ΕΝΑ ΔΙΣ. ΔΟΛΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΞΩΓΗΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΤΖΟΡΤΖ ΛΟΥΚΑΣ

Ένα φουτουριστικό κτίριο, που μοιάζει άλλοτε με διαστημόπλοιο και άλλοτε με σύννεφο, ετοιμάζεται να γίνει το νέο πολιτιστικό τοπόσημο του Λος Άντζελες. Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026 ανοίγει στο Exposition Park το Lucas Museum of Narrative Art, το μουσείο που δημιούργησαν ο Τζορτζ Λούκας και η σύζυγός του, Μέλοντι Χόμπσον, για να στεγάσουν την τέχνη που αφηγείται ιστορίες. Ένα σχέδιο κόστους περίπου ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων, το οποίο χρειάστηκε σχεδόν δύο δεκαετίες για να πραγματοποιηθεί.

«Έχω συνηθίσει να κάνω το αδύνατο. Αυτό, όμως, παραλίγο να κάμψει τη θέλησή μου», παραδέχθηκε ο 82χρονος δημιουργός του Star Wars κατά την πρώτη παρουσίαση του μουσείου στους δημοσιογράφους. Η διαδρομή υπήρξε περιπετειώδης ακόμη και για τα δικά του μέτρα: τα αρχικά σχέδια για την ανέγερσή του στο Σαν Φρανσίσκο και κατόπιν στο Σικάγο εγκαταλείφθηκαν, μέχρι να βρεθεί η οριστική του θέση στο Νότιο Λος Άντζελες. Η κατασκευή άρχισε το 2018 και ολοκληρώθηκε οκτώ χρόνια αργότερα.

Στο Διοικητικό Συμβούλιο του μουσείου, πλάι στους συνιδρυτές Τζορτζ Λούκας και Μέλοντι Χόμπσον, συμμετέχουν προσωπικότητες από τον κινηματογράφο και τον κόσμο των μουσείων, ανάμεσά τους οι Στίβεν Σπίλμπεργκ, Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, Τζιμ Γιανόπουλος (μία από τις ισχυρότερες μορφές της σύγχρονης αμερικανικής κινηματογραφικής βιομηχανίας), ο διευθυντής του LACMA Μάικλ Γκόβαν και η επικεφαλής του Norman Rockwell Museum Λόρι Νόρτον Μόφατ.

Η επιλογή του Νότιου Λος Άντζελες έχει σαφή κοινωνική σημασία. Το μουσείο δεν χτίστηκε σε μια προνομιούχα πολιτιστική περιοχή, αλλά σε μια κοινότητα που έχει ανάγκη από δημόσιο πράσινο και πολιτιστικές υποδομές. Η Χόμπσον το περιγράφει ως «μουσείο από τους ανθρώπους για τους ανθρώπους». Σε ακτίνα περίπου 16 χιλιομέτρων βρίσκονται περισσότερα από 100 σχολεία. Η τοποθεσία επιλέχθηκε, σύμφωνα με τον Λούκας, ώστε παιδιά χωρίς τα προνόμια των πλουσιότερων συνομηλίκων τους να συναντήσουν εικόνες τις οποίες μπορούν να καταλάβουν και να αισθανθούν δικές τους.

Η διακήρυξη της προσβασιμότητας δοκιμάζεται, βέβαια… στο ταμείο. Το εισιτήριο κοστίζει 25 δολάρια για τους ενηλίκους και 21 για τους άνω των 65. Η δωρεάν είσοδος για τους ανηλίκους, τους οικονομικά ασθενέστερους και τους κατοίκους της άμεσης γειτονιάς, όπως και η ελεύθερη πρόσβαση στους κήπους και στη βιβλιοθήκη, επιχειρούν να κρατήσουν ανοιχτή την πόρτα του «μουσείου των ανθρώπων» σε όσο το δυνατόν περισσότερους.

