Ενδιάμεσες εκλογές ΗΠΑ: Τι κρίνεται και γιατί είναι σημαντικές για τον Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ θα εξακολουθεί να βρίσκεται στον Λευκό Οίκο το πρωί της 4ης Νοεμβρίου. Το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα κυβερνά, ωστόσο, μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικό.

Στις 3 Νοεμβρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες ψηφίζουν στις ενδιάμεσες εκλογές, που, όπως υποδηλώνει και η ονομασία τους, οι  διεξάγονται περίπου στα μισά της θητείας ενός προέδρου. Συχνά λειτουργούν ως ένα είδος δημοψηφίσματος για την απόδοση του εκάστοτε ενοίκου του Λευκού Οίκου – κάτι που ο ίδιος ο Τραμπ ενθαρρύνει ενεργά, λέγοντας στους ψηφοφόρους «κάντε σαν να βρίσκομαι εγώ στο ψηφοδέλτιο».

Το πραγματικό διακύβευμα είναι ο έλεγχος του Κογκρέσου. Οι Ρεπουμπλικανοί προσπαθούν να διατηρήσουν τις πλειοψηφίες τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, ενώ οι Δημοκρατικοί επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση για να ανακτήσουν πολιτική ισχύ στην Ουάσιγκτον.

Τι κρίνεται στις εκλογές

Όπως εξηγεί ο Guardian, το αμερικανικό Κογκρέσο αποτελείται από δύο σώματα: τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία. Και τα δύο πρέπει να εγκρίνουν την ομοσπονδιακή νομοθεσία πριν αυτή γίνει νόμος, ενώ διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας.

Η Βουλή εκλέγεται κάθε δύο χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι και οι 435 έδρες τίθενται σε ψηφοφορία σε κάθε εκλογική αναμέτρηση για το Κογκρέσο.

Η Γερουσία διαθέτει 100 μέλη, με εξαετή θητεία που ανανεώνεται τμηματικά, με αποτέλεσμα περίπου το ένα τρίτο των εδρών να κρίνεται κάθε δύο χρόνια.

Στις φετινές εκλογές κρίνονται:

• Και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων. Οι Ρεπουμπλικανοί υπερασπίζονται μια οριακή πλειοψηφία, ενώ οι Δημοκρατικοί χρειάζονται καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών για να πάρουν τον έλεγχο.
• 35 έδρες στη Γερουσία. Οι 33 αφορούν τακτικές εκλογές, ενώ δύο είναι ειδικές εκλογές στη Φλόριντα και το Οχάιο για την κάλυψη θητειών που έμειναν κενές πρόωρα. Οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν σήμερα 53 έδρες, έναντι 47 που ελέγχουν οι Δημοκρατικοί και οι ανεξάρτητοι που συνεργάζονται μαζί τους. Οι Δημοκρατικοί χρειάζονται τέσσερις επιπλέον έδρες για να εξασφαλίσουν πλειοψηφία.
• 39 θέσεις κυβερνητών, σε 36 πολιτείες και τρεις αμερικανικές επικράτειες.
• Χιλιάδες έδρες σε πολιτειακά κοινοβούλια, τοπικά αξιώματα, δικαστικές θέσεις, καθώς και δημοψηφίσματα για ζητήματα όπως η φορολογία, το δικαίωμα στην άμβλωση και οι κανόνες ψηφοφορίας.

Οι εκλογές για το Κογκρέσο θα καθορίσουν ποιο κόμμα θα ελέγχει το νομοθετικό σώμα στα τελευταία δύο χρόνια της δεύτερης θητείας του Τραμπ. Παράλληλα, οι εκλογές για κυβερνήτες και πολιτειακά κοινοβούλια θα επηρεάσουν πολιτικές που αφορούν την εκπαίδευση, τα αναπαραγωγικά δικαιώματα, τη φορολογία και τη διεξαγωγή των εκλογών.

Γιατί έχουν τόση σημασία οι ενδιάμεσες εκλογές

Ιστορικά, οι ενδιάμεσες εκλογές τείνουν να «τιμωρούν» το κόμμα του εκάστοτε προέδρου.

