενώ το 84% δηλώνει ότι θα συνεχίσει να αγοράζει προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ακόμη και αν αυξηθεί η αγοραστική του δύναμη. Για τις αλυσίδες, η διατήρηση της πελατειακής πιστότητας συνδέεται έτσι περισσότερο με την αξία που αντιλαμβάνεται ο καταναλωτής σε κάθε αγορά.
3. Ανάπτυξη νέων κατηγοριών προϊόντων
Η ιδιωτική ετικέτα αποτελεί πλέον βασικό πεδίο ανταγωνισμού. Στην Ελλάδα έχει μερίδιο 25% και οι πωλήσεις της αυξήθηκαν κατά 6,1% έως το 2025. Το 52% των καταναλωτών θεωρεί ότι τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας είναι εξίσου ποιοτικά με τα επώνυμα, ενώ για το 31% η ιδιωτική ετικέτα αποτελεί βασικό λόγο επιλογής καταστήματος.
Στην Ευρώπη, το μερίδιο της ιδιωτικής ετικέτας έφθασε το 39,1% το 2024 και εκτιμάται ότι μπορεί να κινηθεί στο 40%–42% έως το 2030. Η ανάπτυξη της κατηγορίας συνοδεύεται από διεύρυνση των σειρών πέρα από τα οικονομικότερα προϊόντα, προς premium και υγιεινή διατροφή, βιολογικά και τοπικά προϊόντα, καθώς και εξειδικευμένες επιλογές. Στην Ελλάδα, το 20% δηλώνει ότι επιλέγει φυτικά υποκατάστατα και το 39% προϊόντα που δεν έχουν δοκιμαστεί σε ζώα.
4. Ψηφιακός μετασχηματισμός και τεχνητή νοημοσύνη
Η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας των σούπερ μάρκετ, ωστόσο παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της απόδοσης των σχετικών επενδύσεων. Στην Ευρώπη, το 47% των διευθυνόντων συμβούλων περιλαμβάνει την τεχνητή νοημοσύνη και τον αυτοματισμό στις τρεις κορυφαίες προτεραιότητες για το 2026. Ωστόσο, το 70% δεν έχει ακόμη μετρήσει την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στο EBIT, ενώ καμία αλυσίδα δεν έχει προχωρήσει σε πλήρη εφαρμογή της σε επίπεδο επιχείρησης.
Στην Ελλάδα, το 54% των επιχειρήσεων λιανεμπορίου και FMCG δηλώνει ότι έχει υιοθετήσει εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, ενώ το 28% των στελεχών αναφέρει τα data analytics ως προτεραιότητα. Η πρόκληση είναι πλέον να συνδεθούν τα εργαλεία αυτά με μετρήσιμα αποτελέσματα στην παραγωγικότητα και την κερδοφορία.
5. Ηλεκτρονικό εμπόριο και omnichannel
Το ηλεκτρονικό κανάλι συνεχίζει να αναπτύσσεται και διευρύνει τον ανταγωνισμό πέρα από το φυσικό κατάστημα. Οι ευρωπαϊκές online πωλήσεις τροφίμων αυξήθηκαν κατά 6,8% έως το 2025 και εκτιμάται ότι έως το 2030 το κανάλι θα αναπτύσσεται ταχύτερα από την αγορά συνολικά.
Στην Ελλάδα, το 25% έχει αγοράσει online προϊόν που προμηθεύεται συνήθως από σούπερ μάρκετ, ενώ οι online παραγγελίες αυξήθηκαν κατά 4%. Το 34% των online πωλήσεων αφορά φρέσκα προϊόντα, ενώ το 53% των καταναλωτών έχει αγοράσει έτοιμο φαγητό μέσα στον τελευταίο μήνα. Η πρόκληση για τις αλυσίδες είναι να συνδέσουν αποτελεσματικά το φυσικό κατάστημα, την εφαρμογή, τις πλατφόρμες διανομής και υπηρεσίες όπως το click & collect.
6. Εφοδιαστική αλυσίδα, αποθέματα και διαθεσιμότητα προϊόντων
Οι διακυμάνσεις στις τιμές πρώτων υλών, οι γεωπολιτικές κρίσεις, οι διαταραχές στις μεταφορές και η κλιματική αλλαγή δυσκολεύουν τον προγραμματισμό αποθεμάτων και την εξασφάλιση επάρκειας στα ράφια. Στην Ελλάδα, το 75% των στελεχών αναφέρει τη διαθεσιμότητα και τις ελλείψεις προϊόντων ως σημαντική πρόκληση, ενώ το ίδιο ποσοστό αναφέρεται στην αβεβαιότητα που συνδέεται με το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή.
