Delfeayo Marsalis: “Δεν θα γεμίσεις στάδια με ανθρώπους που θέλουν να δουν έναν υπολογιστή να τραγουδά”

Ο Delfeayo Marsalis, μέλος μιας από τις σημαντικότερες μουσικές οικογένειες της Αμερικής, έρχεται στην Αθήνα για τέσσερις εμφανίσεις στο Half Note Jazz Club, από τις 13 έως τις 16 Νοεμβρίου. Ο βραβευμένος με Grammy τρομπονίστας, συνθέτης και παραγωγός θα παρουσιάσει μαζί με το κουιντέτο του, στο οποίο συμμετέχει ο καταξιωμένος σαξοφωνίστας Eric Alexander, ένα μουσικό ταξίδι στην ιστορία της τζαζ, από τη Νέα Ορλεάνη και τα μπλουζ του Σικάγου μέχρι το Χάρλεμ. Από τον Louis Armstrong και τον Charlie Parker μέχρι τον George Gershwin και τον Thelonious Monk, το πρόγραμμα διατρέχει διαφορετικές εποχές της τζαζ, με το swing, τον αυτοσχεδιασμό και το χιούμορ να έχουν τον πρώτο λόγο.

Ο Delfeayo γεννήθηκε στη Νέα Ορλεάνη, σε ένα σπίτι με ξεχωριστή θέση στην ιστορία της αμερικανικής μουσικής. Πατέρας του ήταν ο σπουδαίος πιανίστας και δάσκαλος Ellis Marsalis, ενώ τα μεγαλύτερα αδέλφια του, ο τρομπετίστας Wynton και ο σαξοφωνίστας Branford Marsalis, συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες προσωπικότητες της σύγχρονης τζαζ. Ο ίδιος επέλεξε το τρομπόνι και από πολύ μικρός ασχολήθηκε παράλληλα με τη δισκογραφική παραγωγή. Στα 17 του έκανε την παραγωγή ενός άλμπουμ του πατέρα του, ενώ στη συνέχεια συνεργάστηκε με μουσικούς όπως οι Art Blakey, Max Roach, Elvin Jones και Ray Charles. Η μουσική του διαδρομή τον οδήγησε σε εκατοντάδες ηχογραφήσεις, διεθνείς περιοδείες και στη δημιουργία της Uptown Jazz Orchestra το 2008.

Η Νέα Ορλεάνη παραμένει σταθερό σημείο αναφοράς στη μουσική του. Η παράδοση των μεγάλων ορχηστρών, τα μπλουζ, οι ρυθμοί των δρόμων και η χαρά της συλλογικής μουσικής εμπειρίας βρίσκονται στον πυρήνα της δουλειάς του. Παράλληλα, ο Marsalis έχει ασχοληθεί μέσα από τη δισκογραφία του με ζητήματα πολιτικής, ιστορίας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Άλμπουμ όπως τα Pontius Pilate’s Decision και Make America Great Again! δείχνουν το ενδιαφέρον του για όσα συμβαίνουν πέρα από τη μουσική σκηνή. Το πιο πρόσφατο άλμπουμ του, Crescent City Jewels, επιστρέφει στις μουσικές παραδόσεις της γενέτειράς του.

Στην Αθήνα θα εμφανιστεί για πρώτη φορά ως επικεφαλής συγκροτήματος, με ένα κουιντέτο που συμπληρώνουν ο πιανίστας Renato Chicco, ο μπασίστας Glen Fisher και ο ντράμερ Joris Dudli.

Με αφορμή την επιστροφή του στην Ελλάδα, ο Delfeayo Marsalis απαντά στις ερωτήσεις του NEWS 24/7 για τη ζωή και τη μουσική, την οικογένεια Marsalis, τη σημερινή τζαζ και την Αμερική.