Το κόμμα που βρίσκεται στον Λευκό Οίκο έχει χάσει έδρες στη Βουλή στις 18 από τις τελευταίες 20 ενδιάμεσες εκλογές – ποσοστό 90% από το 1946 και μετά.

Ο κανόνας, ωστόσο, δεν είναι απόλυτος. Οι Ρεπουμπλικανοί του Τζορτζ Μπους κέρδισαν έδρες το 2002, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Αντίθετα, οι Δημοκρατικοί του Μπαράκ Ομπάμα υπέστησαν βαριά ήττα το 2010, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί του Τραμπ έχασαν τη Βουλή το 2018.

Οι Ρεπουμπλικανοί μπαίνουν στη φετινή αναμέτρηση με μικρό περιθώριο απωλειών στη Βουλή, αλλά ισχυρότερη θέση στη Γερουσία.

Στις αρχές Οκτωβρίου, ο μέσος όρος των εθνικών δημοσκοπήσεων του RealClearPolitics έδινε στους Δημοκρατικούς προβάδισμα 8,2 μονάδων έναντι των Ρεπουμπλικανών. Ο Τραμπ έχει μάλιστα αναγκαστεί να πραγματοποιήσει προεκλογικές συγκεντρώσεις σε πολιτείες που υπό κανονικές συνθήκες θα θεωρούνταν ασφαλείς για το κόμμα του.

Ωστόσο, η έντονη πολιτική πόλωση και οι επαναχαράξεις των εκλογικών περιφερειών έχουν μειώσει σημαντικά τον αριθμό των πραγματικά ανταγωνιστικών περιφερειών στη Βουλή. Το Reuters εκτιμά ότι μόλις περίπου 40 έως 50 αναμετρήσεις θεωρούνται πραγματικά αμφίρροπες.

Η ακρίβεια στο κέντρο της κάλπης

Περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο ζήτημα, το κόστος ζωής φαίνεται να βαραίνει στην ψήφο των Αμερικανών.

Δημοσκόπηση του AP-NORC που δημοσιεύθηκε στις 22 Οκτωβρίου έδειξε ότι περίπου 8 στους 10 εγγεγραμμένους ψηφοφόρους θεωρούν κορυφαία προτεραιότητα για το επόμενο Κογκρέσο τη μείωση του κόστους ζωής. Περίπου επτά στους δέκα θέλουν επίσης να δοθεί προτεραιότητα στον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν.

Τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα δυσμενή για τον Αμερικανό πρόεδρο στο οικονομικό πεδίο. Σε άλλη πρόσφατη έρευνα AP-NORC, μόλις 26% ενέκρινε τους χειρισμούς του Τραμπ στην οικονομία και μόλις 17% την πολιτική του για το κόστος ζωής, ενώ περίπου τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων απέδιδαν στις πολιτικές του μέρος της ευθύνης για τις υψηλές τιμές.

Τρόφιμα, καύσιμα, στέγαση και υγειονομική περίθαλψη βρίσκονται έτσι στο κέντρο της προεκλογικής αντιπαράθεσης.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν και της επίδρασής του στις τιμές της ενέργειας. Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε ο Guardian, ο πληθωρισμός είχε υποχωρήσει στο 2,3% τον Απρίλιο του 2025, αλλά ενισχύθηκε εκ νέου μετά τους δασμούς και την πολεμική σύγκρουση, ενώ οι μέσες τιμές της βενζίνης έφτασαν στα μέσα Οκτωβρίου τα 4,32 δολάρια ανά γαλόνι.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η συζήτηση για την οικονομία δεν αφορά τόσο τα μακροοικονομικά μεγέθη όσο την καθημερινή εμπειρία των νοικοκυριών.

Οι πολιτείες που μπορούν να κρίνουν τη Γερουσία – Οι μάχες που αξίζει να παρακολουθήσετε

Η μάχη για τη Γερουσία περιορίζεται σε έναν σχετικά μικρό αριθμό πολιτειών.

Σύμφωνα με την αποτύπωση του Guardian, επτά έδρες χαρακτηρίζονταν στις 21 Οκτωβρίου αμφίρροπες από το Cook Political Report: Αλάσκα, Αϊόβα, Κάνσας, Μέιν, Μίσιγκαν, Οχάιο και Τέξας.

