Θα είναι οι Φρουροί της Επανάστασης οι μεγάλοι κερδισμένοι από τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν;

Τα πρώτα στοιχεία μιας συμφωνίας μεταξύ της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης για τον τερματισμό του πολέμου τους περιλαμβάνουν ένα οξύμωρο: τα κίνητρα που προορίζονται να πείσουν το Ιράν να συμμορφωθεί ενδέχεται να ενισχύσουν μια δύναμη που οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι δυτικοί σύμμαχοί τους θεωρούν τρομοκρατική οργάνωση.

Η οικονομική αυτοκρατορία των Φρουρών της Επανάστασης

Σύμφωνα με το Reuters, για χρόνια, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν ευημερούσαν υπό το καθεστώς των κυρώσεων, δημιουργώντας μια εκτεταμένη επιχειρηματική αυτοκρατορία που εκτείνεται από το πετρέλαιο και τις κατασκευές έως τη ναυτιλία, τις τηλεπικοινωνίες και τη διαχείριση λιμένων.

Τώρα, καθώς η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον προετοιμάζονται για συνομιλίες σχετικά με μια συμφωνία που θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο, να απελευθερώσει δισεκατομμύρια δολάρια για το Ιράν και να ανοίξει ξανά την οικονομία του στις διεθνείς επενδύσεις, η επίλεκτη αυτή δύναμη φαίνεται πως θα είναι ένας από τους μεγαλύτερους ωφελημένους.

Η ενίσχυση της πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος

Οι Φρουροί της Επανάστασης ιδρύθηκαν από τον εκλιπόντα επαναστατικό ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Υπό τον διάδοχό του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενίσχυσαν σημαντικά την πολιτική τους επιρροή, πρωτοστατώντας στις προσπάθειες προβολής ισχύος του Ιράν στη Μέση Ανατολή και στην καταστολή της εσωτερικής αντιπολίτευσης.

Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, με επιθέσεις που οδήγησαν στον θάνατο του Χαμενεΐ, οι Φρουροί έχουν διευρύνει ακόμη περισσότερο την εσωτερική τους ισχύ, συμβάλλοντας στην ανάδειξη του γιου του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ως νέου ανώτατου ηγέτη. Παράλληλα, έχουν εκφράσει τη στήριξή τους στη συμφωνία για τον τερματισμό των συγκρούσεων.

Οι μεγάλοι κερδισμένοι του πολέμου

Μία από τις ανώτερες πηγές που επικαλείται το πρακτορείο, χαρακτήρισε τους Φρουρούς ως τους πραγματικούς νικητές του πολέμου, υποστηρίζοντας ότι, αφού διασφάλισαν την επιβίωση του ισλαμικού πολιτικού συστήματος του Ιράν, βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να επωφεληθούν από πιθανή άρση των κυρώσεων.

Άλλωστε, επί δεκαετίες διαχειρίζονταν το μεγαλύτερο μέρος των μηχανισμών παράκαμψης των διεθνών κυρώσεων.

Εκπρόσωπος των Φρουρών αρνήθηκε να σχολιάσει.

Η ενδιάμεση συμφωνία και τα οικονομικά οφέλη

Η ενδιάμεση συμφωνία που ανακοινώθηκε αυτή την εβδομάδα προβλέπει εξαιρέσεις που θα επιτρέψουν την πραγματοποίηση πωλήσεων πετρελαίου παρά τις κυρώσεις. Μια πιο ολοκληρωμένη συμφωνία που ενδέχεται να επιτευχθεί αργότερα θα μπορούσε να άρει και τις υπόλοιπες κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να αποκτήσει πρόσβαση σε ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν δημοσιεύουν οικονομικά στοιχεία, ωστόσο κάθε προσπάθεια αναζωογόνησης της οικονομίας αναμένεται να διευρύνει περαιτέρω την ήδη σημαντική οικονομική τους επιρροή, σύμφωνα με δεύτερη ανώτερη πηγή.

Η ίδια πηγή επισημαίνει τα ήδη υπάρχοντα δίκτυα εμπορίου πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, τις δραστηριότητες στον πετρελαϊκό τομέα, τη ναυτιλία και τις κατασκευές.

Ένα επιχειρηματικό δίκτυο σε όλους τους στρατηγικούς τομείς

Ο κατασκευαστικός βραχίονας των Φρουρών, η Khatam al-Anbia, εποπτεύει εκατοντάδες συνδεδεμένες εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε μεγάλα έργα υποδομών και ενέργειας, ενώ έχει παρουσία στις τηλεπικοινωνίες, την αυτοκινητοβιομηχανία, τον τουρισμό και τις υπηρεσίες logistics, σύμφωνα με επίσημες δηλώσεις και δημόσια διαθέσιμα στοιχεία.