Ο πατέρας του, Ellis, έπαιζε πιάνο, ο αδελφός του Wynton τρομπέτα και ο Branford σαξόφωνο. Ο ίδιος διάλεξε το τρομπόνι όταν ήταν ακόμη μαθητής, επειδή του φάνηκε τόσο παράξενο όργανο ώστε πίστεψε πως κανείς άλλος δεν θα ήθελε να το παίξει. Αργότερα βρήκε και μια πιο προσωπική εξήγηση για την επιλογή του. Θεωρεί το τρομπόνι «ειρηνοποιό» της ορχήστρας, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στις τρομπέτες και τα σαξόφωνα, κρατώντας τις ισορροπίες. Κάπως έτσι έβλεπε και τον δικό του ρόλο μέσα στην πολυμελή οικογένεια Marsalis.

Μεγαλώνοντας στην οικογένεια Marsalis, η μουσική ήταν μέρος της καθημερινότητάς σας. Πώς ήταν η ατμόσφαιρα στο σπίτι;

Μεγαλώσαμε στα τελευταία χρόνια του αμερικανικού κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα, οπότε η μουσική δεν ήταν η βασική μου ενασχόληση μέχρι το λύκειο. Ο Branford και ο Wynton ανήκαν στην πρώτη φουρνιά μαθητών που, με επιλογή των γονιών τους – στη δική μας περίπτωση, της μητέρας μας – φοίτησαν σε σχολεία όπου καταργούνταν ο φυλετικός διαχωρισμός. Έτσι, πρώτα μάθαμε για τον James Baldwin, τον Malcolm X και όσα συνέβαιναν στην αμερικανική κοινωνία, και η μουσική ακολούθησε αργότερα. Ο πατέρας μου δίδασκε στο σχολείο και τα βράδια έπαιζε σόλο πιάνο σε κάποιο μαγαζί, επομένως δεν ακουγόταν διαρκώς μουσική στο σπίτι. Τις περισσότερες φορές παίζαμε μουσική στο σχολείο.

Υπήρχε ανταγωνισμός ή πίεση να σταθείτε στο ύψος του οικογενειακού ονόματος;

Όταν μεγάλωνα, το οικογενειακό μας όνομα δεν είχε ακόμη αποκτήσει ιδιαίτερη φήμη. Αυτό συνέβη όταν ο Wynton μετακόμισε στη Νέα Υόρκη και τον ακολούθησε ο Branford. Εκείνη την εποχή, ένιωθα όση πίεση θα ένιωθε ένας φοιτητής που κάνει παρέα με τα αδέλφια του στο Μεγάλο Μήλο!

Πώς διαμορφώσατε τη δική σας μουσική ταυτότητα;

Στα 17 μου έκανα την παραγωγή ενός άλμπουμ του πατέρα μου, στα 20 ενός άλμπουμ του Branford και στα 23 ενός άλμπουμ του Wynton. Μου έδειξαν, λοιπόν, μεγάλη εμπιστοσύνη από πολύ μικρή ηλικία. Μουσικά, είχα πάντα το δικό μου όραμα, στο οποίο ενσωματώνω όσα μου αρέσουν από τον πατέρα μου και τα μεγαλύτερα αδέλφια μου. Είναι κάπως σαν τη χροιά της φωνής ενός ανθρώπου: μπορεί να υπάρχουν ομοιότητες με άλλα μέλη της οικογένειας, αλλά ποτέ δεν είναι ακριβώς η ίδια.

«Πρέπει να βρεις μόνος σου τις απαντήσεις σε όλα»

Ο πατέρας σας ήταν σπουδαίος μουσικός και δάσκαλος. Ποια είναι τα σημαντικότερα μαθήματα που σας έδωσε για τη μουσική ή τη ζωή;

Ότι πρέπει να βρεις μόνος σου τις απαντήσεις σε όλα. Αυτό που έκανε τον πατέρα μου πραγματικά σπουδαίο δάσκαλο ήταν ότι δεν τον απασχολούσε αν τελικά θα μάθαινες όσα σου δίδασκε ή όχι. Εκείνος σου παρουσίαζε τη γνώση· από εκεί και πέρα, η ευθύνη ήταν δική σου. Αν σου πρότεινε ένα πρόγραμμα μελέτης, δεν επέστρεφε ποτέ για να σε ρωτήσει αν το είχες ακολουθήσει. Αν είχες μάθει όσα έπρεπε, προχωρούσε στο επόμενο.

Έχετε μοιραστεί τη σκηνή με μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της jazz, όπως ο Ray Charles, ο Art Blakey και ο Max Roach. Κοιτάζοντας πίσω σε αυτές τις ξεχωριστές εμπειρίες, ποιες στιγμές και ποια μαθήματα σας έχουν μείνει περισσότερο;

Ότι πρέπει να αντλούμε όσο περισσότερη γνώση μπορούμε από τους ανθρώπους γύρω μας προτού φύγουν από τη ζωή, και να τη μοιραζόμαστε με όσο περισσότερους νεότερους γίνεται, προτού έρθει και η δική μας ώρα! Καθένας από αυτούς τους μουσικούς ήταν σπουδαίος για διαφορετικούς λόγους, όμως τα μαθήματα ήταν πάνω κάτω τα ίδια: να αγαπάς τη ζωή, να αγαπάς τους ανθρώπους, να παίζεις με ανθρωπιά και με ψυχή. Και να φροντίζεις να έχεις groove.

Έχετε πει συχνά ότι η jazz πρέπει να κάνει τον κόσμο να νιώθει όμορφα. Πιστεύετε ότι η σύγχρονη jazz έχει γίνει υπερβολικά διανοητική και λιγότερο αυθόρμητη;

Σε καμία περίπτωση. Η μουσική που αποκαλούμε jazz έχει γίνει πολύ λιγότερο διανοητική και υπερβολικά ακαδημαϊκή. Δύσκολα θα βρεις μεγαλύτερο πνευματικό βάθος από αυτό του Louis Armstrong ή του Charlie Parker. Η μουσική τους εξακολουθεί να υπερέχει, επειδή περιείχε όλα τα απαραίτητα συστατικά του μεγαλείου: εξαιρετική άρθρωση, αρμονική πολυπλοκότητα, blues, ψυχή, συνείδηση, ανθρωπιά. Ό,τι κι αν σκεφτείς, το είχαν. Αν κάποια μέρα δεν είσαι καλά, βάλε λίγο Louis και θα σου φτιάξει τη διάθεση. Σε σαράντα χρόνια ζωντανών εμφανίσεων και ηχογραφήσεων, δεν έπαιξε ούτε μία κακή νότα!

Δυστυχώς, όσο περισσότερο απομακρύνεται αυτή η μουσική από την αρχική της πηγή, τόσο περισσότερο υπηρετεί μόνο τον εαυτό της. Φανταστείτε έναν σεφ που ανοίγει εστιατόριο χωρίς να τον ενδιαφέρει αν στους πελάτες θα αρέσει η γεύση του φαγητού του! Προσωπικά, θεωρώ μάλλον γελοίο να αποκαλεί κανείς κάτι τέτοιο διανοητικό!

Έχετε ασχοληθεί με την πολιτική και την κοινωνική αδικία μέσα από άλμπουμ όπως τα «Pontius Pilate’s Decision» και «Make America Great Again!». Μετά τη νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές, θεωρείτε ότι αυτό το αποτέλεσμα αποτελεί σημείο καμπής για την Αμερική;

Στην Αμερική βρισκόμαστε διαρκώς σε σημεία καμπής. Το ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι στήριξαν για τόσο μεγάλο διάστημα τον παραλογισμό της σημερινής κυβέρνησης δείχνει τις δυσκολίες που θα έχουμε πάντα να αντιμετωπίζουμε. Τον 19ο αιώνα, οι οικογένειες των Νοτίων έστειλαν 300.000 νέους τους να πεθάνουν, ώστε μια χούφτα άνθρωποι να διατηρήσουν τον πλούτο τους. Η ίδια λογική ισχύει και σήμερα.

Χαίρομαι που οι ενδιάμεσες εκλογές είχαν αυτή την έκβαση, αλλά τώρα πρέπει να επικεντρωθούμε στην αποκατάσταση όλης της ζημιάς που έχει γίνει, προτού μπορέσουμε να μπούμε στον σωστό δρόμο. Ευτυχώς για πολλούς από εμάς, πρόκειται απλώς για λίγο διαφορετικούς στίχους στο ίδιο παλιό τραγούδι!