Στο Μίσιγκαν, ο προοδευτικός Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ επιχειρεί να διατηρήσει για τους Δημοκρατικούς την έδρα που αφήνει ο Γκάρι Πίτερς, ενώ στη Τζόρτζια ο Δημοκρατικός Τζον Όσοφ προηγείται του Ρεπουμπλικανού Μάικ Κόλινς.

Στο Μέιν, η Ρεπουμπλικανή Σούζαν Κόλινς υπερασπίζεται την έδρα της απέναντι στον Δημοκρατικό Τρόι Τζάκσον, ενώ στο Οχάιο ο Σέροντ Μπράουν επιχειρεί να επιστρέψει στη Γερουσία απέναντι στον Τζον Χάστεντ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το Τέξας, όπου ο Δημοκρατικός Τζέιμς Ταλαρίκο αναμετράται με τον Ρεπουμπλικανό Κεν Πάξτον, σε μια πολιτεία όπου κανένας Δημοκρατικός δεν έχει κερδίσει πολιτειακή εκλογή από το 1994.

Καθοριστικές μπορεί να αποδειχθούν και οι μάχες σε Αλάσκα, Κάνσας, Αϊόβα, Βόρεια Καρολίνα και Νιου Χάμσαϊρ. Σε περίπτωση ισοπαλίας 50-50 στη Γερουσία, την αποφασιστική ψήφο έχει ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.

Στη Βουλή των Αντιπροσώπων, η μάχη εκτείνεται σε δεκάδες περιφέρειες, με ευάλωτες έδρες και για τα δύο κόμματα, ενώ σημαντικές εκλογές για κυβερνήτες διεξάγονται μεταξύ άλλων σε Αλάσκα, Αϊόβα, Φλόριντα, Τζόρτζια, Οχάιο και Τέξας.

Τι θα συμβεί αν κερδίσουν οι Δημοκρατικοί

Μια νίκη των Δημοκρατικών σε οποιοδήποτε από τα δύο σώματα του Κογκρέσου θα περιόριζε σημαντικά τη δυνατότητα του Τραμπ να προωθήσει την εσωτερική πολιτική του ατζέντα και θα επιτάχυνε τη μετατροπή του σε πρόεδρο περιορισμένης πολιτικής ισχύος κατά το υπόλοιπο της θητείας του.

Εάν οι Δημοκρατικοί πάρουν τη Βουλή, οι Ρεπουμπλικανοί δεν θα μπορούν πλέον να περνούν νομοθεσία από το συγκεκριμένο σώμα χωρίς τη στήριξη της αντιπολίτευσης.

Μια Δημοκρατική πλειοψηφία θα μπορούσε να ξεκινήσει έρευνες για την κυβέρνηση, να απαιτήσει έγγραφα και καταθέσεις και να υποβάλει ανώτατα κυβερνητικά στελέχη σε συνεχή κοινοβουλευτικό έλεγχο. Θα μπορούσε επίσης να δεχθεί πιέσεις από την εκλογική της βάση για την παραπομπή του Τραμπ.

Η Γερουσία εγκρίνει τον διορισμό υπουργών, πρεσβευτών και ομοσπονδιακών δικαστών, συμπεριλαμβανομένων των δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου.

Μια Δημοκρατική πλειοψηφία θα μπορούσε να μπλοκάρει ή να καθυστερήσει πολλούς από τους διορισμούς του Τραμπ και να υποχρεώσει τον Λευκό Οίκο να διαπραγματεύεται για τη νομοθεσία.

Ακόμη και αν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο του ενός ή και των δύο σωμάτων, μια μικρότερη πλειοψηφία θα μπορούσε να καταστήσει τη διακυβέρνηση δυσκολότερη, ιδιαίτερα όταν για την ψήφιση νομοσχεδίων απαιτείται σχεδόν απόλυτη ενότητα στο εσωτερικό του κόμματος.

Μετανάστευση, άμβλωση και Ιράν

Η οικονομία δεν είναι το μοναδικό ζήτημα.

