Είμαστε έτοιμοι για τον χειμώνα που έρχεται; – Οι τρεις κρίσιμοι παράγοντες

Ενόψει του χειμώνα που έρχεται το ερώτημα που αντιμετωπίζει η ΕΕ είναι το εξής: Πώς θα αντέξει τους πιο κρύους μήνες που είναι μπροστά μας με τα αποθέματα φυσικού αερίου να βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά και τις τιμές ενέργειας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα;

Στα τέλη Σεπτεμβρίου, η πληρότητα των αποθηκών φυσικού αερίου στην ΕΕ ανερχόταν περίπου στο 70% – το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί την ίδια εποχή τα τελευταία τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια. Όπως αναφέρει ο European Correspondent, αιτία αποτελεί η περιορισμένη παγκόσμια προσφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) λόγω της συνεχιζόμενης σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν, σε συνδυασμό με την απόφαση της ΕΕ πέρυσι να “χαλαρώσει” τους στόχους αποθήκευσης αερίου. Οι κανόνες αυτοί είχαν θεσπιστεί αρχικά ως αντίδραση στην ενεργειακή κρίση του 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Επιπλέον, η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια από φυσικό αέριο ήταν αυτό το καλοκαίρι υψηλότερη από το συνηθισμένο. Οι ακραίοι καύσωνες ανάγκασαν ορισμένα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής να περιορίσουν ή να αναστείλουν τη λειτουργία τους. Σταθμοί ορυκτών καυσίμων (φυσικού αερίου, άνθρακα) αλλά και πυρηνικοί, βασίζονται όλοι στο να διατηρείται η στάθμη των ποταμών αρκούντως υψηλή ώστε να τροφοδοτούνται τα συστήματα ψύξης τους. Κοινώς, για να λειτουργήσουν με ασφάλεια και να μην υπερθερμανθούν, χρειάζονται νερό σε συνεχή ροή για να ψύχουν τις εγκαταστάσεις τους.

Ακόμη, υπάρχουν όρια ως προς την ποσότητα του θερμού νερού (που χρησιμοποιείται για την ψύξη) που επιτρέπεται να διοχετευθεί πίσω στα ποτάμια, προκειμένου να αποφευχθεί η θανάτωση ψαριών και η πρόκληση βλάβης στο τοπικό οικοσύστημα.

Η ηλιακή ενέργεια κάλυψε εν μέρει την εκτίναξη της ημερήσιας ζήτησης ρεύματος από τα κλιματιστικά, όμως το φυσικό αέριο χρησιμοποιήθηκε εντονότερα κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες, όπως εξήγησε στον European Correspondent ο Chris Rosslowe, αναλυτής ενέργειας στο think tank, Ember.

Παράλληλα, οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν φτάσει στα υψηλότερα επίπεδά τους από την κρίση του 2022. Για χώρες που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο αέριο για την παραγωγή ηλεκτρισμού, αυτό σημαίνει αναπόφευκτα υψηλότερους λογαριασμούς ρεύματος για τους καταναλωτές. Η Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία συγκαταλέγονται στις χώρες που πλήττονται περισσότερο.

Κρίσιμος παράγοντας για το κόστος του χειμώνα παραμένει ο καιρός. Ένας ήπιος χειμώνας θα μείωνε την ενεργειακή ζήτηση και θα ανακούφιζε την πίεση στα μειωμένα αποθέματα αερίου. Κάτι ανάλογο συνέβη στα τέλη του 2022, όταν ο ασυνήθιστα ζεστός καιρός καθυστέρησε την έναρξη της περιόδου θέρμανσης κατά περίπου έναν μήνα και μείωσε την κατανάλωση αερίου από νοικοκυριά και επιχειρήσεις κατά 30%.