Τέσσερις ανώτερες ιρανικές πηγές περιέγραψαν πώς οι Φρουροί βρίσκονται σε μοναδική θέση ώστε να απορροφήσουν σημαντικό μέρος των οικονομικών ωφελειών που θα προκύψουν από την άρση των κυρώσεων, την επανεκκίνηση των εξαγωγών πετρελαίου και την εισροή ξένων επενδύσεων.

Η τρομοκρατική ταξινόμηση ως εμπόδιο

Η κυρίαρχη θέση των Φρουρών στην οικονομία μπορεί να αποτελέσει και ένα από τα βασικά εμπόδια για την επιτυχία της συμφωνίας.

Καθώς είναι βαθιά ενσωματωμένοι στον επιχειρηματικό ιστό της χώρας, ο χαρακτηρισμός τους ως τρομοκρατικής οργάνωσης ενδέχεται να δυσχεράνει σημαντικά κάθε προσπάθεια πλήρους απελευθέρωσης της ιρανικής οικονομίας από τις κυρώσεις.

Ο Λευκός Οίκος δεν ανταποκρίθηκε άμεσα σε αίτημα για σχολιασμό.

Οι ξένοι επενδυτές και οι νομικοί κίνδυνοι

Η ιρανική νομοθεσία περί επενδύσεων απαιτεί από τις ξένες επιχειρήσεις να συνεργάζονται με τοπικούς εταίρους. Δεδομένου του μεγάλου αριθμού εταιρειών που συνδέονται με τους Φρουρούς, αυτοί μετατρέπονται ουσιαστικά σε «πύλες εισόδου» για όσους επιθυμούν να επενδύσουν στους πιο κερδοφόρους τομείς της οικονομίας.

Αυτό σημαίνει ότι δυτικές εταιρείες που θα επιστρέψουν στην ιρανική αγορά ενδέχεται να βρεθούν να συνεργάζονται, άμεσα ή έμμεσα, με οντότητες που συνδέονται με τους Φρουρούς, διατρέχοντας τον κίνδυνο παραβίασης των κυρώσεων που ενδέχεται να παραμείνουν σε ισχύ ειδικά για αυτούς.

«Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι η δύναμη που κινεί όλα τα νήματα στον πετρελαϊκό τομέα, επομένως δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει τις νομικές συνέπειες της συνεργασίας μαζί τους», δήλωσε ο Τζέρεμι Πέινερ, πρώην ερευνητής κυρώσεων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών και σήμερα εταίρος στη δικηγορική εταιρεία Hughes Hubbard & Reed.

Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμη και αν η ενδιάμεση συμφωνία επιτρέπει τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί νομικοί κίνδυνοι για τις αμερικανικές επιχειρήσεις λόγω της παρουσίας των Φρουρών στο παρασκήνιο.

Ο νόμος Justice Against Sponsors of Terrorism Act των ΗΠΑ, που ψηφίστηκε το 2016, επιτρέπει σε θύματα τρομοκρατικών επιθέσεων να προσφεύγουν δικαστικά κατά αμερικανικών εταιρειών που θεωρείται ότι παρείχαν υποστήριξη σε οργανώσεις όπως οι Φρουροί της Επανάστασης.

Ακόμη και χωρίς συνολική συμφωνία, οι Φρουροί διατηρούν το πλεονέκτημα

Αν δεν επιτευχθεί ευρύτερη συμφωνία και οι κυρώσεις παραμείνουν σε ισχύ, οι Φρουροί θα εξακολουθήσουν να ωφελούνται από τις εξαιρέσεις στις εξαγωγές πετρελαίου που προβλέπει η ενδιάμεση συμφωνία.

Παράλληλα, χάρη στη μακρόχρονη εμπειρία τους στην παράκαμψη των κυρώσεων, θα συνεχίσουν να διατηρούν τον ισχυρό έλεγχό τους στην οικονομία, σύμφωνα με τις ίδιες ιρανικές πηγές.

Η οικονομική τους άνοδος επιταχύνθηκε με τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο Ιράν λόγω του πυρηνικού του προγράμματος από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, καθώς ανέπτυξαν δίκτυα για τη διευκόλυνση εξαγωγών πετρελαίου, ναυτιλιακών δραστηριοτήτων και εμπορίου μέσω μεσαζόντων και εταιρειών-βιτρίνα.

Η πολιτική «μέγιστης πίεσης» των ΗΠΑ

Το μοντέλο αυτό έγινε δυσκολότερο να διατηρηθεί όταν ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αποχώρησε το 2018 από τη συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν του 2015 και εγκαινίασε την πολιτική της «μέγιστης πίεσης», επεκτείνοντας τις αμερικανικές κυρώσεις ακόμη περισσότερο κατά τη σημερινή του θητεία.

Σύμφωνα με τρίτη ανώτερη ιρανική πηγή, τα μέτρα αυτά περιόρισαν σημαντικά τις δυνατότητες παράκαμψης των κυρώσεων και αύξησαν το κόστος λειτουργίας των παράνομων δικτύων.