ΑΦΘΩΔΗΣ ΠΥΡΕΤΟΣ: Ο ΑΦΑΝΗΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΠΟΥ ΔΙΑΛΥΕΙ ΤΗ ΛΕΣΒΟ
Το NEWS 24/7 βρέθηκε στην Λέσβο και με τον φωτογράφο Ηλία Μάρκου, κατέγραψε μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις περνάει το νησί τους τελευταίους δύο μήνες. Κτηνίατροι, κτηνοτρόφοι, ακόμα και η ίδια την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου κάνουν λόγο για κρίσιμες καθυστερήσεις και έλλειψη συντονισμού που έχουν οδηγήσει στην απόγνωση το τρίτο μεγαλύτερο νησί της χώρας.
Βρεγμένα χαλιά είναι απλωμένα στο οδόστρωμα και ο εργαζόμενος με την πορτοκαλί ολόσωμη φόρμα και την μάσκα κάνει σήμα στους οδηγούς να χαμηλώσουν ταχύτητα. Με την μάνικα που κρατάει ψεκάζει με απολυμαντικό τις ρόδες των διερχόμενων αυτοκινήτων.
Την ίδια εικόνα βρίσκεις σε πολλά σημεία της Λέσβου, συνήθως κοντά στην είσοδο κάποιων χωριών. Στα περισσότερα που συναντήσαμε, τα μέτρα περιορίζονται στο να περνούν απλώς τα αυτοκίνητα με χαμηλή ταχύτητα πάνω από τα ποτισμένα με απολυμαντικό χαλιά.
Από τις 16 Μαρτίου οι ρυθμοί στην Λέσβο έχουν αλλάξει. Από την ημέρα που εντοπίστηκε το πρώτο κρούσμα του αφθώδους πυρετού στο νησί, η αβεβαιότητα έχει κυριεύσει την κάθε τους στιγμή. Στους δρόμους και στα μαγαζιά οι περισσότεροι πελάτες είναι τουρίστες, κατα βάση Τούρκοι. Πολλοί από τους ντόπιους δεν έχουν την διάθεση ή ακόμα και την δυνατότητα να κάνουν αγορές.
Σε όλα αυτά έρχονται να προστεθούν ανησυχίες για τις υγειονομικές επιπτώσεις που έχουν οι μαζικοί τάφοι όπου θάβονται τα νεκρά ζώα. Κάποια από αυτά βρίσκονται σε σημεία που γειτνιάζουν με νερά και γεωτρήσεις.
Πώς μας βρήκε απροετοίμαστους μια εξαιρετικά κολλητική ζωονόσος την οποία μάλιστα είχε ξαναπεράσει πρόσφατα από το νησί;
Το NEWS 24/7 βρέθηκε στην Λέσβο και συνομίλησε με κτηνοτρόφους, κτηνιάτρους και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου για να καταλάβει τα λάθη που έγιναν στην διαχείριση και που συνεχίζουν να είναι εμφανή μέχρι σήμερα, πιθανώς θέτοντας σε κίνδυνο ακόμα και την δημόσια υγεία.
ΣΦΑΓΕΣ ΚΟΝΤΑ ΣΕ ΓΕΩΤΡΗΣΕΙΣ
«Το πρώτο κρούσμα ήρθε λίγο πριν το καθολικό Πάσχα, όταν περιμέναμε να ανοίξει η αγορά της Ιταλίας, να ανέβουν οι τιμές του κρέατος και να κάνουμε εξαγωγές. Κάποιοι κρατούσαν όλο τον χειμώνα αρνιά για αυτό. Όλη η αλυσίδα περίμενε το Πάσχα, όσοι δουλεύουν στις μεταφορές, τα σφαγεία, στις ζωοτροφές… και αυτή την στιγμή έχει σπάσει ο βασικός κρίκος» λέει ο Απόστολος Γροσομανίδης, ένας 30χρονος νεαρός κτηνοτρόφος από το χωριό Μανταμάδος.
Το ημερολόγιο έγραφε 31 Μαρτίου όταν ήρθαν να πάρουν δείγματα από τα κοπάδια του. Τέσσερις μέρες μετά βγήκαν τα αποτελέσματα και το πρωί της Μεγάλης Δευτέρας ξεκίνησε η σφαγή για 236 πρόβατα και 39 μοσχάρια.
Τι είναι ο αφθώδης πυρετός και γιατί θανατώνονται τα ζώα
Ο αφθώδης πυρετός θεωρείται ο βασιλιάς των λοιμωδών νοσημάτων στα ζώα, όπως λένε οι ειδικοί με τους οποίους συνομιλήσαμε καθώς έχει πολύ υψηλή μεταδοτικότητα. Προσβάλλει τα δίχηλα ζώα (όπως είναι τα αιγοπρόβατα, τα βοοειδή, τους χοίρους, ακόμα και άγρια ζώα όπως οι αντιλόπες) και δεν μεταδίδεται με κανένα τρόπο στον άνθρωπο, ούτε και μέσω της κατανάλωσης κρέατος ή γαλακτοκομικών.