Εκεί όπου ο Νταρθ Βέιντερ μπορεί να σταθεί δίπλα στον Βαν Γκογκ και ο Τεν Τεν απέναντι από την Καπέλα Σιστίνα

Η ιδέα του μουσείου γεννήθηκε πριν από 25 χρόνια. Η πρώτη σκέψη χρονολογείται από την εποχή που ο Λούκας διαπραγματευόταν την εγκατάσταση των εταιρειών του στο Presidio του Σαν Φρανσίσκο, μια πρώην στρατιωτική βάση. Όταν του πρότειναν να βοηθήσει στη δημιουργία ενός μουσείου, κατέθεσε 10 εκατομμύρια δολάρια σε δεσμευμένο λογαριασμό ως απόδειξη της πρόθεσής του.

Ακολούθησε μια μικρή οδύσσεια χωροθέτησης: εξετάστηκε το Treasure Island, αλλά η πρόσβαση μόνο μέσω γέφυρας ή πλοίου κρίθηκε ακατάλληλη για έναν χώρο που υπολόγιζε να προσελκύει 1,5 εκατομμύριο επισκέπτες ετησίως. Στο Σικάγο, το σχέδιο προσέκρουσε σε δικαστική διαμάχη για την παραχώρηση της έκτασης. Η τελική τοποθεσία στο Exposition Park έχει και “βιογραφική” σημασία, καθώς βρίσκεται κοντά στο USC, όπου σπούδασε κινηματογράφο ο Λούκας.

Παρά το όνομα του ιδρυτή του, το Lucas Museum δεν σχεδιάστηκε ως ένα θεματικό βασίλειο του Star Wars. Η κινηματογραφική εποποιία καταλαμβάνει περίπου το 7% των εκθεσιακών του χώρων, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος του μουσείου εκτείνεται από τις προϊστορικές σπηλαιογραφίες και τη θρησκευτική ζωγραφική μέχρι τα κόμικς, τα manga, τις εικονογραφήσεις βιβλίων, τις τοιχογραφίες, τη φωτογραφία και τον κινηματογράφο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η «αφηγηματική τέχνη»: κάθε εικόνα που μεταφέρει μια ιστορία, μια αξία ή έναν συλλογικό μύθο.

Ο Λούκας άρχισε να συγκροτεί την προσωπική του συλλογή αφηγηματικής τέχνης πριν από περισσότερα από 50 χρόνια, όταν, ακόμη απένταρος φοιτητής, αγόραζε σχέδια κόμικς για περίπου 30 δολάρια. Σήμερα, η συλλογή αριθμεί περισσότερα από 40.000 έργα και αντικείμενα. Περίπου 1.300 από αυτά θα παρουσιαστούν με το άνοιγμα του μουσείου, σε περισσότερες από 30 αίθουσες συνολικής έκτασης 9.300 τετραγωνικών μέτρων.

Στους χώρους του μουσείου η Φρίντα Κάλο και ο Ντιέγκο Ριβέρα συναντούν τον Νόρμαν Ρόκγουελ, τον Άντι Γουόρχολ, τον Banksy και τον Ρόμπερτ Κάπα. Έργα των Τζακ Κίρμπι, Ρόμπερτ Κραμπ και Μοέμπιους συνυπάρχουν με παιδικές εικονογραφήσεις της Μπέατριξ Πότερ, σχέδια του Αστερίξ και του Γκάρφιλντ, το κοστούμι του Δειλού Λιονταριού από τον Μάγο του Οζ και υλικό από τα αρχεία του Star Wars και του Indiana Jones.

Αυτή η ανορθόδοξη συνύπαρξη αποτελεί και την ιδεολογική καρδιά του εγχειρήματος. Ο Λούκας αμφισβητεί τη διάκριση ανάμεσα στην «υψηλή» και τη δημοφιλή τέχνη και αντιμετωπίζει τους εικονογράφους, τους δημιουργούς κόμικς και τους σχεδιαστές κινηματογραφικών κόσμων με τον σεβασμό που τα μουσεία επιφυλάσσουν συνήθως στους μεγάλους ζωγράφους. «Οι καλλιτέχνες αυτοί δεν δημιούργησαν απλώς εικόνες· συνέδεσαν τη σύγχρονη φαντασία μας με αρχαία συναισθήματα», έχει δηλώσει, επιμένοντας πως τα έργα τους αξίζουν μια θέση στο μουσείο.

