ΘΑ ΕΡΘΟΥΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΟ ΠΙΑΤΟ ΜΑΣ;

Στις 17 Ιουνίου εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια νέα νομοθεσία που εισάγει μέσω κανονισμού στην Ευρώπη την κυκλοφορία αλλά και την καλλιέργεια φυτών που έχουν υποστεί γονιδιακή επεξεργασία με νέες τεχνικές. Πώς θα μεταφραστεί αυτό στην ελληνική πραγματικότητα;

Μιλήσαμε με καθηγητές, γεωπόνους, μοριακούς βιολόγους και ακτιβιστές για να μάθουμε τι αναμένεται να αλλάξει στο πιάτο μας αλλά και στην παραγωγή της χώρας μας στο νέο αυτό τοπίο.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΙ ΟΙ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ;

Από αρχαιοτάτων χρόνων η ανθρωπότητα τείνει να θέλει να βελτιστοποιήσει, με βάση τις ανάγκες της, τα φυτά τα οποία εκμεταλλεύεται και με τα οποία τρέφεται. Ο κλασικός τρόπος με τον οποίον γινόταν αυτό ήταν μέσω των διασταυρώσεων, όπου μέσα από «παντρέματα» διαφορετικών ποικιλιών προσπαθούσε κανείς να φτιάξει νέες ποικιλίες με τα χαρακτηριστικά που ήθελε, όπως για παράδειγμα να έχει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα ζιζανιοκτόνα, να είναι πιο ζωντανό το χρώμα μιας ντομάτας κ.ο.κ.

Για να φτάσει όμως κάποιος στο επιθυμητό αποτέλεσμα μπορεί να έπρεπε να περάσουν πάρα πολλά χρόνια, με αποτυχίες και πειραματισμούς.

Η ανθρωπότητα όμως ανακάλυψε ότι αν «πειραχτεί» το DNA ενός φυτού βάζοντας γενετικό υλικό ενός άλλου οργανισμού μπορεί να επιτευχθεί πιο γρήγορα το επιθυμητό αποτέλεσμα. Έτσι γεννήθηκαν οι Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί – τα λεγόμενα «παλιά» GMOs που ονομάστηκαν από το οικολογικό κίνημα, «μεταλλαγμένα».

Με μεγάλους αγώνες από το οικολογικό κίνημα, οι ΓΤΟ δεν καλλιεργούνταν στην Ευρώπη (εκτός από την Ισπανία) – αν και επιτράπηκε η κυκλοφορία συγκεκριμένων προϊόντων, με ειδική σήμανση. Στην χώρα μας όμως δεν κυκλοφορούσαν παρα μόνο κάποιες ζωοτροφές που περιείχαν γενετικά τροποποιημένα συστατικά όπως σόγια ή καλαμπόκι.

Τώρα όμως το καθεστώς αλλαξε στην ΕΕ, με τους νέους κανονισμούς πλέον να επιτρέπουν την επεξεργασία φυτών που προκύπτουν με «νέες γονιδιωματικές τεχνικές» (ΝΓΤ), όπως είναι η γνωστή CRISPR. Με αυτές τις τεχνικές γίνονται στοχευμένες αλλαγές στο ίδιο το DNA του φυτού και δεν εισάγεται ένα ξένο DNA.

Σύμφωνα με την νέα νομοθεσία αν ένα φυτό υποστεί 20 αλλαγές κατατάσσεται στην κατηγορία ΝΓΤ1 και δεν θα υπάρχει η υποχρέωση αναγραφής ότι το προϊόν έχει προκύψει από επεξεργασία, ενώ από 20 αλλαγές και πάνω θα κατατάσσεται στο ΝΓΤ2, θα έχει σήμανση και θα περνάει από αυστηρότερους ελέγχους πριν την κυκλοφορία του.

Οι γενετιστές με τους οποίους συνομιλήσαμε στο πλαίσιο του ρεπορτάζ δεν αναγνωρίζουν τα ΝΓΤ1 ως «γενετικά τροποποιημένα» τρόφιμα καθώς υποστηρίζουν ότι πρόκειται για αλλαγές που θα μπορούσαν να γίνουν και στην φύση, με συμβατικούς τρόπους όπως οι διασταυρώσεις.

ΓΙΑΤΙ Η ΕΥΡΩΠΗ ΕΠΕΤΡΕΨΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (ΝΓΤ);

Η επίσημη εκδοχή της ΕΕ είναι ότι έτσι οι αγρότες θα έχουν πρόσβαση σε βελτιωμένες ποικιλίες που θα είναι περισσότερο ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και τους επιβλαβείς οργανισμούς, θα προσφέρουν μεγαλύτερη απόδοση, θα χρειάζονται λιγότερα λιπάσματα και φυτοφάρμακα ενώ οι καταναλωτές θα έχουν τρόφιμα με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.

Στην πραγματικότητα όμως, όσοι βρίσκονται στον χώρο, συμφωνούν στο ότι οι ΝΓΤ είναι ένας τρόπος για να ανοίξει η αγορά της Αμερικής προς την Ευρώπη.

Όπως παρατηρεί ο Γιώργος Μπάλιας, δικηγόρος και αναπληρωτής καθηγητής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο σε θέματα περιβάλλοντος «από τότε που η αμερικανική εταιρεία Monsanto (σ,σ εταιρεία γεωργικής βιοτεχνολογίας που έγινε διάσημη για την ανάπτυξη γενετικά τροποποιημένων οργανισμών) αγοράστηκε από την γερμανική Bayer έχουν αλλάξει οι συσχετισμοί στην Ευρώπη. Πριν η Γερμανία ήταν πάντα αντίθετη στα γενετικά τροποποιημένα, στα κρέατα με ορμόνες κ.ο.κ. Τώρα όμως, μετά την εξαγορά αυτή αλλάζει στάση. Η Γερμανία για πρώτη φορά απείχε από την ψηφοφορία, όπως το Βέλγιο και η Βουλγαρία».

Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι με μια τέτοια κίνηση δίνεται η δυνατότητα σε αυτές τις εταιρίες να ελέγξουν την αγορά. «Αν δούμε τι συνέβη με την προηγούμενη φουρνιά γενετικά τροποποιημένων στην Δύση, δεν είχαν μεγαλύτερες αποδόσεις από τα συμβατικά φυτά» λέει ο Δημήτρης Μπιλάλης καθηγητής Γεωργίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ο ίδιος τονίζει ότι «ως αποτέλεσμα είχαμε τον έλεγχο της παραγωγής της αγοράς από συγκεκριμένες εταιρείες. Δηλαδή, εταιρείες που έχουν την τεχνογνωσία και τις πατέντες για να παράγουν αυτά τα φυτά, μονοπωλούν και ελέγχουν το κόστος παραγωγής. Άρα τους νοιάζει όχι το μέλλον του αγρότη ή η τιμή του παραγωγού, όσο το να ελέγχουν αυτοί το χώρο μέσα από τον εμπορικό έλεγχο των σπόρων».

ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (ΝΓΤ) ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ;

Πολλοί ήταν αυτοί από τους συνεντευξιαζόμενους που συμφώνησαν στο ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει λόγος για την είσοδο αυτών των τροφίμων στην Ευρώπη – πόσο μάλλον στην Ελλάδα.

Όπως εξηγεί ο Γιώργος Βλάχος αναπληρωτής καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με ερευνητικά ενδιαφέροντα στις αγροτικές και γεωργοπεριβαλλοντικές πολιτικές: «Τα περιβαλλοντικά οφέλη από την εισαγωγή αυτών των νέων προϊόντων είναι μάλλον αμφίβολα.