Πρόκειται για μια ασθένεια που ενδημεί σε χώρες της Ανατολής εδώ και δεκαετίες, όπως και στην Τουρκία.
Ο Καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων Κτηνιατρικής, ΑΠΘ, Δρ.Σπύρος Κ. Κρήτας, εξηγεί ότι και άλλες χρονιές ο ιός έχει έρθει στην χώρα μας από την Ανατολή και συγκεκριμένα διαμέσου του Έβρου και από κάποια νησιά. «Οι μέχρι τότε προσπάθειες εκρίζωσης υπήρξαν αποτελεσματικές με δεδομένο ότι οι κτηνιατρικές υπηρεσίες των συγκεκριμένων σημείων εισόδου ήταν επαρκώς στελεχωμένες και επιστημονικά ενημερωμένες» σημειώνει.
Η τακτική που ακολουθείται και σε αυτή την περίπτωση, όπως και στις άλλες ζωονόσους – πανώλη και ευλογία- που έχουν έρθει στην χώρα μας είναι η «εκρίζωση» δια θανατώσεων.
«Η σκληρή διαχείριση σε τέτοιου είδους λοιμώδη νοσήματα είναι γενικώς μονόδρομος και υπαγορεύεται από την ΕΕ γιατί συμφέρει οικονομικά να υπάρξουν μικρές απώλειες σε μια μόνο περιοχή της παρά να καταστραφούν τεράστιες κτηνοτροφικές περιοχές της» εξηγεί ο καθηγητής, «ο αφθώδης πυρετός προσβάλλει συνήθως χωρίς πολλά συμπτώματα τα αιγοπρόβατα, όμως αν ξεφύγει είτε με μολυσμένα ζώα ή προϊόντα σε άλλο είδος ζώου όπως οι χοίροι και τα βοοειδή (μοσχάρια και αγελάδες γαλακτοπαραγωγής), η οικονομική ζημιά που θα πάθουν όχι μόνο η Ελλάδα αλλά και χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία κλπ θα είναι τεράστια.
Ήδη, η οικονομική ζημιά που έπαθε το Ηνωμένο Βασίλειο το 2001 στην δεύτερή του προσβολή από τον αφθώδη πυρετό αποτιμάται σε εξολόθρευση 6,5 εκατομμυρίων βοοειδών και χοίρων και σε 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Ανάλογες ζημιές έχουν πάθει κατά καιρούς και άλλα κράτη όπως Ταιβάν, Ν. Κορέα, Καναδάς κ.λπ. Και φυσικά καμιά χώρα του δυτικού κόσμου δεν θα δεχόταν να «ρισκάρει» να επιτρέψουν την έστω και καθ’ υπόνοια ύπαρξη ενός τέτοιου νοσήματος στις παρυφές τους»
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων μέχρι και τις 20 Μαίου, στην Λέσβο θανατώθηκαν 41.365 ζώα συνολικά, εκ των οποίων 40.876 αιγοπρόβατα και 489 βοοειδή. Αυτή την στιγμή ο απολογισμός είναι πολύ μεγαλύτερος καθώς καθημερινά οι έλεγχοι και οι θανατώσεις συνεχίζονται.
Βρήκαμε τον Γροσομανίδη στο χωράφι όπου είχε τα πρόβατά του. Ένας λοφίσκος με χώματα ακριβώς έξω από τον χώρο που χρησιμοποιούσε ως στάβλο, είναι ο λάκκος όπου τα έθαψαν.
«Όταν ήρθαν για τα δικά μου ζώα, ήταν ακόμα πολύ νωρίς, δεν ξέραμε τι θα πει υγειονομική ταφή. Ήρθαν και άνοιξαν απλώς μια τρύπα εδώ στο χωράφι και έριξαν ασβέστη» περιγράφει ο ίδιος τονίζοντας ότι δεν υπήρχε κάποιος ειδικός να υποδείξει το που θα έπρεπε να χωροθετηθεί ο λάκκος.
«Τον μόνο όρο που έθεσα ήταν να είναι στο κάτω μέρος του χωραφιού για να μην υπάρξει μόλυνση στο υπόλοιπο χωράφι, από την πάνω πλευρά. Έγινε εκεί που βόλευε όχι εκεί που έπρεπε. Εδώ στα 100 μέτρα από τη μια πλευρά και 150 από την άλλη έχουμε γεωτρήσεις. Πιο κάτω είναι μια γεώτρηση στα 500 μέτρα για πόσιμο νερό για το χωριό. Μας ανησυχεί αυτό γιατί από τον Σεπτέμβρη που θα πιάσουν τα πρωτοβρόχια δεν ξέρουμε τι θα συμβεί» λέει ο Γροσομανίδης με ανησυχία καθώς μας δείχνει τα σημεία.
Αντίστοιχες ανησυχίες έχουν εκφραστεί και από άλλους νησιώτες. Μετά από μηνυτήρια αναφορά έχει μάλιστα ενεργοποιηθεί και εισαγγελική διερεύνηση για το θέμα με κλιμάκια του Υπουργείου Περιβάλλοντος να επισκέπτονται χωριά στο νησί μέσα στην εβδομάδα.
Θύελλα αντιδράσεων ξεσήκωσε η περίπτωση του μαζικού τάφου για χιλιάδες πρόβατα που ανοίχτηκε λίγο έξω από το χωριό Σκαλοχώρι. Δεδομένου ότι μεγάλο μέρος του νησιού είναι πετρώδες, όπως και το συγκεκριμένο χωριό, δεν ήταν εφικτό να ταφούν τα νεκρά ζώα μέσα στα χωράφια των κτηνοτρόφων και έτσι ορίστηκε ένα άλλο σημείο.
Όπως αναδεικνύουν φωτογραφίες και βίντεο που έφερε στο φως η τοπική ειδησεογραφική ισοτσελίδα Stonisi στον λάκκο, πριν την εναπόθεση των νεκρών ζώων ανάβλυζε νερό από την γη κάτι που υποδεικνύει ότι πιθανώς έσκαψαν φτάνοντας σε υπόγεια ύδατα. Επιπλέον, και κατα την επίσκεψή μας στον χώρο είδαμε ότι ακριβώς δίπλα βρίσκονταν μια μικρή λίμνη. Αντίστοιχες περιπτώσεις ανέδειξαν και μέσω χαρτογράφησης γεωτρήσεων και οι δημοσιογράφοι του Reporters United.
Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου: «Είναι πιθανόν να έγιναν και παραλήψεις και λάθη. Σε έναν πόλεμο όμως πάντα θα συμβαίνουν αυτά»
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σε απάντησή του στο NEWS 24/7 αναφέρει ότι εκδίδει με εγκυκλίους το νομοθετικό πλαίσιο, τις οδηγίες και τον συντονισμό σε κεντρικό επίπεδο για το θέμα των θανατώσεων, όμως η εφαρμογή των μέτρων στο πεδίο, η τήρηση των
μέτρων βιοασφάλειας, η επιτήρηση των εκτροφών και η διαχείριση των διαδικασιών σε τοπικό επίπεδο αποτελούν αρμοδιότητα των επίσημων κτηνιατρικών αρχών της Περιφέρειας (ΔΑΟΚ), σε συνεργασία με τους εμπλεκόμενους φορείς της Περιφέρειας.
Κατα την αποστολή μας στο νησί, συναντήσαμε την Αντιπεριφερειάρχη Βορείου Αιγαίου για ζητήματα Πρωτογενούς Τομέα, Αναστασία Αντωνέλλη. Όπως σημείωσε. κατα τις θανατώσεις παρίσταται μια ειδική επιτροπή που αποτελείται από έναν κτηνίατρο της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής, έναν γεωπόνο των Υπηρεσιών της Περιφέρειας και αιρετούς των Δήμων Μυτιλήνης και Δυτικής Λέσβου, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την εκτίμηση αξίας των ζώων που σφαγιάζονται, την επίβλεψη της θανάτωσης και την υγειονομική καταστροφή των πτωμάτων.
Όπως σημειώνει, η Περιφέρεια ζήτησε από την Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης να ορίσει έναν γεωλόγο αλλά έλαβαν αρνητική απάντηση λόγω υποστελέχωσης.
«Θέλω να διευκρινίσουμε κατ αρχήν ότι δεν υπήρχε πρότερη εμπειρία. Το να βγει κανείς από μια ιατρική σχολή ενός πανεπιστημίου δεν σημαίνει ότι έχει και ειδικότητα. Δεν σημαίνει ότι μπορεί να εφαρμόσει στην πράξη αυτά που έμαθε στη θεωρία. Είναι λοιπόν πολύ πιθανόν να έγιναν και παραλήψεις, να έγιναν και λάθη. Σε έναν πόλεμο όμως πάντα θα συμβαίνουν αυτά» παραδέχτηκε στην απάντησή της, μεταθέτοντας όμως παράλληλα την ευθύνη των χωροθετήσεων σε παραλείψεις των Δήμων.
«Την αρμοδιότητα χωροθέτησης των χώρων υγιεινής ταφής στις περιπτώσει που αυτή δεν μπορεί να γίνει εντός της εκτροφής- λόγω πετρώδους εδάφους- την έχουν οι Δήμοι. Αυτοί χωροθετούν. Η Περιφέρεια διά της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας, αυτό που έπρεπε να κάνουμε είναι να ζητήσουμε να μας υποδείξουν οι Δήμοι πού έχουν προβλέψει να υπάρχουν χώροι υγειονομικής ταφής. Τα έγγραφά μας λοιπόν ήταν από 20 Μαρτίου, τα οποία ουδέποτε απαντήθηκαν. Αλλά μην νομίζετε ότι θα υπήρχε αυτή η δυνατότητα καθώς οι Δήμοι, όπως και η Περιφέρεια, είναι υποστελεχωμένοι» υποστηρίζει.