Στις αίθουσες του Μουσείου

Οι επιμέρους εκθέσεις/συλλογές του Μουσείου αποφεύγουν τη συμβατική χρονολογική ταξινόμηση και οργανώνονται γύρω από εμπειρίες και ιστορίες που διατρέχουν την ανθρώπινη ζωή: την αγάπη, την οικογένεια, τη μητρότητα, την εργασία, το παιχνίδι, το σχολείο, τον αθλητισμό, την περιπέτεια και την πολιτική συμμετοχή. Σε άλλες αίθουσες πρωταγωνιστούν η επιστημονική φαντασία, τα γουέστερν, τα παιδικά βιβλία και η ιστορική αφήγηση. Οι περιορισμένες έως καθόλου επεξηγηματικές πινακίδες αφήνουν χώρο στον επισκέπτη να πλησιάσει κάθε εικόνα μέσα από τη δική του μνήμη και εμπειρία.

Στην ενότητα για τη δημόσια ζωή παρουσιάζονται φωτογραφίες από την απεργία των εργατών καθαριότητας στο Μέμφις το 1968, καθώς και έργο των Shepard Fairey και Ernesto Yerena Montejano κατά των επιχειρήσεων σύλληψης μεταναστών. Η «τέχνη των ανθρώπων» του Λούκας δεν περιορίζεται στη νοσταλγία, στα παιδικά βιβλία και στους φανταστικούς ήρωες· περιλαμβάνει και εικόνες πολιτικής διεκδίκησης.

Η αίθουσα των murals περιλαμβάνει έργα του Banksy τα οποία αποσπάστηκαν μαζί με τμήματα των τοίχων πάνω στους οποίους είχαν δημιουργηθεί. Εκτίθεται επίσης το μνημειακό Kikito του JR, με ένα γιγαντιαίο παιδί να κοιτάζει πάνω από το τείχος των συνόρων ΗΠΑ–Μεξικού, καθώς και ψηφιακή παρουσίαση της μνημειακής τοιχογραφίας της Judith Baca για την ιστορία της Καλιφόρνιας.

28.000 τετραγωνικά μέτρα, χωρίς ούτε μία ευθεία γραμμή

Το ίδιο το κτίριο διεκδικεί τη θέση ενός αυτόνομου έργου τέχνης. Σχεδιασμένο από τον Μα Γιανσόνγκ και το γραφείο MAD Architects, απλώνεται σε περίπου 28.000 τετραγωνικά μέτρα, χωρίς ούτε μία ευθεία γραμμή.

Η καμπύλη κατασκευή ανασηκώνεται πάνω από το πάρκο και αγγίζει το έδαφος σε ελάχιστα σημεία, δημιουργώντας από κάτω μια σκιερή δημόσια πλατεία. Στην καρδιά της ανοίγεται μια αψίδα περίπου 56 μέτρων, ενώ τέσσερις ορόφους ψηλότερα ένα ελλειπτικό άνοιγμα στρέφει το βλέμμα προς τον ουρανό. Είναι σαν το κτίριο να προσγειώθηκε εκεί — όσο κι αν ο αρχιτέκτονας επιμένει ότι σκεφτόταν σύννεφα και φυλλωσιές.

Το εξωτερικό του κτιρίου αποτελείται από περισσότερα από 1.500 καμπύλα πάνελ, ενισχυμένα με υαλονήματα. Κάθε πάνελ έχει διαφορετικό σχήμα και συγκεκριμένη θέση, ώστε να δημιουργείται η ενιαία ρευστή επιφάνεια. Για την κατασκευή συνεργάστηκαν περισσότεροι από 150 αρχιτέκτονες, μηχανικοί και σχεδιαστές, χρησιμοποιώντας μεθόδους που έγιναν διαθέσιμες μόλις την τελευταία δεκαετία.

Γύρω του, η αρχιτέκτονας τοπίου Μία Λέρερ και το Studio-MLA μετέτρεψαν έναν παλιό ασφαλτοστρωμένο χώρο στάθμευσης σε ένα πάρκο περίπου 52 στρεμμάτων, με περισσότερα από 200 νέα δέντρα, λιβάδια, μονοπάτια, γλυπτά και σκιερούς χώρους συνάντησης.