»Για παράδειγμα, κάποια από τα περιβαλλοντικά οφέλη που όσοι πρότειναν αυτή την νομοθεσία ισχυρίζονται ότι θα έχουμε – η αντοχή στην ξηρασία και τις ασθένειες, η ανθεκτικότητα των καλλιεργειών στην κλιματική αλλαγή- μπορεί να επιτευχθεί με τη στροφή σε τοπικές, προσαρμοσμένες ποικιλίες ή και άγριους συγγενείς των καλλιεργούμενων ειδών που ήδη διαθέτουν αυτές τις ιδιότητες και των οποίων τα πνευματικά δικαιώματα δεν ανήκουν σε μεγάλες εταιρείες.

Επιπλέον, το επιχείρημα ότι με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η παραγωγή στην ΕΕ και “θα θρέψουμε τον κόσμο που πεινάει” δεν είναι ισχυρό για την Ευρώπη. Δεν περιμένουν οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες να τραφούν με την παραγωγή των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

ΠΩΣ ΘΑ ΕΠΗΡΕΑΣΟΥΝ ΤΗΝ ΖΩΗ ΜΑΣ;

Όσοι αντιτίθενται στην είσοδο και καλλιέργεια των προϊόντων αυτών στην χώρα μας αναδεικνύουν τα παρακάτω προβληματικά σημεία στον νέο κανονισμό:

• Χάνουμε το δικαίωμα της γνώσης

Σύμφωνα με την νέα νομοθεσία, τα τρόφιμα που ανήκουν στην κατηγορία ΝΓΤ1 και που έχουν υποστεί μέχρι 20 τροποποιήσεις, δεν έχουν την υποχρέωση σήμανσης ότι έχουν υποστεί την εν λόγω επεξεργασία. Η αναγραφή θα υπάρχει μόνο στον σπόρο και όχι στο τελικό προϊόν, οπότε μόνο οι παραγωγοί θα το γνωρίζουν και όχι η υπόλοιπη αλυσίδα ή ο καταναλωτής.

«Η προσωπική μου γνώμη είναι ότι η κατηγορία ΝΓΤ1 θα αντιπροσωπεύει το 90% των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών που θα κυκλοφορούν στην αγορά, γιατι είναι και αυτά που βλέπουμε ότι βρίσκονται και εξετάζονται στα εργαστήρια αυτή την στιγμή. Έτσι λοιπόν με αυτό τον τρόπο θα καταφέρουν να τα κυκλοφορήσουν στην αγορά χωρίς να γνωρίζουμε τι τρώμε και θα μπουν στη διατροφή μας χωρίς να έχουμε την δυνατότητα να αντιδράσουμε και να μην τα καταναλώσουμε αν δεν θέλουμε» λέει η Ραλλού Τσίγγου, γεωπόνος και Υπεύθυνη Νομικών θεμάτων του Δικτύου «ΑΙΓΙΛΟΠΑ».

Το ζήτημα του ότι έτσι χάνουμε το δικαίωμα στην επιλογή των τροφίμων είναι και για την Μαρίζα Κουρτικάκη, υπεύθυνη εκστρατειών για τοπικά θέματα της Greenpeace, ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του νέου κανονισμού. «Πρέπει να ξέρουμε τι τρώμε» τονίζει.

Μαζί με τον Αιγίλοπα, η Greenpeace και η ΣΙΤΩ, επανειλημμένα κάνουν λόγο για κενά στην νομοθεσία που αφορά τα ΝΓΤ1, ως προς τους ελέγχους, την αξιολόγηση κινδύνου και την ιχνηλασιμότητα.

• Οι ελληνικές καλλιέργειες υψηλής ποιότητας σε κίνδυνο

Ένα από τα βασικά ζητήμα που αναμένεται να ανακύψουν σχετικά με την εισαγωγή καλλιέργειας ΝΓΤ οργανισμώνείναι το πως θα επηρεάσουν τις υπόλοιπες καλλιέργειες με την μεγαλύτερη ανησυχία να προέρχεται από την πλευρά των βιολογικών καλλιεργητών.

Για να κατανοήσουμε το πρόβλημα πρέπει να δούμε την μεγάλη εικόνα. Όπως εξηγεί ο Κώστας Στάμου, γεωπόνος και σύμβουλος παραγωγών για την πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων, η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μικρές καλλιεργήσιμες εκτάσεις γης όπου οι γείτονες βρίσκονται κοντά ο ένας στον άλλον.