Στην ερώτηση του γιατι δεν μελετήθηκαν οι χώροι όταν κοντά υπήρχαν κοντά γεωτρήσεις, η Αντιπεριφερειάρχης μας απάντησε: «Ο αφθώδης δεν είναι κάτι που μπορείς να το διαχειριστείς με τον χρόνο που απαιτείται από το δημόσιο για να κάνει ενέργειες. Στον αφθώδη πυρετό πρέπει να ενεργήσεις άμεσα, κάθετα και ακαριαία. Ξέρετε πόσο χρόνο παίρνει για να γίνει μια μελέτη στο δημόσιο;»
Τελικά, μετά από απόφαση της αποκεντρωμένης διοίκησης από τις 14 Μαΐου χρησιμοποιείται ο ΧΥΤΑ της Λέσβου ως χώρος υγειονομικής ταφής των θανατωθέντων ζώων.
«ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ, ΕΙΝΑΙ ΚΟΡΟΪΔΙΑ»
«Το 1982-83 περίπου θανάτωσαν τα κοπάδια του παππού μου, το 1994 θανάτωσαν τα κοπάδια του πατέρα μου από αφθώδη πυρετό» λέει ο Γροσομανίδης. Τρεις γενιές που έχουν χάσει τα κοπάδια τους, από την ίδια ζωονόσο, στο ίδιο νησί.
Η μεγάλη διαφορά που εντοπίζει όμως ο Γροσομανίδης είναι ότι ο πατέρας του κατέφερε μέσα σε μερικούς μήνες να ανασυστήσει το κοπάδι του, ενώ ο ίδιος, με τις αποζημιώσεις που έχει υπολογίσει ότι θα λάβει, δεν θα τα καταφέρει.
Ένα μήνα μετά τις θανατώσεις, δεν έχει λάβει ακόμα τις αποζημιώσεις, παρα μόνο τον υπολογισμό τους. Λέει ότι κατα μέσο όρο για κάθε πρόβατο που θανατώθηκε θα λάβει 195 ευρώ και για κάθε μοσχάρι 625 ευρώ.
«Δεν έχω κουράγιο να ξανακάνω τα πρόβατα. Ψάχτηκα για μοσχίδες οι οποίες κοστίζουν 2.000 η αγορά και μεταφορά τους στο νησί. Με τα 600 ευρώ, τι θα αγοράσω; Το ένα κέρατο; Αυτό δεν είναι αποζημίωση, είναι κοροϊδία. Τώρα είμαστε στον αέρα τελείως. Εγώ έχω τρία παιδιά, πως θα τα ζήσω;» λέει ο Γροσομανίδης.
Στην ίδια μοίρα βρίκονται πολλοί ακόμα κτηνοτρόφοι στο νησί, αλλά και όσοι εξαρτώνται άμεσα από αυτούς, όπως όσοι εμπορεύονται ζωοτροφές αλλά και όλη η αγορά. Πρόκειται για το τρίτο μεγαλύτερο νησί της χώρας, που στην πλειοψηφία του στηρίζεται στον πρωτογενή τομέα.
«Έχω και ελιές» λέει ο Γροσομανίδης, «αλλά με τις ελιές εξαρτάσαι από το καιρό. Τα ζώα είχαν μια σταθερότητα, είναι στο χέρι σου τι θα παράξεις ανάλογα με την δουλειά που ρίχνεις»
Όπως εξηγεί και ο αντιπρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Μανταμάδου, Νίκος Αψώκαρδος, σχεδόν το 80% του νησιού στηρίζεται στην κτηνοτροφία, ακολουθεί η ελαιοκομία και μετά έρχεται ο τουρισμός.
«Ο Συνεταιρισμός Μανταμάδου αποτελείται από τυροκομείο, ελαιοτριβείο και εμπόριο ζωοτροφών. Πριν ξεκινήσει όλη αυτή η κατάσταση με τον αφθώδη είχαμε 8 άτομα προσωπικό. Αυτή τη στιγμή είναι 4 και όσο περνάει ο καιρός θα τους ελαττώσω κι άλλο. Και αυτό έγινε γιατί σταματήσαμε την τυροκομική. Παραλαμβάνουμε γάλα και συνεχίζουμε να πουλάμε και τα τυριά μας εντός νησιού.
Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μας επιτρέπει να τα πουλήσουμε εκτός νησιού ή έστω τουλάχιστον στην υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα. Και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μείνουν πολλά νέα παιδιά άνεργα. Δηλαδή, δεν πλήττει μόνο την κτηνοτροφία, δεν πλήττει μόνο τους κτηνοτρόφους» περιγράφει ο ίδιος.
Όπως και ο Γροσομανίδης, ήδη πολλοί κτηνοτρόφοι ψάχνουν να βρουν άλλες θέσεις εργασίας για να ζήσουν τις οικογένειές τους, δεδομένου ότι ούτε έχουν λάβει αποζημιώσεις, ούτε υπάρχει σχετική πρόβλεψη να μπουν στο ταμείο ανεργίας, ούτε τους επιτρέπουν να δημιουργήσουν ξανά κοπάδι – μπορούν 6 μήνες μετά το τελευταίο κρούσμα.
«Πρέπει να αναδείξουμε και το θέμα της ανεργίας των κτηνοτρόφων. Έχει πάρα πολλούς που που δεν έχουν ξανακάνει άλλη δουλειά στη ζωή τους και θα δυσκολευτούν πολύ. Θέλω να πω στους εργοδότες που θα τους προσλάβουν να κάνουν λίγο υπομονή, να τους δείξουν τη δουλειά όσο καλύτερα γίνεται και πιστεύω ότι θα σας βγάλουν ασπροπρόσωπους.
Γιατί μην ξεχνάτε, αυτοί οι άνθρωποι, αν όχι όλοι, οι περισσότεροι, μια ζωή ήξεραν αυτή τη δουλειά να κάνουν. Να ήταν δίπλα στα ζωντανά τους – τα μωρά μας, όπως τα αποκαλούμε- και τώρα, από τη μια μέρα στην άλλη τους άφησαν άνεργους και δυστυχώς οι περισσότεροι από αυτούς έχουν και οικογένειες να θρέψουν» τονίζει ο Αψώκαρδος.
ΜΙΑ ΝΟΣΟΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΜΕΝΑΝ ΝΑ ΕΡΘΕΙ
Η Λέσβος δεν περιλαμβάνεται τυχαία στις περιοχές υψηλού κινδύνου για εξωτικές νόσους. Λόγω της εγγύτητάς της με την Τουρκία υπάρχει μεγάλος κίνδυνος ζωονόσοι, όπως ο αφθώδης, να περάσουν στα εδάφη μας, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν. Ήδη εδώ και ένα χρόνο είναι γνωστό ότι κρούσματα υπάρχουν ακριβώς απέναντι από την Λέσβο, στα τουρκικά παράλια.
Από το ΥΠΑΑΤ σημειώνουν ότι έστειλαν εγκυκλίους στο νησί για να επιστήσουν την προσοχή όλων στο θέμα, ενώ παράλληλα προβλέπεται ότι προσλαμβάνονται κτηνίατροι ετησίως για να εφαρμόζουν το πρόγραμμα κλινικής επιτήρησης σε εκμεταλλεύσεις βοοειδών και αιγοπροβάτων με δειγματοληψίες για την έγκαιρη ανίχνευση του αφθώδους πυρετού.
Ρωτήσαμε το Υπουργείο αν είχε προσληφθεί κτηνίατρος στο νησί. Μέχρι την στιγμή δημοσίευσης του ρεπορτάζ, δεν μας έχει απαντήσει.
«Πράγματι μας είχαν έρθει κάποια emails για να επιστήσουν την προσοχή μας σχετικά με την υπαρξη του αφθώδους στα απέναντι παράλια» λέει ο κτηνίατρος Χρήστος Γώγος. Ο Γώγος που εντόπισε το πρώτο κρούσμα στο χωριό Πελόπη αναφέρει ότι σύμφωνα με τα δεδομένα που έχουν μέχρι στιγμής, ο ιός πιθανόν να είχε έρθει τουλάχιστον 1,5 μήνα πριν τον εντοπισμό του.
«Η κίνηση όμως που έπρεπε να έχει κάνει η Περιφέρεια, δηλαδή να έχει τουλάχιστον μια τάφρο στο λιμάνι για να απολυμαίνονται περνώντας τα οχήματα που έρχονται και από την ηπειρωτική Ελλάδα αλλά και από την Τουρκία. Γιατί τα τελευταία χρόνια έχουμε πάρα πολλούς επισκέπτες από την Τουρκία σε εβδομαδιαία βάση. Αυτό που έγινε είναι ότι πολύ απλά δώσανε σε κάποια απολυματική εταιρεία μια ανάθεση και ραντίζονταν κάποια φορτηγά όσο χρονικό διάστημα κράτησε αυτή η ανάθεση. Δηλαδή δεν αντιμετωπίστηκε με καμία σοβαρότητα το θέμα» λέει ο Γώγος.
Από την πλευρά της η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου υποστηρίζει ότι ο ρόλος της είναι εκτελεστικός προς της αποφάσεις του Υπουργείου και τα προληπτικά μέτρα που έλαβε έγιναν με δική της πρωτοβουλία υπογραμμίζοντας ότι από το Υπουργείο θα έπρεπε να υπάρχει μεγαλύτερη οικονομική στήριξη αλλά και δράση.
ΠΑΡΑΔΟΧΗ ΓΙΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ ΕΝΟΣ ΜΗΝΑ
Όλοι οι κτηνίατροι με τους οποίους επικοινωνήσαμε στο πλαίσιο του ρεπορτάζ συγκλίνουν στο ότι πέρα από τις περιορισμένες προσπάθειες πρόληψης, σημειώθηκαν πολλά λάθη στην διαχείριση του αφθώδους πυρετού στην Λέσβο μετά το πρώτο κρούσμα τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι «χάθηκε η μπάλα» και δεν υπήρξε συντονισμός.
Η κρισιμότερη στιγμή ήταν οι μέρες αφότου εντοπίστηκε το πρώτο κρούσμα. Όπως τονίζουν οι ειδικοί, είναι κομβικής σημασίας η ταχύτητα της ιχνηλάτησης, που θα δώσει την εικόνα του μεγέθους της εξάπλωσης και θα καθορίσει τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν.
Για να γίνει ιχνηλάτιση όμως, πρέπει να υπάρχουν κτηνίατροι στο πεδίο, και αυτοί δεν ήταν αρκετοί στην Λέσβο για το μέγεθος της κρίσης. Σήμερα, δύομιση μήνες μετά, έχει ιχνηλατηθεί μόλις το μισό νησί, την στιγμή που σε τέτοιες περιπτώσεις μέσα σε 15-30 μέρες όπως λένε οι κτηνίατροι, πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η πρώτη ιχνηλάτηση για να περάσουν και σε μια δεύτερη.
Όπως παραδέχεται η αντιπεριφερειάρχης, η καθυστέρηση του ενός μήνα για την ενίσχυση του νησιού με κτηνιάτρους ήταν «καθολικά καταστροφική» για την εξάπλωση της νόσου.
«Αν λέγαμε ότι θέλουμε να ελέγξουμε τη νόσο σε ένα μήνα θα έπρεπε να υπάρχουν 100 κτηνίατροι» λέει η Αντωνέλλη. Στο νησί την στιγμή του πρώτου κρούσματος υπήρχαν μόλις 9 κτηνίατροι. «Όπως καταλαβαίνετε δεν μπορούμε να μιλάμε για μέτρα βιοασφάλειας για ένα ζωικό κεφάλαιο της τάξης των 363.000 ζώων. Ενώ το είχε υποσχεθεί ο κ. Κέλλας, ο υφυπουργός τότε, ότι θα έρθουν άμεσα κτηνίατροι, μας έστειλε δύο το Υπουργείο για να κάνουν την ιχνηλάτηση.
Εστάλησαν μετά από έναν μήνα κτηνίατροι 12 από τον ΕΛΓΑ και 14 από το στρατό και εκδήλωσαν ενδιαφέρον 5 ιδιώτες που μας δόθηκε η δυνατότητα να πάρουμε με μπλοκάκια. Αυτή τη στιγμή λοιπόν επιχειρούν στο πεδίο γύρω στους 32 κτηνιάτρους. Έχουν κάνει έναν άθλο πραγματικό, γιατί έχουμε από τις πυκνότερες δομές κτηνοτροφίας στην Ευρώπη»
Ακόμα και όταν ήρθαν όμως κάποιοι κτηνίατροι η έλλειψη συντονισμού και οργάνωσης είναι εμφανής από όσα περιγράφει ο κτηνίατρος Γώγος, που προστέθηκε στην μάχη της ιχνηλάτησης ως ιδιώτης.
«Η ευθύνη του Υπουργείου περιορίστηκε στο γεγονός ότι είπε “εγώ έχω στείλει κτηνιάτρους και από κει και πέρα ασχοληθείτε εσείς με το πως θα το διαχειριστείτε”. Αυτό όμως δεν είναι η λύση. Πρέπει να δεις είναι το αποτέλεσμα, δηλαδή πόσα δείγματα πάνε στο εργαστήριο κάθε εβδομάδα. Η ιχνηλάτηση προχωράει πολύ αργά. Δύο στρατιωτικοί κτηνιάτροι μπορεί να κάνουν δειγματοληψίες από μια εκτροφή την ημέρα» τονίζει ο Γώγος, υπογραμμίζοντας ότι τους ιδιώτες κτηνιάτρους τους επιστράτευσαν μετά από δύο μήνες.
Επίσης, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το Δημόσιο φαίνεται ότι δεν προσαρμόζεται σε τέτοιες στιγμές κρίσης. «Μας λένε ότι στις 15:00 πρέπει να έχουμε επιστρέψει όλα υλικά και τα δείγματα γιατι σχολάει ο υπάλληλος. Γιατι να μην μπορούμε να κάνουμε δειγματοληψίες και αργότερα; Εδώ βρισκόμαστε σε πόλεμο. Δηλαδή αν μεθαύριο βρεθούμε σε πραγματικό πόλεμο, θα σταματήσουμε στις 15:00; Πόσο δύσκολο είναι να βάλουν έναν υπάλληλο να κάνει μια δεύτερη βάρδια; Πραγματικά βρισκόμαστε σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης»
Παράλληλα, κάτι που τονίζει τόσο ο Γώγος όσο και η Αντιπεριφεριάρχης είναι το γεγονός ότι το μοναδικό εργαστήριο στην Αθήνα που δέχεται δείγματα προς εξέταση, έχει πεπερασμένες δυνατότητες. «Η καθυστέρηση της ιχνηλάτησης έγινε και γιατί το Εργαστήριο Εθνικής Αναφοράς Ασθενειών είναι υποστελεχωμένο και το ίδιο δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει στα δείγματα που στέλναμε. Εμείς στέλναμε γυρω στα 3.500 δείγματα την μέρα και το εργαστήριο μπορούσε να βγάλει αποτελέσματα για 1500 για όλη την Ελλάδα, δηλαδή και για την ευλογιά που είναι σε όλη την χώρα» λέει η Αντωνέλλη.
Συντονισμός χωρίς γνώσεις στο πεδίο
Ο κρατικός μηχανισμός φαίνεται διαρκώς να αγνοεί την πραγματικότητα των κτηνοτρόφων και δεν έχει ένα έτοιμο σχέδιο που να συμβαδίζει με τις κτηνοτροφικές εργασίες. Όπως μας έλεγαν κτηνοτρόφοι, συχνά ρωτούν για ζητήματα που αφορούν της δραστηριότητες τους αλλά δεν υπάρχει άμεση απάντηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο προβληματισμός που κυριαρχεί αυτές τις μέρες στο νησί σχετικά με τα “μπάλες” (άχυρο / τριφύλλι) που αυτό το διάστημα βγαίνουν από τα χωράφια και προορίζονται για ζωοτροφές και με το τι θα συμβεί με τα μαλλιά των προβάτων καθώς σύντομα ξεκινάει η κούρα τους (το κούρεμά τους).
Ο Γροσομανίδης, που διαθέτει και ζωοτροφές δεν έχει λάβει απάντηση – παρόλο που απευθύνθηκε στην Γεωργική Υπηρεσία – για το αν θα μπορούσε να τα εμπορευτεί εφόσον βρίσκονται σε άλλο χωράφι από ότι τα ζώα του.
Η ιχνηλάτηση είναι ένα σημαντικό ζήτημα και για την εξέταση της πιθανότητας του εμβολιασμού – κάτι που δεν είναι τραπέζι αυτή την στιγμή για το κράτος μας, αλλά εφαρμόζεται στην Κύπρο όπου εμφανίστηκε η νόσος λίγο πριν την Λέσβο.
Όπως εξηγεί ο κτηνίατρος Γώγος, «Η Κύπρος προχώρησε στον εμβολιασμό με ένα εμβόλιο το οποίο έχει μικρή ανταπόκριση, που σημαίνει ότι πρέπει να επαναληφθεί σε 28 μέρες και να επαναληφθεί ξανά στο εξάμηνο. Αυτό το εμβόλιο από τα δεδομένα της Κύπρου δείχνει ότι έχει ικανοποιητική ανοσία στα βοοειδή, αλλά όχι τόσο καλή στα πρόβατα.
Και η δυσκολία φυσικά εδώ είναι στο πως θα επιτευχθεί ο εμβολιασμός. Δεν μπόρεσαν να κάνουν την ιχνηλάτηση μέσα σε ένα μήνα που παίρνουν δείγματα από το ένα τρίτο του κοπαδιού ένα τέταρτο. Αν μπούμε σε καθεστώς εμβολιασμού λοιπόν, πρέπει να υπάρξει ένας πολύ μελετημένος σχεδιασμός και άτομα στο πεδίο για να εμβολιάσουν τα ζώα αυτά».
Προς το παρόν το ΥΠΑΑΤ αν και αναγνωρίζει ότι ο εμβολιασμός κατά του αφθώδους πυρετού αποτελεί υπαρκτό επιστημονικό εργαλείο, δείχνει να δίνει βαρύτητα στις οικονομικές συνέπειες που αυτό θα δημιουργήσει.
Όπως ανέφερε στην απάντησή του στο NEWS 24/7 «ο εμβολιασμός μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στο καθεστώς της χώρας ως απαλλαγμένης από αφθώδη πυρετό και στις εξαγωγές κτηνοτροφικών προϊόντων, ιδίως προς τρίτες χώρες. Για τον λόγο αυτό, η βασική προτεραιότητα παραμένει η εκρίζωση της νόσου με αυστηρή εφαρμογή των μέτρων, πλήρη επιτήρηση, ιχνηλάτηση και βιοασφάλεια».
«ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΠΕΣΕΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΑ 8 ΕΚΑΤ, ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΥΡΟΚΟΜΕΙΑ»
Ένα από τα σταθερά εισοδήματα των κτηνοτρόφων ήταν αυτά που προέρχονταν από το γάλα. Ειδικά όταν επιβλήθηκαν οι περιορισμοί ήταν η περίοδος που τα ζώα ήταν περισσότερο παραγωγικά γιαυτό και η οικονομική καταστροφή ήταν πολύ πιο έντονη.
Όπως τονίζει η Αντωνέλλη, «Αυτά που λένε από την κυβερνηση για 8 εκατομμύρια που δόθηκαν στα τυροκομεία ως αποζημίωση για το γάλα που παρέλαβαν κατά τη διάρκεια των μέτρων απαγόρευσης διάθεσης γαλακτοκομικών προϊόντων, για το διάστημα 15 Μαρτίου – 5 Απριλίου. Δεν έχει πέσει στην κοινωνία. Είμαστε ακόμα στη διαδικασία… Είναι δύο μήνες που οι άνθρωποι αυτοί, ζουν χωρίς εισόδημα. Ζούμε στο θεωρητικό μέρος των εξαγγελιών χωρίς καμία πραγματική στήριξη. Άμεση.