Εδώ και χρόνια φέρνετε τους νέους σε επαφή με την jazz. Στην εποχή των social media, του streaming και της τεχνητής νοημοσύνης, τι σας ανησυχεί περισσότερο για το μέλλον της μουσικής και τι σας δίνει ελπίδα;

Δουλεύω με μια ομάδα νέων στη Νέα Ορλεάνη που δείχνουν πραγματικά μεγάλες δυνατότητες. Έπαιξα επίσης με κάποιους νεαρούς μουσικούς στο Πανεπιστήμιο Howard, οι οποίοι μου αναπτέρωσαν το ηθικό. Αν καταφέρουμε να κρατήσουμε τη μαύρη κοινότητα σε επαφή με αυτή τη μουσική, πάντα θα συμβαίνουν σπουδαία πράγματα. Η ιστορία το επιβεβαιώνει ξανά και ξανά.

Η δυσκολία είναι ότι σήμερα περισσότεροι νέοι ενδιαφέρονται για τις προβολές στα social media και για το πώς θα γίνουν viral, παρά για το πώς θα αφιερώσουν τις απαραίτητες ώρες στην ουσιαστική δουλειά. Στο τέλος, όμως, οι άνθρωποι θα έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από προσωπικά βιώματα παρά από την «τελειότητα» της τεχνητής νοημοσύνης. Δεν πρόκειται να γεμίσεις στάδια με θαυμαστές που θέλουν να δουν έναν υπολογιστή και να τραγουδήσουν μαζί του. Γι’ αυτό, τώρα είναι μια εξαιρετική στιγμή για τους νέους να δουλέψουν πάνω στην επικοινωνία μέσα από τη μουσική και να παίζουν μουσική που ο κόσμος θέλει να ακούσει!

«Είχα έρθει Ελλάδα με τον Ray Charles πριν από 41 χρόνια»

Ως παραγωγός αλλά και μουσικός της jazz, πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην αναζήτηση της τελειότητας και την ελευθερία και το απρόβλεπτο του αυτοσχεδιασμού;

Δεν επιδιώκω την τελειότητα, γιατί είναι μια αυταπάτη. Το σπουδαίο μάθημα που παίρνουμε από τη δημοφιλή μουσική είναι ότι στον κόσμο αρέσει μια ιστορία που είναι πειστική και με την οποία μπορεί να ταυτιστεί. Γενικά, το κοινό δεν αγαπά τον αυτοσχεδιασμό· προτιμά τραγούδια με στίχους που γνωρίζει. Η κατανόηση αυτού του γεγονότος μού δίνει ένα σαφές πλεονέκτημα όταν παρουσιάζω μια παράσταση. Ακόμη κι όταν παίζουμε ορχηστρική μουσική, είναι σημαντικό να το έχουμε κατά νου.

Ως παραγωγός, αν ο ήχος του καλλιτέχνη είναι υπερβολικά «καθαρός», αναζητώ τρόπους να τον κάνω λίγο πιο «βρόμικο», και το αντίστροφο. Όχι για να πετύχω την τελειότητα, αλλά για να προσθέσω λίγο μακιγιάζ ή να κάνω ένα ρετούς όπου χρειάζεται.

Έρχεστε στην Αθήνα με το κουιντέτο σας, στο οποίο συμμετέχει ο καταξιωμένος σαξοφωνίστας Eric Alexander, για ένα μουσικό ταξίδι στην ιστορία της jazz, από τον Armstrong και τον Parker μέχρι τον Gershwin και τον Thelonious Monk. Τι συνδέει για εσάς αυτούς τους διαφορετικούς μουσικούς κόσμους;

Η ειλικρίνεια, η ταπεινότητα και η ανθρωπιά. Αυτά, και τα blues!

Έχετε επισκεφθεί ξανά την Ελλάδα; Τι θα θέλατε να πείτε στο ελληνικό κοινό;

Είχα έρθει εδώ με τον Ray Charles πριν από 41 χρόνια, οπότε αυτή η επιστροφή άργησε πολύ! Θα στήσουμε ένα jazz πάρτι που θα κρατήσει όλη τη νύχτα. Αν, λοιπόν, δεν είστε στα κέφια σας, ελάτε να γιορτάσουμε μέχρι να φύγουν όλες οι στενοχώριες!