Η μετανάστευση παραμένει καθοριστική, με την πολιτική μαζικών απελάσεων της κυβέρνησης Τραμπ να βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης. Παράλληλα, οι αμβλώσεις, οι δασμοί, το εμπόριο, η τεχνητή νοημοσύνη, τα data centers και οι κανόνες διεξαγωγής των εκλογών εμφανίζονται σταθερά στην πολιτική συζήτηση.

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει επίσης μετατραπεί από ζήτημα εξωτερικής πολιτικής σε ζήτημα καθημερινότητας, κυρίως λόγω της επίδρασής του στις τιμές καυσίμων και στο γενικότερο οικονομικό κλίμα.

Θα είναι ελεύθερες και δίκαιες οι εκλογές;

Η ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας βρίσκεται υπό αυξημένο έλεγχο, με τις ανησυχίες να εκτείνονται από την εγγραφή των ψηφοφόρων μέχρι την επικύρωση των αποτελεσμάτων.

Ο Τραμπ έχει ενισχύσει αυτές τις ανησυχίες, προβάλλοντας σειρά παραπλανητικών και ψευδών ισχυρισμών σχετικά με απειλές για τις αμερικανικές εκλογές.

Το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει προσφύγει δικαστικά κατά πολιτειών, ζητώντας πρόσβαση σε μη ανωνυμοποιημένους εκλογικούς καταλόγους ώστε να τους διασταυρώσει με ομοσπονδιακή βάση δεδομένων για τη μετανάστευση, με στόχο τον εντοπισμό μη δικαιούχων ψηφοφόρων.

Ομοσπονδιακός δικαστής έκρινε ότι η συγκεκριμένη πολιτική του υπουργείου ήταν παράνομη, επικαλούμενος τα όρια των αρμοδιοτήτων του αλλά και τον κίνδυνο ανακριβών δεδομένων.

Ανησυχίες υπάρχουν επίσης για τη χρήση δεδομένων μεταναστευτικών αρχών σε έρευνες για εκλογική απάτη, τις προσπάθειες της κυβέρνησης να αλλάξει τους κανόνες της επιστολικής ψήφου και το ενδεχόμενο παρουσίας ομοσπονδιακών παρατηρητών στα εκλογικά τμήματα.

Η οργάνωση NAACP έχει προσφύγει δικαστικά κατά της σχεδιαζόμενης ανάπτυξης παρατηρητών, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία τους θα μπορούσε να εκφοβίσει ψηφοφόρους.

Οι κίνδυνοι δεν τελειώνουν όταν κλείσουν οι κάλπες. Οργανώσεις για τα εκλογικά δικαιώματα παρακολουθούν επίσης το ενδεχόμενο άσκησης πιέσεων σε τοπικούς αξιωματούχους για την επικύρωση των αποτελεσμάτων, μαζικών ενστάσεων κατά ψηφοδελτίων και δικαστικών προσφυγών που θα μπορούσαν να καθυστερήσουν ή να υπονομεύσουν τη διαδικασία μεταβίβασης της εξουσίας.

Πότε θα γνωρίζουμε ποιος κέρδισε

Η ψηφοφορία διεξάγεται την Τρίτη 3 Νοεμβρίου, όμως τα τελικά αποτελέσματα ενδέχεται να μην είναι γνωστά το ίδιο βράδυ.

Οι οριακές αναμετρήσεις, οι διαφορετικοί κανόνες που ισχύουν σε κάθε πολιτεία για την καταμέτρηση των πρόωρων και επιστολικών ψήφων, καθώς και το ενδεχόμενο επανακαταμετρήσεων ή δικαστικών προσφυγών, μπορεί να καθυστερήσουν την οριστικοποίηση του αποτελέσματος.

Και όταν τελικά καταλαγιάσει η εκλογική μάχη, δεν θα υπάρξει μεγάλη ανάπαυλα στη χώρα της διαρκούς προεκλογικής εκστρατείας.

Η προσοχή θα στραφεί σύντομα στις προεδρικές εκλογές του 2028, με τα δύο κόμματα να επιχειρούν να μετατρέψουν το αποτέλεσμα του Νοεμβρίου σε αφετηρία για την επόμενη μάχη για τον Λευκό Οίκο.