Ιδιωτικά σχολεία: Οι υποχρεώσεις απέναντι στους γονείς και τα παιδιά

H επιλογή γονιών να φοιτήσει το παιδί τους σε ένα ιδιωτικό σχολείο είναι συνηθισμένη και αφορά ένα σχετικά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού.

Ομως, τις περισσότερες φορές οι γονείς που γράφουν τα παιδιά στα ιδιωτικά σχολεία της επικράτειας (είτε της πρωτοβάθμιας είτε της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης) δεν γνωρίζουν πλήρως τα δικαιώματά τους αλλά ούτε και τι το σχολείο είναι υποχρεωμένο να τους προσφέρει.

Και όμως, ο γονέας που επιλέγει ένα ιδιωτικό σχολείο δεν παραδίδει απλώς ένα παιδί σε μια ιδιωτική επιχείρηση. Πρέπει να γνωρίζει ότι η σχολική μονάδα λειτουργεί υπό κρατική εποπτεία, εφαρμόζει συγκεκριμένους κανόνες της εκπαιδευτικής νομοθεσίας και ταυτόχρονα συνδέεται με την οικογένεια μέσω μιας ιδιωτικής συμβατικής σχέσης.

Το βασικό νομοθετικό υπόβαθρο παραμένει ο ν. 682/1977, όπως έχει τροποποιηθεί, ιδίως από τον ν. 4713/2020, μαζί με νεότερες κανονιστικές πράξεις.

Στην επίσημη σελίδα του, το Υπουργείο Παιδείας ξεκαθαρίζει ότι τα ιδιωτικά και ξένα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης λειτουργούν υπό την εποπτεία του. Η εποπτεία αυτή καλύπτει την αδειοδότηση και λειτουργία των σχολείων, το εκπαιδευτικό προσωπικό και τον έλεγχο εφαρμογής της νομοθεσίας ως προς τις παρεχόμενες εκπαιδευτικές υπηρεσίες.

Τα ιδιωτικά σχολεία έχουν, σύμφωνα με το πλαίσιο του ν. 4713/2020, την ίδια βασική οργάνωση και ακολουθούν το ίδιο ωρολόγιο και αναλυτικό πρόγραμμα με τα δημόσια σχολεία. Μπορούν όμως να προσφέρουν επιπλέον εκπαιδευτικές υπηρεσίες και διευρυμένο πρόγραμμα.

Το σχολείο, κοντολογίς, έχει υποχρέωση να λειτουργεί με κανόνες – και οι γονείς πρέπει να τους γνωρίζουν.

Η σχετική υπουργική απόφαση προβλέπει ότι ο εσωτερικός κανονισμός του κάθε σχολείου αποτελεί το πλαίσιο λειτουργίας της σχολικής κοινότητας και ότι η τήρησή του αφορά μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς ή κηδεμόνες. Ο κανονισμός ισχύει για ένα σχολικό έτος και πρέπει να βασίζεται στην ισχύουσα νομοθεσία και στις σύγχρονες παιδαγωγικές και διδακτικές αρχές.

Γι’ αυτό και ο γονέας, πριν αποφασίσει να προχωρήσει σε εγγραφή ή και μετά από την εγγραφή, πρέπει να ζητήσει να δει τον εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας, τους κανόνες φοίτησης, τη διαδικασία διαχείρισης απουσιών, τα προβλεπόμενα παιδαγωγικά μέτρα, τον τρόπο ενημέρωσης των γονέων και τον τρόπο αντιμετώπισης περιστατικών βίας η bullying.

Tι ακριβώς ισχύει για τα δίδακτρα

Η σχέση γονέα και ιδιωτικού σχολείου έχει ασφαλώς και συμβατικό χαρακτήρα. Μάλιστα, πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην υπόθεση C-429/24, εξέτασε ακριβώς το ζήτημα της σύμβασης μεταξύ γονέα και ιδιωτικού σχολείου έναντι διδάκτρων στο πλαίσιο του δικαίου προστασίας του καταναλωτή.

Ο γονέας βέβαια δεν είναι απλώς «πελάτης», για εκπαίδευση μιλάμε, ωστόσο, η οικονομική σχέση με το σχολείο μπορεί να υπάγεται και στους κανόνες προστασίας του καταναλωτή. Ο Συνήγορος του Καταναλωτή έχει, άλλωστε, ασχοληθεί ειδικά με ζητήματα διδάκτρων και άλλων οικονομικών υποχρεώσεων γονέων απέναντι σε ιδιωτικές εκπαιδευτικές μονάδες.

Το σχολείο, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να ενημερώνει τον γονέα για το τι περιλαμβάνουν τα δίδακτρα, αν η μεταφορά του μαθητή ή της μαθήτριας χρειώνεται χωριστά, αν η σίτιση αποτελεί πρόσθεση υπηρεσία και ποιες δραστηριότητες εντός του χώρου του σχολείου προσφέρονται χωρίς έξτρα χρέωση. Οι γονείς θα πρέπει να έχουν ξεκάθαρο το τι πληρώνουν και για ποιο λόγο.

Εφόσον προκύψει πρόβλημα, ο Συνήγορος του Καταναλωτή είναι μία από τις βασικές διαδρομές εξωδικαστικής προσφυγής για διαφορές που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά του. Η αναφορά υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω της σχετικής διαδικασίας, με ταυτοποίηση μέσω κωδικών Taxisnet. Ομως, για ζητήματα που αφορούν τη νομιμότητα της λειτουργίας και την εκπαιδευτική εποπτεία υπάρχει το Υπουργείο Παιδείας και η αρμόδια διοικητική δομή για την ιδιωτική εκπαίδευση.