Ο παράγοντας του “Ελ Νίνιο”

Πολλοί ειδικοί ελπίζουν σε ηπιότερο χειμώνα λόγω του λεγόμενου “σούπερ Ελ Νίνιο” – ενός επαναλαμβανόμενου κλιματικού φαινομένου που οφείλεται στις ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες του Ειρηνικού Ωκεανού και επηρεάζει τις καιρικές συνθήκες παγκοσμίως. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν μάλιστα ότι θα μπορούσε να αποτρέψει τα χειρότερα. Ωστόσο, αυτή η υπόθεση είναι παραπλανητική και ενδεχομένως επικίνδυνη.

Η Ευρώπη είναι από τις περιοχές που επηρεάζονται λιγότερο από το Ελ Νίνιο. Ο καιρός στην Ευρώπη διαμορφώνεται κυρίως από τις πιέσεις στον Ατλαντικό Ωκεανό – τη λεγόμενη Βόρεια Ατλαντική Ταλάντωση (North Atlantic Oscillation/NAO) – και όχι από το Ελ Νίνιο, το οποίο ασκεί μόνο μια πολύ ήπια επιρροή. Για να βιώσουμε έναν πραγματικά θερμό χειμώνα που θα περιόριζε τη χρήση θέρμανσης και θα έριχνε τη ζήτηση για αέριο στα περσινά χαμηλά επίπεδα, θα έπρεπε οι θερμοκρασίες να ξεπεράσουν κατά 2°C τον ιστορικό μέσο όρο. Αν και αναμένονται ελαφρώς ηπιότερες συνθήκες, η αύξηση αυτή δεν θα είναι αρκετά μεγάλη ώστε να αλλάξει τα δεδομένα στην αγορά ενέργειας, με το επικρατέστερο σενάριο να δείχνει τελικά έναν τυπικό, βροχερό και θυελλώδη χειμώνα.

Σε ένα μέτριο σενάριο Ελ Νίνιο, με αύξηση 1 βαθμού Κελσίου κατά τους χειμερινούς μήνες, η ζήτηση για LNG μειώνεται μεν, αλλά η Ευρώπη θα χρειαστεί ακόμα περίπου 7 εκατομμύρια τόνους (Mt) περισσότερους από όσους εισήγαγε τον προηγούμενο χειμώνα. Κάτι που είναι το πλέον πιθανό για φέτος.

Η Βόρεια Ατλαντική Ταλάντωση

Σε αυτό το σημείο πρέπει να εξηγήσουμε πώς δουλεύει το φαινόμενο της ταλάντωσης. Συγκεκριμένα, όταν η πίεση του αέρα είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο στην Ισλανδία και υψηλότερη από τη μέση τιμή της στις Νήσους Αζόρες, η ταλάντωση του Βορείου Ατλαντικού λέγεται ότι βρίσκεται στη θετική της κατάσταση. Όταν συμβαίνει το αντίθετο, η ταλάντωση του Βορείου Ατλαντικού λέγεται ότι είναι αρνητική.

Η Βόρεια Ατλαντική Ταλάντωση αφορά τη διακύμανση της ατμοσφαιρικής πίεσης μεταξύ δύο περιοχών: 1) της Αζορικής πίεσης (στη περιοχή των Αζορών νήσων στον Ατλαντικό) και 2) της Ισλανδικής πίεσης (στη περιοχή της Ισλανδίας στο βόρειο Ατλαντικό). Αυτές οι πιέσεις επηρεάζουν τα καιρικά μοτίβα στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την περιοχή του Ατλαντικού γενικότερα.