«Αν κοντά σε έναν βιολογικό παραγωγό πάει ένας άλλος καλλιεργητής και βάλει ένα είδος ΝΓΤ, είναι βέβαιο ότι αργά ή γρήγορα θα μολυνθεί είτε με τον αέρα είτε με την επικονίαση με τις μέλισσες. Αυτός ο κίνδυνος είναι υψηλός για την Ελλάδα» λέει ο ίδιος, προσθέτοντάς ότι αυτή την στιγμή με όσα είναι γνωστά οι βιολογικοί καλλιεργητές θα επωμιστούν μόνοι τους το κόστος είτε της προστασίας τους είτε των αναλύσεων που θα πρέπει να γίνονται ώστε να ελέγχονται ότι δεν έχουν επιμολυνθεί οι βιολογικές τους καλλιέργειες.

«Η Ελλάδα δεν θα έπρεπε να είχε δεχτεί αυτούς τους όρους γιατί η Ελλάδα βασίζεται σε μια γεωργία που ναι μεν είναι μικρή σε κλήρο, αλλά είναι υψηλή σε ποιότητα. Δηλαδή τα βιολογικά, και τα ΠΟΠ είναι η ναυαρχίδα των προϊόντων που πουλάμε και κάνουμε εξαγωγές. Αυτό θα χαθεί αν μολυνθούν από τα νέα μεταλλαγμένα» τονίζει ο ίδιος.

 

• Άγνωστες οι αλλαγές στο οικοσύστημα

Πέρα από τις βέβαιες επιπτώσεις που οι ειδικοί λένε ότι θα υπάρξουν για τις βιολογικές καλλιέργειες, υπάρχει μια ανησυχία για το ποιές θα είναι οι επιπτώσεις που θα σημειωθούν ευρύτερα στο οικοσύστημα.

Όπως τονίζει από την πλευρά του ο γεωπόνος Κώστας Στάμου με την παλιά μέθοδο των διασταυρώσεων υπήρχε ο χρόνος να ελεγχθουν οι τυχαίες μεταλλάξεις και οι επιπτώσεις που πιθανώς μπορούσαν να προκύψουν. Με τις νέες τροποποιήσεις ο χρόνος για να παρατηρηθούν οι αλλαγές και τυχόν επιπτώσεις μειώνονται αισθητά.

«Δεν γνωρίζουμε τι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα υπάρξουν μετά από πολλά χρόνια που αυτές οι καλλιέργειες θα υπάρχουν σε ευρωπαϊκό έδαφος» λέει ο καθηγητής γεωπονίας, Δημήτρης Μπιλάλης. «Έχουμε δει πολλές φορές και με φυτοφάρμακα και σε άλλες περιπτώσεις που ενώ κάτι ήταν ακίνδυνο, στο τέλος προέκυψε ότι είναι καρκινογόνο ή εν δυνάμει καρκινογόνο».

Την ίδια ανησυχία εκφράζουν και οι οικολογικές οργανώσεις δεδομένης της έλλειψης εμπειρίας, «με τις επικονιάσεις των εντόμων μπορεί να επηρεάσουμε γενικά τα οικοσυστήματα και τους “άγριους συγγενείς” με τρόπους που έχουν να κάνουν για παράδειγμα με το πώς εκφράζονται τα άνθη, το χρώμα τους, τη σύσταση τους αλλά μπορεί να επηρεαστούν και οι ίδιοι οι επικονιαστές, όπως οι μέλισσες, με τρόπους που δεν γνωρίζουμε» λέει η Ραλλού Τσίγγου από τον Αιγίλοπα.

