Τι γνωρίζουμε για την “ενεργειακή εκεχειρία” Ρωσίας – Ουκρανίας που ανακοίνωσε ο Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε την Κυριακή (11/10) ότι η Ρωσία και η Ουκρανία συμφώνησαν σε μια «ενεργειακή εκεχειρία», η οποία προβλέπει τον τερματισμό των εκατέρωθεν επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι δεν γνώριζε τίποτα για τη συμφωνία, ενώ οι ρωσικές επιθέσεις στις ουκρανικές ενεργειακές υποδομές συνεχίστηκαν. Αντίστοιχα, το Κρεμλίνο υποστήριξε ότι συνεχίζονται οι επαφές για πιθανή ενεργειακή εκεχειρία.

Η ανακοίνωση ήρθε μόλις δύο ημέρες μετά τη συμφωνία που παρουσίασε ο Τραμπ για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες και στις διεθνείς αγορές, σε μια εντυπωσιακή αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στη Μόσχα.

«Με άμεση ισχύ, τίθεται σε εφαρμογή ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΚΕΧΕΙΡΙΑ στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Και οι δύο πλευρές συμφώνησαν. Μην την παραβιάσετε!», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Ο Ζελένσκι, μιλώντας στο Axios, απάντησε πως η ανακοίνωση αποτελούσε «είδηση και για μένα», διευκρινίζοντας πάντως ότι η Ουκρανία υποστηρίζει μια τέτοια εκεχειρία, υπό την προϋπόθεση ότι θα την τηρήσει και η Ρωσία.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ ανακοινώνει μια αντίστοιχη συμφωνία. Στις 14 Σεπτεμβρίου είχε προβεί σε παρόμοιο ισχυρισμό, χωρίς να ακολουθήσει διακοπή των εκατέρωθεν επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Η συμφωνία για το ρωσικό ντίζελ και η πίεση στον Ζελένσκι

Το τελευταίο διάστημα, ο Τραμπ έχει ζητήσει επανειλημμένα από τον Ζελένσκι να σταματήσει τις επιθέσεις κατά ρωσικών διυλιστηρίων, θεωρώντας ότι συμβάλλουν στην παγκόσμια έλλειψη ντίζελ και στην αύξηση των τιμών.

Ωστόσο, η βασική αιτία της σημερινής ενεργειακής κρίσης είναι ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν και οι αποκλεισμοί στα Στενά του Ορμούζ, από όπου, πριν από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο, διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.

Στις 10 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος έφτασε στο σημείο να υποστηρίξει ότι η Ουκρανία χρειάζεται νέο ηγέτη, ο οποίος θα μπορούσε να καταλήξει σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Παράλληλα, επανέλαβε ότι ο Ζελένσκι μπορεί να επιτίθεται στη Ρωσία, αλλά όχι στα διυλιστήριά της.

Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν αντιδράσεις Ευρωπαίων ηγετών, οι οποίοι επανέλαβαν τη στήριξή τους στον Ουκρανό πρόεδρο.

Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε ότι η Ρωσία συμφώνησε να διαθέσει στις διεθνείς αγορές περισσότερους από 4,8 εκατομμύρια τόνους ντίζελ. Σύμφωνα με τον Τραμπ, η αρχική ποσότητα θα ξεπεράσει τους 300.000 τόνους, ενώ θα ακολουθήσουν 500.000 τόνοι τον Νοέμβριο, ένα εκατομμύριο τόνοι αμέσως μετά και άλλα τρία εκατομμύρια σε μεταγενέστερο στάδιο.

Μπορεί το ρωσικό ντίζελ να μειώσει τις τιμές στις ΗΠΑ;

Η συμφωνία ανακοινώθηκε λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, με τις αυξημένες τιμές των καυσίμων να αποτελούν σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ.

Σύμφωνα με την AAA, στις 11 Οκτωβρίου η μέση τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ διαμορφωνόταν στα 6,28 δολάρια ανά γαλόνι, έναντι 3,67 δολαρίων περίπου έναν χρόνο νωρίτερα.

Ορισμένοι οικονομολόγοι, ωστόσο, αμφισβητούν ότι η συμφωνία με τη Ρωσία μπορεί να επιφέρει την άμεση αποκλιμάκωση που υπόσχεται ο Αμερικανός πρόεδρος.

Ο Μάικλ Νόελ, καθηγητής Οικονομικών στο Texas Tech University, εξηγεί στο TIME ότι η έλλειψη προσφοράς που προκαλεί ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ είναι τόσο μεγάλη, ώστε οι τιμές του ντίζελ θα εξακολουθήσουν να εξαρτώνται κυρίως από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Αντίστοιχα, ο Τζεφ Κόλγκαν, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπράουν, εκφράζει αμφιβολίες τόσο για το κατά πόσο η Μόσχα θα τηρήσει το χρονοδιάγραμμα που ανακοίνωσε ο Τραμπ όσο και για το εάν θα υπάρξει αισθητή μείωση των τιμών πριν από τις εκλογές.