• Όταν η NAO είναι θετική, η ατμοσφαιρική πίεση στην περιοχή της Ισλανδίας είναι χαμηλή και η πίεση στην περιοχή των Αζόρων είναι υψηλή, δημιουργώντας ισχυρότερους δυτικούς ανέμους. Αυτό συνήθως οδηγεί σε ήπιες και υγρές συνθήκες στη Βόρεια Ευρώπη και την περιοχή της Μεσογείου, ενώ πιο ξηρές και ψυχρές συνθήκες επικρατούν στη βόρεια Αμερική.
• Όταν η NAO είναι αρνητική, η πίεση στην περιοχή της Ισλανδίας είναι υψηλότερη και η πίεση στις Αζόρες είναι χαμηλότερη, μειώνοντας τις δυτικές ροές ανέμου. Αυτό μπορεί να φέρει πιο ψυχρές και χειμωνιάτικες συνθήκες στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.

Ο Chris Rosslowe εκτιμά ότι τα υπάρχοντα αποθέματα επαρκούν για την κάλυψη της χειμερινής ζήτησης, εν μέρει επειδή η συνολική κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ευρώπη μειώνεται. “Η ετήσια ζήτηση φυσικού αερίου είναι 15 – 20% χαμηλότερη σε σύγκριση με την περίοδο 2019–2021”, δήλωσε. Αυτό αντικατοπτρίζει την πρόοδο της πράσινης μετάβασης: οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν αντικαταστήσει εν μέρει το αέριο, ενώ περισσότερα νοικοκυριά έχουν στραφεί σε ηλεκτρικές αντλίες θερμότητας και έχουν υιοθετήσει μέτρα ενεργειακής απόδοσης.

Παρόλα αυτά, ο κίνδυνος δεν έχει εκλείψει. Αν και η φυσική έλλειψη αερίου παραμένει απίθανη, τα νοικοκυριά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αυξημένους λογαριασμούς θέρμανσης και ρεύματος – ιδίως σε χώρες που εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το αέριο. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς πολλοί Ευρωπαίοι ήδη δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν στους λογαριασμούς ενέργειας.

“Μια πολύ πρόσφατη έρευνα από τον Σεπτέμβριο δείχνει ότι το 76% των ανθρώπων στη Γερμανία ανησυχεί για τις τιμές της ενέργειας. Και το 65% δηλώνει ότι θερμαίνει ή ψύχει το σπίτι του λιγότερο, για να εξοικονομήσει χρήματα”, δήλωσε στο The European Correspondent ο Thomas Bobinger από την Ομοσπονδία Γερμανικών Οργανώσεων Καταναλωτών.

Ο Bobinger συνέστησε στους καταναλωτές φυσικού αερίου να ελέγξουν αν το συμβόλαιό τους εξασφαλίζει σταθερή τιμή για όλη τη διάρκεια του χειμώνα, να συγκρίνουν τιμολόγια και να εξετάσουν αλλαγή παρόχου εφόσον υπάρχει σαφώς καλύτερη προσφορά. Παραδέχτηκε, ωστόσο, ότι τα νοικοκυριά έχουν περιορισμένα περιθώρια δράσης απέναντι στις υψηλές τιμές ενέργειας. “Πρόκειται για συστημικές ευθύνες”, τόνισε. “Δεν μπορούμε να λύνουμε αυτό το πρόβλημα χειμώνα με τον χειμώνα. Μπορεί να χρειαστούν έκτακτα μέτρα όταν οι τιμές αυξάνονται απότομα, αλλά σε τελική ανάλυση πρέπει να μειώσουμε την έκθεση των καταναλωτών στις ασταθείς τιμές των ορυκτών καυσίμων”.

Η λύση βρίσκεται στη συνέχιση της μετάβασης σε φθηνότερη, καθαρότερη και εγχώρια ενέργεια. Απαιτείται επίσης συστημική υποστήριξη για να βοηθηθούν τα νοικοκυριά να βελτιώσουν την ενεργειακή απόδοση των σπιτιών τους και να υιοθετήσουν ηλεκτρικά συστήματα θέρμανσης και ψύξης. Για όσους δεν προλαβαίνουν φέτος μεγάλη ανακαίνιση, υπάρχουν ακόμα απλές λύσεις DIY που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα για να διατηρηθεί η ζεστασιά στο σπίτι.