“Το Αόρατο Νήμα υφαίνει” το χωριό Αγάπη στην Τήνο

Στην Τήνο, και ειδικότερα στον παραδοσιακό οικισμό Αγάπη, θα υλοποιηθεί από τις 8 έως τις 25 Οκτωβρίου 2026 μια πρωτότυπη, πολυεπίπεδη καλλιτεχνική πρωτοβουλία, η οποία πλαισιώνεται από ερευνητικές, εκπαιδευτικές και γαστρονομικές δράσεις, που διερευνούν και αναδεικνύουν τη Φροντίδα ως θεμελιώδη πολιτιστική, κοινωνική και χωρική αξία, συνδέοντάς την οργανικά με την άυλη πολιτιστική κληρονομιά των Κυκλάδων.

Διοργανωτής φορέας είναι η ΝΩΜΩ ΑμΚΕ που δραστηριοποιείται στο σημείο τομής της τέχνης, της επιστήμης και της τεχνολογίας και η οποία έχει υλοποιήσει και άλλα προγράμματα στην Τήνο, όπως τα Toichos project, 2025, ένα μηνιαίο πρόγραμμα φιλοξενίας Γάλλων αρχιτεκτόνων σχεδιαστών, Σμιλεύοντας τη Μνήμη, 2024-2025, μια δράση προφορικής ιστορίας σχετικά με το οικοσύστημα παραδοσιακών τεχνών του νησιού, ΙΧΝΗ, 2024 μία δράση ψηφιακής τεκμηρίωσης με άξονα τη σιδηρουργία και The Inherited Earth, 2023, ένα διεθνές πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών.

«Το Αόρατο Νήμα υφαίνει» – Η ταυτότητα του έργου

Το έργο αναπτύσσεται γύρω από την έννοια της φροντίδας ως πολιτιστική, κοινωνική και περιβαλλοντική αξία, με θεωρητικό υπόβαθρο τις Αόρατες Πόλεις του Ίταλο Καλβίνο όπου ένας τόπος δεν ορίζεται από τα όριά του αλλά από τις σχέσεις, τις αφηγήσεις και τα αόρατα δίκτυα που τον συγκροτούν. Διερευνάται η ιστορική σχέση μιας κοινότητας με τον τόπο της, αντιμετωπίζοντας το νησί της Τήνου και το αγροτικό χωριό Αγάπη, ως μία κιβωτό μνήμης.

Κεντρικό πυλώνα του προγράμματος αποτελεί μια μεγάλη, ομαδική Εικαστική Έκθεση με τίτλο «Το αόρατο νήμα υφαίνει» σε επιμέλεια της Ελένης Γλύνη στην οποία συμμετέχουν διακεκριμένοι καλλιτέχνες που συνδέονται με την Τήνο και τη σύγχρονη ελληνική τέχνη (αλφαβητικά): Δημήτρης Αναστασίου, Ελένη Γλύνη, Αλεξάνδρα Γρυπάρη, Γιάννης Ευθυμίου, Μαίρη Κόντη, Αλέκος Κυραρίνης, Κωνσταντίνος Λαδιανός, Εμμανουήλ Μπιτσάκης, Λευτέρης Ναύτης, Αχιλλέας Παπακώστας, Νίκος Ποδιάς, Δημήτρης Σκαλκώτος, Μάρω Φασουλή.

Όπως σημειώνει η επιμελήτρια: «Με αφετηρία τις «Αόρατες Πόλεις» του Ίταλο Καλβίνο, το «Αόρατο Νήμα» προτείνει μια έκθεση-διαδρομή που αντιμετωπίζει την Αγάπη όχι ως σκηνικό ή ουδέτερο περίβλημα των έργων, αλλά ως ενεργό πεδίο μνήμης, χρόνου και αντίληψης.

Τα έργα των συμμετεχόντων καλλιτεχνών είναι αυτοτελή· διαθέτουν τη δική τους γλώσσα και δεν χρειάζονται τον συγκεκριμένο χώρο για να αποκτήσουν υπόσταση. Αντίστοιχα, το παλιό σχολείο, η διαδρομή προς τον νερόμυλο, η γέφυρα, οι περιστεριώνες, η Αγία Σοφία και τα ενδιάμεσα κτίσματα φέρουν ήδη τη δική τους αρχιτεκτονική και ιστορική δύναμη. Κουβαλούν χρήσεις, ανθρώπινες παρουσίες, φθορά και μνήμη.