«Με το να απελευθερώσουμε μία γενετικά μεταλλαγμένη καλλιέργεια για την οποία δεν έχει γίνει εκτενής έλεγχος και δεν ξέρουμε την αλυσιδωτή αντίδραση που μπορεί να δημιουργήσει, προκαλούνται μεγάλα προβλήματα καθώς αργότερα δεν θα μπορέσουμε να το “μαζέψουμε” αυτό από το περιβάλλον και να το πάρουμε πίσω» λέει Μαρίζα Κουρτικάκη της Greenpeace .

• Φύση προς πώληση

Μια από τις πιο σημαντικές εξελίξεις που φέρνει το νέο νομοσχέδιο σύμφωνα με τον δικηγόρο και καθηγητή, Γιώργο Μπάλια, είναι το ότι πλέον επιτρέπεται η εξασφάλιση πατεντών.

«Ο μεγάλος φόβος ημών που ασχολούμαστε με αυτό το θέμα είναι ότι πλέον μιλάμε για την απαρχή ιδιωτικοποίησης της φύσης. Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό γιατι θα μπορούσε να επεκταθεί και οτιδήποτε υπάρχει στην βιοποικιλότητα μπορεί να γίνει ιδιωτικό» εξηγεί ο ίδιος.

• Επιπτώσεις στην υγεία

Η μεγάλη ανησυχία όμως όλων είναι αν τελικά υπάρχουν επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Θέσαμε το ερώτημα στον Αντώνη Γιακουντή, επίκουρο καθηγητή μοριακής βιολογίας – γονιδιωματικής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Όπως τόνισε οι νέες αυτές τεχνολογίες γονιδιακής επεξεργασίας είναι ουσιαστικά ένα «μοριακό χειρουργειο» με το οποίο μπορούν να πετύχουν πάρα πολύ μεγάλη ακρίβεια στις αλλαγες που θέλουν να γίνουν. «Με όλες τις άλλες τις μεθόδους, ακριβώς επειδή γινόντουσαν λίγο στα τυφλά, πήγαινες να πειράξεις ένα χαρακτηριστικό και στην πορεία μπορεί να επηρεάζες και άλλα γονίδια άθελα σου. Τώρα οι επιστήμονες πηγαίνουν πάρα πολύ στοχευμένα.

»Για παράδειγμα πολλοί παρατηρούν ότι οι ντομάτες πλέον δεν είναι το ίδιο καλές και γευστικές όπως ήταν παλιά. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουν επενδύσει στο να φτιάχνουν ποικιλίες – μετά από διασταυρώσεις πολλών ετών- οι οποίες να είναι πιο σκληρές για να αντιστέκονται κατά την μεταφορά στις καταπονήσεις, να μην είναι «ασχημες» -να το πω έτσι απλά- ώστε να τις επιλέγει ο καταναλωτής. Εκεί λοιπόν έχουν επηρεαστεί τα θρεπτικά χαρακτηριστικά»

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι τυχόν προβλήματα που μπορούν να προκύψουν από τις νέες τεχνολογίες θα έχουν να κάνουν με την εφαρμογή και την χρήση της. «Αν εγώ θέλω να φτιάξω μαρούλια τα οποία να είναι πιο ανθεκτικά στο ψυγείο, να μένουν περισσότερο χρόνο χωρίς να μαυρίζουν θα χάσουν τα θρεπτικά συστατικά τους όχι από την τεχνολογία που επέτρεψε να γίνει αυτό αλλά από το γεγονός ότι θα μένουν στο ψυγείο περισσότερο».

Σε γενικές γραμμές όπως υποστηρίζει ο ίδιος αλλά και πολλοί από τον κλάδο του βλέπουν θετικά την νέα νομοθεσία καθώς «κρίνουμε ότι όντως προστατεύει περισσότερο τον καταναλωτή γιατι δίνει εμφαση στο τελικό αποτέλεσμα και δεν εμποδίζει την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών».