Περί bullying

To θέμα του bullying και γενικότερα των συμπεριφορών εντός του σχολείου θεωρείται, όχι άδικα, ιδιαίτερα σημαντικό. Οι υποχρεώσεις που έχουν πλέον τα σχολεία, δημόσια και ιδιωτικά, ως προς αυτό το ζήτημα είναι θεσμοθετημένες.

Ως γνωστόν, ο νόμος 5029/2023 δημιούργησε ειδικό πλαίσιο για την πρόληψη και αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού, με διαδικασίες αναφορών και αρμόδια όργανα για τη διαχείριση περιστατικών.

Στην επίσημη πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr, γονείς και κηδεμόνες μπορούν να υποβάλουν επώνυμη αναφορά για περιστατικό που αφορά το παιδί τους. Η αναφορά γίνεται με σύνδεση μέσω Taxisnet και τα στοιχεία επικοινωνίας του γονέα καθίστανται διαθέσιμα στη σχολική μονάδα που αναφέρεται.Το σχολείο υποχρεώνεται να προσφέρει κάθε δυνατή αραγή ως προς τη διαδικασία και αυτό οι γονείς θα πρέπει να το έχουν πάντα κατά νου.

Το σχολείο είναι επίσης υποχρεωμένο να σέβεται τη νομοθεσία περί προσωπικών δεδομένων.

Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων έχει ασχοληθεί ειδικά με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων μαθητών ιδιωτικών σχολείων και έχει υπογραμμίσει ότι η επεξεργασία πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένη νομική βάση και αναγκαιότητα.

Επιπλέον, σε υλικό της Αρχής αναφέρεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα η συγκατάθεση για χρήση φωτογραφιών μαθητών από σχολική εκδήλωση σε ιστοσελίδα ή σχολικό περιοδικό, με έμφαση στο ότι η συναίνεση πρέπει να παρέχεται ελεύθερα.

Ο γονέας θα πρέπει, πριν υπογράψει, να ενημερωθεί αναλυτικά για τις ειδικές πολιτικές απορρήτου του σχολείου και να δώσει τη ρητή συγκατάθεσή του για συγκεκριμένες ενέργειες, όπως η δημοσίευση φωτογραφιών ή video του παιδιού στην ιστοσελίδα του σχολείου και στους λογαριασμούς στα social media που το συγκεκριμένο σχολείο χρησιμοποιεί (πλέον χρησιμοποιούν σχεδόν όλα).

Επίσης, στον γονέα πρέπει να γίνει απολύτως σαφές τι ισχύει με τον πειθαρχικό κώδικα. Μπορεί ένα ιδιωτικό σχολείο να επιβάλει δικές του κυρώσεις πέρα από το εκπαιδευτικό πλαίσιο;

Η ασφαλής απάντηση είναι ότι ο εσωτερικός κανονισμός και οι ειδικοί όροι του σχολείου έχουν σημασία, αλλά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ένα κείμενο που λειτουργεί ανεξάρτητα από την ισχύουσα εκπαιδευτική νομοθεσία.

Ειδικά, για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, το Υπουργείο Παιδείας έχει προβλέψει συγκεκριμένα παιδαγωγικά μέτρα, με δυνατότητες που φτάνουν –ανάλογα με το περιστατικό και το αρμόδιο όργανο– από αποβολές έως αλλαγή τμήματος ή σχολικού περιβάλλοντος.

Ο γονέας (αλλά και το σχολείο) ποτέ δεν πρέπει να ξεχνούν ότι η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου έχει ως κεντρικό επιχειρησιακό στόχο την εποπτεία των ιδιωτικών σχολείων και τη διασφάλιση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

Ακολουθούν τέλος τα 10 σημεία που πρέπει να ελέγξει ένας γονέας πριν υπογράψει με το ιδιωτικό σχολείο που επέλεξε για το παιδί του:

• Ποιο είναι το συνολικό ετήσιο κόστος;
• Ποιες υπηρεσίες περιλαμβάνονται στα δίδακτρα;
• Ποιες υπηρεσίες χρεώνονται χωριστά;
• Τι γίνεται αν το παιδί αποχωρήσει μέσα στη χρονιά;
• Προβλέπεται επιστροφή χρημάτων;
• Πότε και με ποιον τρόπο μπορούν να αλλάξουν οι χρεώσεις;
• Ποιος είναι ο Εσωτερικός Κανονισμός του σχολείου;
• Πώς αντιμετωπίζεται ένα περιστατικό bullying ή βίας;
• Τι προβλέπεται για φωτογραφίες, βίντεο και προσωπικά δεδομένα;
• Ποια είναι η επίσημη διαδικασία υποβολής παραπόνου ή καταγγελίας;

Σε κάθε, πάντως, περίπτωση το σχολείο είναι εκπαιδευτική μονάδα υπό εποπτεία και δεν λειτουργεί αποκλειστικά με βάση τους δικούς του εμπορικούς όρους.

Το παιδί, από την πλευρά του, είναι φορέας δικαιωμάτων ανεξάρτητα από το ύψος των διδάκτρων που καταβάλλει η οικογένειά του.

Σ’ αυτά τα δύο δεδομένα πρέπει να δομηθεί η σχέση μεταξύ του σχολείου και της οικογένειας του παιδιού για το καλύτερο δυνατό εκπαιδευτκό αποτέλεσμα.