Νιώθω άχρηστη. Ντρέπομαι γιατί δεν έχω αποφασιστικό ρόλο ή θεσμικά αποφασιστικό, παρά μόνο να ζητώ από τους υπουργούς και από τον πρωθυπουργό. Ντρέπομαι τον συμπατριώτη μου που είμαι ανίκανη, ανίσχυρη στο να πάρω μια απόφαση και να σταθώ δίπλα του»
Πολλοί κτηνοτρόφοι μας είπαν ότι δίνουν γάλατα σε τυροκομεία αλλά κάποιοι τους πληρώνουν και άλλοι όχι, επειδή δεν ξέρουν ακόμα τα τυροκομεία τι θα γίνει με τα τυριά που θα παράξουν από αυτή την περίοδο. Κάποια μικρότερα τυροκομεία, που δεν μπορούν να εξάγουν από το νησί τα προϊόντα τους λόγω των περιορισμών μεταπωλούν το γάλα στα μεγαλύτερα τυροκομεία.
Όπως μας εξηγεί ο Αψώκαρδός από τον Συνεταιρισμό Μανταμάδου, αυτή την στιγμή από το νησί επιτρέπεται να βγουν τυριά που έχουν παραχθεί σε τυροκομεία κλειστού τύπου παστερίωσης.
«Τα περισσότερα τυροκομεία στο νησί, είναι μικρά και ανοιχτού τύπου παστερίωσης. Ανοιχτού τύπου παστερίωση σημαίνει ότι βράζουμε το γάλα στους 65 βαθμούς για μισή ώρα, ενώ τα μεγάλα τυροκομεία, που έχουν κλειστού τύπου παστερίωση το βράζουν για 15 δευτερόλεπτα στους 72 βαθμούς. Ακόμη και τα μεγάλα τυροκομεία, παρόλο που βγάζουν τυρί από το νησί, έχουν πρόβλημα γιατι δεν μπορούν να εξάγουν στο εξωτερικό ενώ δούλευαν κυρίως με εξωτερικό.
Πρέπει να αρχίσουν οι εξαγωγές μας τουλάχιστον και εκτός νησιού, γιατί θα χάσουμε την πελατεία μας αν δεν την έχουμε χάσει ήδη. Τέλος του 2025 κάναμε σαν συνεταιρισμός Μανταμάδου και την πρώτη μας εξαγωγή στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στη Ρουμανία. Πάνω που άνοιξαν κάπως οι δουλειές, από τη μια μέρα στην άλλη, τα χάσαμε κι αυτά. Ακόμη και αύριο να μας πουν ότι ανοίγουμε τα σύνορα θα πάρει πάρα πολύ καιρό, μη σας πω αρκετά χρόνια κιόλας, για να ξαναφτάσουμε στο βαθμό, στο επίπεδο που ήμασταν στο θέμα πωλήσεων
Με κτηνιάτρους και τεχνολόγους τροφίμων που μιλάμε, δεν θεωρούν ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα ως προς την κατανάλωση από τους ανθρώπους γιατί είναι καθαρά μια ζωονόσος». Άλλωστε τα γαλακτοκομικά πωλούνται κανονικά εντός Λέσβου.
Πέρα από όλα τα οικονομικά μεγέθη και τις κοινωνικές επιπτώσεις που βιώνουν όλοι οι κάτοικοι της Λέσβου, υπάρχει και μια ψυχολογική παράμετρος που συχνά αγνοείται όσον αφορά τους αγρότες. Τα πρωτόγνωρα βιώματα τους οδηγούν να νιώθουν από θλίψη μέχρι απόγνωση προσπαθώντας παράλληλα να διεκδικήσουν τα όσα δικαιούνται και να συνεχίσουν να ζουν, έχοντας χάσει ένα μεγάλο μέρος του εαυτού τους σε αυτούς τους λάκκους.
«Το πιο δύσκολο ήταν να εξηγήσεις σε ένα οχτάχρονο, όπως ένα από τα παιδιά μου, το πού πήγαν τα ζώα. Αυτό ήταν το πιο δύσκολο κομμάτι που πέρασα» λέει ο Γροσομανίδης,«ερχομασταν εδώ και αρμέγαμε μαζί -όσο μπορούσε βέβαια. Του είπα ότι αρρώστησαν και τα πήραν στο νοσοκομείο των ζώων και όταν γίνουν καλά θα μας φέρουν πίσω. Μακάρι να μας τα φέρουν πίσω. Αυτό λέμε κι εμείς. Μακάρι να καταφέρουμε να τα ξανακάνουμε».
Τις επόμενες μέρες αναμένεται να δημοσιευτεί και το βίντεο – ρεπορτάζ με την αποστολή μας στην Λέσβο