Η πίεση στην αμερικανική κυβέρνηση είναι μεγάλη. Δημοσκόπηση του Pew Research Center, που δημοσιεύθηκε στις 8 Οκτωβρίου, έδειξε ότι το 74% των Αμερικανών ανησυχεί έντονα για τις τιμές της βενζίνης και της ενέργειας, έναντι 43% τον Ιανουάριο.

Για να περιορίσει τις ανατιμήσεις, ο Τραμπ έχει ήδη προωθήσει συμφωνία με τις χώρες της G7 για τη διάθεση 100 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων, ενώ στις 5 Οκτωβρίου επέτρεψε προσωρινά την ευρύτερη χρήση αφορολόγητου ντίζελ που προορίζεται κανονικά για αγροτικά και κατασκευαστικά μηχανήματα.

Η Ολένα Λένον, ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Νιου Χέιβεν, χαρακτηρίζει τις ποσότητες ρωσικού ντίζελ που θα διοχετευθούν στην αγορά εξαιρετικά μικρές σε σχέση με τις ανάγκες της.

Ενδεικτικά, σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας, μόνο οι μεταφορές στις ΗΠΑ καταναλώνουν καθημερινά περίπου 394.000 μετρικούς τόνους ντίζελ, ποσότητα συγκρίσιμη με την αρχική ρωσική προμήθεια που προορίζεται τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για την παγκόσμια αγορά.

Η χαλάρωση των κυρώσεων και οι συνέπειες για την Ουκρανία

Η συμφωνία συνοδεύτηκε από προσωρινή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Στις 9 Οκτωβρίου, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εξέδωσε άδεια που επιτρέπει συναλλαγές σχετικές με την πώληση, παράδοση και εισαγωγή ρωσικού ντίζελ, ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, έως τις 7 Απριλίου 2027.

Η απόφαση εγείρει νομικά ερωτήματα, καθώς νόμος του 2022 απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικών ενεργειακών προϊόντων. Για την άρση της απαγόρευσης προβλέπονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων η αποχώρηση των ρωσικών δυνάμεων και ο τερματισμός των εχθροπραξιών βάσει συμφωνίας αποδεκτής από την Ουκρανία.

Οι αντιδράσεις υπήρξαν άμεσες. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τομ Τίλις προειδοποίησε ότι η χαλάρωση της πίεσης προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, ενώ επτά γερουσιαστές και από τα δύο κόμματα κάλεσαν τον Τραμπ να ανακαλέσει την απόφαση.

Από την πλευρά του, ο Ζελένσκι χαρακτήρισε τη συμφωνία ένδειξη «αδυναμίας», προειδοποιώντας ότι μπορεί να αποφέρει στη Ρωσία εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον εσόδων, τα οποία θα αξιοποιηθούν για τη συνέχιση του πολέμου.

Ενισχύεται η διαπραγματευτική θέση του Πούτιν;

Η Ουκρανία έχει εντείνει τους τελευταίους μήνες τις επιθέσεις κατά ρωσικών ενεργειακών εγκαταστάσεων, επιδιώκοντας να περιορίσει τα έσοδα που χρηματοδοτούν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια.

Σύμφωνα με την οργάνωση ACLED, από τον Μάιο του 2026 οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν πραγματοποιήσει κατά μέσο όρο τρεις επιθέσεις τον μήνα εναντίον εγκαταστάσεων πετρελαίου και καυσίμων στη Μόσχα και στις γύρω περιοχές.

Η Ολένα Λένον εκτιμά ότι η χαλάρωση των περιορισμών στις πωλήσεις ρωσικού ντίζελ ενδέχεται να υπονομεύσει αυτή τη στρατηγική, αποδυναμώνοντας τη διαπραγματευτική θέση του Κιέβου.

Όπως υποστηρίζει, η Ουάσινγκτον μειώνει την οικονομική πίεση στη Μόσχα χωρίς να έχει εξασφαλίσει ουσιαστικά ανταλλάγματα, επιτρέποντας στον Πούτιν να αποσπά παραχωρήσεις ενώ συνεχίζει τον πόλεμο.

Παράλληλα, θεωρεί ότι η συμφωνία πλήττει την αξιοπιστία των ΗΠΑ απέναντι στους Ευρωπαίους συμμάχους τους, χωρίς να προσφέρει ανάλογα οικονομικά οφέλη στους Αμερικανούς καταναλωτές.

Κατά την ίδια, οι κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ ενδέχεται να ενισχύσουν τη θέση του Πούτιν και να του δώσουν μεγαλύτερο περιθώριο να παρατείνει τον πόλεμο, την ώρα που οι σύμμαχοι της Ουάσινγκτον επανεξετάζουν την αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων.