Οι Kronos Quartet στην Αθήνα: Από το “Requiem for a Dream” στον Dylan και την Billie Holiday

Έχουν παίξει στη σκηνή με τον David Bowie και τον Paul McCartney, έχουν ηχογραφήσει με την Patti Smith και έχουν δώσει ήχο σε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες μουσικές του σύγχρονου κινηματογράφου, το «Lux Aeterna» του Clint Mansell για το «Requiem for a Dream».

Πιο πρόσφατα, στη δική τους εκδοχή του «A Hard Rain’s A-Gonna Fall» του Bob Dylan, έφεραν στην ίδια ηχογράφηση τον Iggy Pop, τη Laurie Anderson και τον Willie Nelson. Πίσω από όλες αυτές τις συναντήσεις βρίσκεται το ίδιο κουαρτέτο εγχόρδων από το Σαν Φρανσίσκο, οι Kronos Quartet.

Τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, οι Kronos Quartet επιστρέφουν στην Αθήνα για μία συναυλία στο Gazarte Main Stage. Περισσότερα από πενήντα χρόνια αφότου ίδρυσε το σύνολο, ο βιολονίστας David Harrington εξακολουθεί να ψάχνει τι μπορούν να κάνουν τέσσερα έγχορδα με μια μουσική που γεννήθηκε για άλλη φωνή, άλλο όργανο ή άλλη εποχή.

Στην Αθήνα θα παίξει με τη Gabriela Díaz στο δεύτερο βιολί, την Ayane Kozasa στη βιόλα και τον Paul Wiancko στο τσέλο. Με αφορμή τη συναυλία, ο Harrington και η Díaz μοιράστηκαν τις σκέψεις τους στο NEWS 24/7.

Το Kronos Quartet είναι πλέον σε θέση να κάνει τις πιο τολμηρές παρεμβάσεις

Με το «A Hard Rain’s A-Gonna Fall» του Bob Dylan, φέρατε κοντά μουσικούς από διαφορετικές γενιές για να μιλήσετε για την απειλή του πυρηνικού πολέμου. Τι σας έκανε να επιστρέψετε σε αυτό το τραγούδι σήμερα; Έπειτα από δεκαετίες κατά τις οποίες κάνετε μουσική και ασχολείστε με κοινωνικά ζητήματα, έχει αλλάξει η πίστη σας σε όσα μπορεί να πετύχει μια τέτοια συνεργασία;

David Harrington: Υπάρχουν ορισμένα σπάνια έργα που γίνονται ακόμα πιο επίκαιρα όσο περνάει ο χρόνος. Το «A Hard Rain’s A-Gonna Fall» του Bob Dylan, γραμμένο το 1962 όταν ο ίδιος ήταν μόλις 21 ετών, είναι ένα από αυτά. Ένας πραγματικά μεγάλος ποιητής μπορεί σχεδόν να αισθανθεί τον ίδιο τον παλμό της εποχής του.

Όταν το Nobel Prize Outreach ζήτησε από τους Kronos να τιμήσουν – με μια ηχογράφηση και μια συναυλία για τη Συνέλευση Νομπελιστών για την Πρόληψη του Πυρηνικού Πολέμου – την επέτειο των 80 χρόνων από τη δοκιμή Trinity στις 16 Ιουλίου 1945, την πρώτη πυρηνική έκρηξη στην ιστορία, καταλάβαμε αμέσως ότι η πρόκληση αυτή απαιτούσε από εμάς κάτι πέρα από οτιδήποτε είχαμε δοκιμάσει μέχρι τότε.

Καθώς συγκεντρώναμε τραγουδιστές και μουσικούς για την ηχογράφηση, τα λόγια του Dylan αποκτούσαν όλο και μεγαλύτερο βάρος και μας φαίνονταν όλο και πιο αναγκαία. Συνειδητοποιήσαμε γρήγορα ότι, πέρα από τη βασική ηχογράφηση του τραγουδιού με ορισμένους από τους αγαπημένους μας ερμηνευτές, έπρεπε να δημιουργήσουμε και μια παράλληλη εκδοχή: έναν συνεχή, ισοκρατημένο ήχο στο υπόβαθρο (ένα «drone»), πάνω στον οποίο «ένας κόσμος από φωνές» θα απήγγελλε τους στίχους. Θέλαμε αυτές οι ηχογραφήσεις να εκπροσωπούν, στο μέτρο του δυνατού, ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Οι Kronos βρισκόμασταν στην Ιαπωνία, όπου γιορτάζαμε τα 90ά γενέθλια του φίλου μας Terry Riley, όταν ολοκληρώσαμε την ηχογράφησή μας στις 25 Ιουνίου 2025. Οι πρόσθετες ηχογραφήσεις και η μίξη έγιναν στη συνέχεια, για να προλάβουμε την κυκλοφορία στις 16 Ιουλίου. Τι τρελή περίοδος! Η ευκολία με την οποία μιλούν οι ηγέτες για τις πυρηνικές βόμβες, τότε και τώρα, είναι επικίνδυνη για κάθε ζωντανό πλάσμα. Εμείς οι μουσικοί ακούγαμε τους «ηγέτες» και οι ηχογραφήσεις που κάναμε είναι ένας τρόπος να κινητοποιήσουμε τη δική μας κοινότητα και να δημιουργήσουμε ένα μικρό ίχνος αισιοδοξίας εκεί όπου η απόγνωση μοιάζει να μεγαλώνει.

Έχετε πει ότι, όταν επιλέγατε τα νέα μέλη των Kronos, συζητήσατε πρώτα πώς σκέφτονται και τι πιστεύουν ότι μπορεί να κάνει η μουσική στον κόσμο. Τι είχε μεγαλύτερη σημασία για εσάς σε αυτές τις συζητήσεις; Και τι σας έχουν μάθει για το μέλλον του συνόλου που ιδρύσατε πριν από περισσότερα από πενήντα χρόνια;

David Harrington: Χάρη στα 53 χρόνια αφοσιωμένης δουλειάς όλων όσοι έχουν συμβάλει στην πορεία μας, το Kronos Quartet είναι πλέον σε θέση να κάνει τις πιο τολμηρές παρεμβάσεις που έχει κάνει ποτέ, με τη μεγαλύτερη εμβέλεια τόσο στη μουσική όσο και στην κοινωνία.

Βλέπω το μέλλον ως μια τεράστια ευκαιρία για την Gabriela, την Ayane, τον Paul κι εμένα να πάμε τη μουσική των Kronos σε μέρη που μέχρι τώρα μας ήταν άγνωστα και που μόλις είχαμε διακρίνει. Με εμπνέει και με ενθουσιάζει η προοπτική να εξερευνήσω αυτόν τον κόσμο δυνατοτήτων με νέα ενέργεια και πλήρη αφοσίωση στα θεμέλια που συνεχίζουμε να βάζουμε.

Ακούγατε τους Kronos και είχατε επηρεαστεί από τη μουσική τους πολύ πριν γίνετε μέλη του κουαρτέτου. Τι ανακαλύψατε την πρώτη φορά που καθίσατε να παίξετε μαζί;

Gabriela Díaz: Στην εφηβεία μου είχα πάθει εμμονή με τις ηχογραφήσεις των Kronos. Στο πρώτο έτος των σπουδών μου άκουσα για πρώτη φορά τη δική τους ηχογράφηση του «Black Angels». Η ένταση εκείνου του πρώτου ήχου με σόκαρε. Ήταν παράξενος, πρωτόγνωρος και τόσο συναρπαστικός. Άκουγα εκείνη την ηχογράφηση ξανά και ξανά.

Η πρώτη φορά που παίξαμε μαζί και οι τέσσερις ήταν στην ακρόασή μου. Ξεκινήσαμε με ένα έργο του Osvaldo Golijov. Η μουσική του είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη του Crumb, αλλά από την πρώτη συγχορδία ένιωσα τον ίδιο ηλεκτρισμό που είχα νιώσει ακούγοντας το «Black Angels». Ερχόταν από τον καθένα μας. Όλοι έπαιζαν με απόλυτη αφοσίωση και με ξεκάθαρη πρόθεση.