Στο αρχικό μας ερώτημα απαντά με ένα παράδειγμα: «Μέχρι σήμερα με τις συμβατικές μεθόδους μπορούσα να φτιάξω μια νέα ποικιλία που θα είναι ανθεκτική στα ζιζανιοκτόνα, κάτι το οποίο σημαίνει ότι μπορώ να ρίξω ζιζανιοκτόνα και να είμαι σίγουρος ότι δεν θα έχει πρόβλημα η καλλιέργειά μου. Αυτό προφανώς βελτιώνει την ζωή και το κέρδος του παραγωγού. Αυτή την ποικιλία μπορώ να την κάνω με συμβατικούς τρόπους, να διασταυρώσω και να το κάνω – γινόταν πολλά χρόνια.

Και τι έφτανε στον καταναλωτή; Η απάντηση είναι: εξαρτάται. Εξαρτάται από τον παραγωγό. Αν σκεφτεί ο παραγωγός ότι τώρα με αυτή την ποικιλία έχει το πλεονέκτημα να ρίχνει 4-5 δόσεις ζιζανιοκτόνου, αυτό που θα φτάσει τον καταναλωτή δεν θα είναι προβληματικό επειδή άλλαξε το DNA του φυτού, αλλά επειδή έχει πολλά χημικά υπολείμματα.

Άρα αυτό είναι θέμα εκπαίδευσης του παραγωγού, συμμόρφωσης του παραγωγού και φυσικά κατάρτισης ενός δικτύου ιχνιλασιμότητας το οποίο θα υπάρχει και το οποίο θα εξασφαλίζει ότι αυτό που φτάνει στον καταναλωτή είναι ασφαλές. Θεωρώ ότι στην πράξη δεν θα αλλάξει κάτι και ότι θα υπάρχει ιχνηλασιμότητα και έλεγχος» λέει ο ίδιος.

Υπάρχουν όμως και άλλοι που προβάλλουν τους δικού τους προβληματισμούς. Σε εκδήλωση της Greenpeace και των δικτύων Σιτώ και Αιγίλοπας, φιλοξενήθηκε ο Μάικλ Αντωνίου, Ομότιμος καθηγητής Μοριακής Γενετικής και Τοξικολογίας στο King’s College του Λονδίνου. Ο Αντωνίου από την πλευρά του ανέφερε ότι οι τεχνικές γονιδιακής επεξεργασίας ενέχουν κινδύνους καθώς οι αλλαγές στο DNA θα μπορούσαν να προκαλέσουν μη προβλέψιμες αλλαγές δημιουργώντας έτσι νέες πιθανές αλλεργίες και τοξίνες για τους καταναλωτές του τελικού προϊόντος. Ταυτόχρονα υποστήριξε ότι η τεχνική CRISPR-Cas9 που χρησιμοποιείται, θα έχει αναπόφευκτες παρενέργειες που στην ουσία αγνοούνται ενώ ξέρουν ότι θα υπάρξουν. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Αντωνίου, «όλα αυτά τα χρόνια στην επιστήμη, δεν έχω δει ποτέ κάτι τόσο μη επιστημονικό».

ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΟΥΝ ΟΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ;

Αυτή την στιγμή έχουν ψηφιστεί από το Ευρωκοινοβούλιο, οι κανόνες που είχαν ήδη εγκριθεί από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο ήδη από τον Δεκέμβριο και – ως ευρωπαϊκός κανονισμός- πρόκειται να υιοθετηθεί στις εθνικές νομοθεσίες -ακόμη και χωρών που το είχαν καταψηφίσει αρχικά. 

Όπως λέει ο Μπιλάλης, «δυστυχώς στην χώρα μας οι παραγωγοί λόγω εκπαίδευσης και λόγω οικονομικής πίεσης -που είναι κατανοητό για τον Έλληνα παραγωγό- θα αντιδράσει με το πρόσχημα του πρόσκαιρου κέρδους και θα το υιοθετήσουν».

Παρόλα αυτά υπάρχει μια ελπίδα στο γεγονός ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να αποφασίσει για την επικράτειά της να δημιουργήσει ειδικές ζώνες όπου μόνο εκει θα επιτρέπεται να καλλιεργούνται τα ΝΓΤ φυτά προκειμένου να προστατεύσει την υπόλοιπη παραγωγή της.