Το μουσείο περιλαμβάνει επίσης δύο κινηματογραφικές αίθουσες, δωρεάν ερευνητική βιβλιοθήκη, δέκα εκπαιδευτικά εργαστήρια, καφέ και το εστιατόριο Skywalker Grill.

Είναι ένας ναός για την τέχνη των ανθρώπων

Για τον Λούκας, οι εικόνες είναι οι μηχανισμοί με τους οποίους οι κοινωνίες κατασκευάζουν τις κοινές τους πεποιθήσεις. Οι ιστορίες, εξήγησε στην παρουσίαση στους δημοσιογράφους, δημιουργούν ένα κοινό σύστημα αξιών που επιτρέπει στους ανθρώπους να συνυπάρχουν.

Το μουσείο του φιλοδοξεί, λοιπόν, να γίνει κάτι περισσότερο από κιβωτός μιας τεράστιας ιδιωτικής συλλογής: ένας «ναός για την τέχνη των ανθρώπων», όπου ο Νταρθ Βέιντερ μπορεί να σταθεί δίπλα στον Βαν Γκογκ και μια σελίδα κόμικς απέναντι από την Καπέλα Σιστίνα. Να μετατρέπουμε τον κόσμο σε ιστορία για να μπορέσουμε να τον καταλάβουμε.

«Ήθελα πολύ να τιμήσω τους εικονογράφους — τους καλλιτέχνες που εικονογραφούν ιστορίες ήδη γραμμένες».
Αυτό εξηγεί την ισχυρή παρουσία δημιουργών όπως ο Νόρμαν Ρόκγουελ, ο Μαξφιλντ Πάρις, ο N.C. Wyeth και η Jessie Willcox Smith. Ο Λούκας αντιμετωπίζει την εικονογράφηση ως τέχνη που έπλασε τη συλλογική φαντασία, μολονότι παρέμεινε για δεκαετίες έξω από τον επίσημο κανόνα.

Σε συνέντευξή του στο Smithsonian, ο Λούκας είχε αποκαλύψει ότι μετά το σχολείο ήθελε να σπουδάσει εικονογράφηση, όμως ο πατέρας του δεν ήθελε «έναν καλλιτέχνη στο σπίτι». Στράφηκε αρχικά στην ανθρωπολογία και στη συνέχεια στον κινηματογράφο. Το μουσείο μοιάζει με επιστροφή στην πρώτη καλλιτεχνική του επιθυμία.

«Κάθε μέρα επιλέγουμε αν θα γίνουμε ήρωες»

…είχε πει ο Τζορτζ Λούκας σε μια παλαιότερη συνομιλία του με τον Bill Moyers για τη μυθολογία του Star Wars. Για τον ίδιο, ο ηρωισμός δεν απαιτεί μονομαχίες με φωτόσπαθα και εκρήξεις διαστημοπλοίων. Κρύβεται στις καθημερινές πράξεις: στη βοήθεια που προσφέρουμε, στη συμπόνια που δείχνουμε και στην αξιοπρέπεια με την οποία αντιμετωπίζουμε τους άλλους. Ιδέες που διαπερνούν τις αίθουσες του μουσείου του.

Σε συνέντευξή του στο Smithsonian, ο Λούκας είχε αποκαλύψει ότι μετά το σχολείο ήθελε να σπουδάσει εικονογράφηση, όμως ο πατέρας του δεν ήθελε «έναν καλλιτέχνη στο σπίτι». Στράφηκε αρχικά στην ανθρωπολογία και έπειτα στον κινηματογράφο. Το μουσείο μοιάζει, έτσι, με επιστροφή στην πρώτη καλλιτεχνική του επιθυμία.

Πέρασε τη ζωή του κατασκευάζοντας κόσμους για τη μεγάλη οθόνη. Στα 82 του παραδίδει τον πιο φιλόδοξο: έναν κόσμο στον οποίο ο Βαν Γκογκ, ο Νταρθ Βέιντερ, η Φρίντα Κάλο και ο Superman μπορούν να βρεθούν στην ίδια αίθουσα, επειδή όλοι υπηρετούν την ίδια πανάρχαια ανάγκη — να μετατρέπουμε τον κόσμο σε ιστορία για να μπορέσουμε να τον καταλάβουμε.