Ανακάλυψα επίσης ότι ο David, η Ayane και ο Paul είναι άνθρωποι με απίστευτη καλοσύνη και διακριτικότητα. Μια τέτοια ακρόαση θα μπορούσε να είναι τρομακτική, αλλά όλοι τους ήταν τόσο γενναιόδωροι που ένιωσα αμέσως άνετα. Είναι μεγάλη χαρά για μένα να εξερευνώ μαζί τους αυτόν τον αχανή κόσμο της μουσικής.

Έχετε μιλήσει για το πώς η συμμετοχή σας στους Kronos σάς δίνει τη δυνατότητα να ασχολείστε με ζητήματα όπως η κλιματική κρίση και η κοινωνική αδικία. Τι νιώθετε εσείς ότι είναι πιο επείγον να εκφράσετε μέσα από τη μουσική και πώς επηρεάζει αυτό τις επιλογές του κουαρτέτου;

Gabriela Díaz: Αυτό που νιώθω πιο επείγον είναι να αφηγούμαστε μέσα από τη μουσική τις ιστορίες της ζωής μας και του παρελθόντος μας. Η μουσική μπορεί να μεταφέρει σύνθετες ιδέες με τρόπο άμεσο, που τον νιώθεις στο σώμα σου, και πιστεύω ότι έχουμε ευθύνη να χρησιμοποιούμε αυτή τη δύναμη. Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν για την ειρήνη και τη δικαιοσύνη. Μια από τις μεγάλες χαρές της δουλειάς μας είναι να ζωντανεύουμε τις ιστορίες τους.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι το «Keep Going» της Gabriella Smith. Μέσα στην γεμάτη ενέργεια μουσική της ακούγονται συνεντεύξεις με ανθρώπους που εργάζονται για να βρουν λύσεις στην κλιματική κρίση. Το έργο μιλά για τα πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας και ταυτόχρονα τιμά εκείνους που δουλεύουν μέρα νύχτα για να αποκαταστήσουν τη ζημιά που έχει ήδη γίνει.

Έργα σαν αυτό επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο φτιάχνουμε τα προγράμματά μας. Αναζητούμε συνθέτες και συνεργάτες που νιώθουν, όπως κι εμείς, ότι αυτά τα ζητήματα επείγουν. Οι καλλιτέχνες είναι συχνά οι πρώτοι που ανταποκρίνονται σε στιγμές κρίσης ή γιορτής, και για εμάς στους Kronos είναι τιμή να έχουμε αυτόν τον ρόλο.

Η ερμηνεία σας στο «Strange Fruit» μεταφέρει τη φωνή της Billie Holiday και την ιστορία του τραγουδιού στον ήχο ενός κουαρτέτου εγχόρδων. Τι σας τράβηξε σε αυτό το τραγούδι και τι σημαίνει για εσάς να το παίζετε στη σημερινή Αμερική; 

David Harrington: Το «Strange Fruit» το έγραψε ο Abel Meeropol, με το ψευδώνυμο Lewis Allen. Ήταν ένας λευκός Εβραίος καθηγητής γυμνασίου, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος των ΗΠΑ. Για μένα, κανένα άλλο τραγούδι στην αμερικανική μουσική δεν εισχωρεί τόσο βαθιά στο ταραγμένο παρελθόν μας με τη συγκινητική δύναμη του «Strange Fruit». Με τις ηχογραφήσεις και τις ζωντανές ερμηνείες της, η Billie Holiday έφτασε σε ένα σημείο που λίγοι καλλιτέχνες καταφέρνουν να φτάσουν.

Με αυτό το τραγούδι έδωσε μορφή στη θαρραλέα φωνή της, βάζοντας σε μεγάλο κίνδυνο τη ζωή και την καριέρα της. Άνοιξε επίσης έναν δρόμο για όλους εμάς που ακολουθούμε τα βήματά της στην προσπάθεια να κάνουμε καλύτερη την κοινωνία μας. Η εκδοχή του Kronos Quartet είναι η προσπάθειά μας να αποτίσουμε φόρο τιμής στη φωνή της Billie Holiday και σε αυτό το τραγούδι που μιλά χωρίς περιστροφές για ένα σκοτεινό κομμάτι της ιστορίας μας και είναι από μόνο του απίστευτα όμορφο. Το αγαπημένο μου σχόλιο για την εκδοχή των Kronos είναι ότι θυμίζει τον ύστερο Μπετόβεν.