Στην Ευρώπη, δύο στους τρεις λιανεμπόρους ανέφεραν αρνητική επίδραση από προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα το 2025. Παρά τις πιέσεις, οι ελλείψεις στα ράφια υποχώρησαν από 10,7% το 2022 σε 5,8% το 2025. Στην Ελλάδα, οι πωλήσεις των κατηγοριών Fresh & Bulk αυξήθηκαν κατά 10,1% έως το 2025, παράλληλα με τις αυξημένες απαιτήσεις για πρόβλεψη της ζήτησης και διαχείριση ευπαθών προϊόντων.
7. Ανθρώπινο δυναμικό και παραγωγικότητα εργασίας
Η εύρεση εξειδικευμένου προσωπικού, η αύξηση του μισθολογικού κόστους και η εκπαίδευση σε νέες τεχνολογίες επιβαρύνουν τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Στην Ελλάδα, το 93% των στελεχών αναφέρει ως πρόβλημα την εύρεση προσωπικού, ενώ το μισθολογικό κόστος αυξήθηκε κατά 13,4% την περίοδο 2023–2025.
Την ίδια στιγμή, η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας στην Ελλάδα βρίσκεται στο 42% του μέσου όρου της ΕΕ. Η αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων εργασιών και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο, με ζητούμενο να συνδυαστούν με την αναβάθμιση δεξιοτήτων και νέα οργανωτικά μοντέλα.
8. Βιωσιμότητα, ESG και περιορισμός σπατάλης τροφίμων
Η βιωσιμότητα συνδέεται πλέον τόσο με το λειτουργικό κόστος όσο και με τις σχέσεις των αλυσίδων με προμηθευτές και καταναλωτές. Στην ΕΕ απορρίπτονται περίπου 58 εκατ. τόνοι τροφίμων ετησίως, δηλαδή 129 κιλά ανά κάτοικο, με την οικονομική αξία της σπατάλης να εκτιμάται σε 132 δισ. ευρώ. Το λιανεμπόριο και η διανομή αντιστοιχούν περίπου στο 8% της σπατάλης.
Στην Ελλάδα, η σπατάλη τροφίμων έφθασε τους 2,1 εκατ. τόνους το 2023, ενώ η ποσότητα ανά κάτοικο ήταν 201 κιλά, έναντι 130 κιλών κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Το 63% των καταναλωτών θεωρεί σημαντική τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος στα τρόφιμα. Η διαχείριση συσκευασιών, αποβλήτων και μεταφορών μπορεί να επηρεάσει τόσο την περιβαλλοντική επίδοση όσο και το κόστος λειτουργίας.
9. Ανταγωνισμός και εξαγωγές
Το μέγεθος, οι επενδύσεις στην τεχνολογία και την εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς και η διαπραγματευτική ισχύς απέναντι στους προμηθευτές συνθέτουν βασικά πλεονεκτήματα για τις μεγάλες αλυσίδες. Στην Ευρώπη, οι εξαγορές και συγχωνεύσεις αυξήθηκαν κατά 47% σε σχέση με το 2022. Τα λεγόμενα «growth champions» είναι κατά 35%–50% μεγαλύτερα από τους ανταγωνιστές τους και εμφανίζουν περιθώριο EBITDA κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από τον μέσο όρο.
Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται σήμερα περισσότερες από 50 αλυσίδες σούπερ μάρκετ, ενώ την τελευταία πενταετία καταγράφονται πάνω από 15 εξαγωγές. Η παρουσία αρκετών αλυσίδων που αποχώρησαν από την πρώτη δεκάδα της αγοράς, όπως οι Μαρινόπουλος, Aldi, Makro, Βερόπουλος, Dia και Κρητικός, αναδεικνύει τις αλλαγές στη διάρθρωση του κλάδου. Το ερώτημα για την επόμενη περίοδο είναι ποιο μέγεθος και ποιο επιχειρηματικό μοντέλο μπορούν να διατηρήσουν μια αλυσίδα ανταγωνιστική.