Προαστιακός Δυτικής Αττικής: Το πρώτο “case study” της νέας εποχής των έργων του ΤAA

Η περίπτωση του Προαστιακού Σιδηροδρόμου Δυτικής Αττικής δεν αφορά μόνο ένα σημαντικό συγκοινωνιακό έργο. Αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό case study για τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται γύρω από τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), καθώς οι αυστηρές προθεσμίες, οι τεχνικές δυσκολίες και οι αδειοδοτικές εμπλοκές οδηγούν σε αλλαγές χρηματοδότησης ή ακόμη και σε απεντάξεις.

Το έργο τελικά θα συνεχιστεί και θα ολοκληρωθεί, σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς η χρηματοδότησή του μεταφέρεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030.

Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια ευρύτερη εικόνα. Υπάρχουν, δηλαδή, έργα που βρίσκουν εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης και συνεχίζονται, αλλά και αρκετά άλλα για τα οποία το μέλλον παραμένει αβέβαιο μετά την έξοδό τους από το ΤΑΑ.

Οι παραδοχές του ΥΠΕΘΟ

Στην ανακοίνωσή του, το ΥΠΕΘΟ αποδίδει την απένταξη του έργου από το Ταμείο Ανάκαμψης σε απρόβλεπτες τεχνικές και αδειοδοτικές δυσχέρειες, όπως μετατοπίσεις δικτύων κοινής ωφέλειας, διοικητικές και δικαστικές εκκρεμότητες, οι οποίες προκάλεσαν σημαντικές καθυστερήσεις.

Όπως επισημαίνεται, υπήρχε πλέον ορατός κίνδυνος το έργο να μην ολοκληρωθεί εντός των αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης, με αποτέλεσμα η χώρα να εκτεθεί ακόμη και στον κίνδυνο επιβολής οικονομικών κυρώσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παρά τη μεταφορά της χρηματοδότησης, η σύμβαση παραμένει σε ισχύ. Έχει ήδη ολοκληρωθεί περίπου το 53% του φυσικού αντικειμένου, που αντιστοιχεί σε εργασίες ύψους 56,13 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ενώ με το νέο χρηματοδοτικό σχήμα δίνεται περισσότερος χρόνος για την αντιμετώπιση των τεχνικών και νομικών προβλημάτων και διατηρείται η δυνατότητα ενεργοποίησης της προαίρεσης για επέκταση της γραμμής έως το κέντρο των Μεγάρων.

Το υπουργείο υπογραμμίζει επίσης ότι η αλλαγή χρηματοδότησης δεν μειώνει τους συνολικούς πόρους που λαμβάνει η Ελλάδα από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς τα κονδύλια που απελευθερώνονται θα κατευθυνθούν σε άλλα ώριμα έργα, ώστε να διασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων.

Πολιτική αντιπαράθεση

Η υπόθεση πυροδότησε νέα πολιτική αντιπαράθεση, με τον κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο του ΠΑΣΟΚ, Παύλο Γερουλάνο, να κάνει λόγο για «case study παράνοιας», υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση τελικά ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την απένταξη του έργου από το Ταμείο Ανάκαμψης, παρά τις κατηγορηματικές διαβεβαιώσεις που είχαν δοθεί έναν χρόνο νωρίτερα ότι κάτι τέτοιο δεν επρόκειτο να συμβεί.

Ο κ. Γερουλάνος υπενθυμίζει ότι ήδη από το καλοκαίρι του 2025 το ΠΑΣΟΚ είχε δημοσιοποιήσει τα έγγραφα της τότε προτεινόμενης αναθεώρησης του «Ελλάδα 2.0», ζητώντας εξηγήσεις για την τύχη του έργου. Όπως σημειώνει, τότε κυβερνητικά στελέχη απέρριπταν κάθε ενδεχόμενο απένταξης, ενώ σήμερα η ίδια η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι το έργο δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί εντός των χρονικών ορίων του Ταμείου λόγω απρόβλεπτων τεχνικών δυσκολιών.

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ακόμη ότι η περίπτωση του Προαστιακού Δυτικής Αττικής δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη εικόνα αναθεωρήσεων του ελληνικού σχεδίου ανάκαμψης, κάνοντας λόγο για εκτεταμένες τροποποιήσεις και απεντάξεις έργων που, όπως αναφέρει, έχουν μεταβάλει σημαντικό μέρος του αρχικού σχεδιασμού του «Ελλάδα 2.0».

Πέρα όμως από την πολιτική αντιπαράθεση, η υπόθεση του Προαστιακού Δυτικής Αττικής καταγράφει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, σήμερα, πολλά έργα του Ταμείου Ανάκαμψης. Δηλαδή, όταν τα αυστηρά ευρωπαϊκά χρονοδιαγράμματα συναντούν τεχνικά, διοικητικά και δικαστικά εμπόδια, η μεταφορά της χρηματοδότησης σε εθνικούς πόρους αποτελεί σε αρκετές περιπτώσεις τη μοναδική λύση για να μην εγκαταλειφθούν οριστικά σημαντικές δημόσιες επενδύσεις. Όμως … λεφτά υπάρχουν;