Η έκθεση επιχειρεί να δημιουργήσει τις συνθήκες, ώστε αυτόνομοι κόσμοι να συναντηθούν χωρίς να συγχωνευθούν και, μέσα από αυτή τη συνάντηση, να αλλάξει το βλέμμα που στρέφουμε πάνω τους. Το «Αόρατο Νήμα» δεν είναι η ομοιότητα που ενώνει, αλλά η ένταση που κρατά τα πράγματα μαζί και συγχρόνως σε απόσταση. Είναι αόρατο, όχι επειδή είναι κρυμμένο, αλλά επειδή δεν αποτελείται από ύλη».

Επίσης, στην Αγάπη της Τήνου θα πραγματοποιηθεί μία πρωτότυπη in situ περιπατητική performance, η οποία θα αναπτυχθεί μέσα από ένα σύντομο πρόγραμμα φιλοξενίας με τη συμμετοχή της αναγνωρισμένης καλλιτεχνικής ομάδας InOutput από την Ιταλία, από την ιδρύτριά της Νερίνα Κόκι, σε συνεργασία με εκπροσώπους της κοινότητας (24 και 25 Οκτωβρίου).

Οι εκδηλώσεις περιλαμβάνουν την ίδια περίοδο και δράσεις γαστρονομίας, βιωματικά εργαστήρια, συζητήσεις και προβολές. Στον οικισμό έχουν προγραμματισθεί πρωτότυπες δράσεις, όπως η προβολή του ντοκιμαντέρ «Πώς να ζούμε στη Γη» (How to Live on Earth), την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, σε σκηνοθεσία Fredi Devas. Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους που εξερευνά το ζωτικό δεσμό μας με τη φύση και τον ρόλο της στο μέλλον μας, με αφηγητή τον γνωστό Βρετανό ηθοποιό Benedict Cumberbatch.

 

Γιατί στο Αγάπη – ή Αγάπι

Το χωριό Αγάπη (ή το Αγάπι) είναι ένας από τους παλαιότερους και τους πιο ιδιαίτερους, αυθεντικούς και γραφικούς οικισμούς της Τήνου, χτισμένος σε μια προνομιακή, καταπράσινη πλαγιά της ενδοχώρας του νησιού, σε απόσταση 14χλμ από τη Χώρα. Κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους ονομαζόταν “Πέρασμα”, καθώς από εκεί περνούσε ο δρόμος που οδηγούσε στην τότε πρωτεύουσα του νησιού.

Ο ενοριακός ναός της Παναγίας μετονομάστηκε τον 18ο αι. σε ναό του Αγίου Αγαπητού και έδωσε το όνομα στο χωριό. Βρίσκεται στο εσωτερικό της Τήνου και από εκεί ξεκινά η κοιλάδα που καταλήγει στην εύφορη πεδιάδα της Κώμης. Το ρυάκι που τη διατρέχει, υπήρξε από τα πιο μεγάλα ποτάμια του νησιού. Φέρει έντονα τα ίχνη της ενετικής κυριαρχίας, όχι μόνο ως ιστορικό αποτύπωμα αλλά ως διαρκή τρόπο οργάνωσης του χώρου και της ζωής.

Το Αγάπη μπορεί να διαβαστεί ως μια «αόρατη πόλη», όπου τα θραύσματα του παρελθόντος —αγροτικές πρακτικές, αρχιτεκτονικές μορφές, συλλογικές μνήμες— συνυπάρχουν με τις προβολές του μέλλοντος, δημιουργώντας ένα δυναμικό και ανοιχτό πεδίο νοηματοδότησης. Η πολιτιστική κληρονομιά δεν αντιμετωπίζεται ως στατικό απόθεμα αλλά ως δυναμική διαδικασία επανανοηματοδότησης που ενεργοποιείται μέσα από την εικαστική πράξη.

Ο χώρος παύει να είναι ουδέτερο υπόβαθρο και γίνεται ενεργός παράγοντας που συνδιαμορφώνει την εμπειρία. Τελικά το Αγάπη δεν είναι μόνο ένα χωριό, αλλά ένας τρόπος να κατανοήσει κανείς πώς οι τόποι κατασκευάζονται — όχι μόνο με πέτρα και χώμα, αλλά και με βλέμματα, προσδοκίες και ιστορίες.

Λίγα λόγια για τη ΝΩΜΩ ΑμΚΕ

Η ΝΩΜΩ ιδρύθηκε επίσημα το 2021 από την Αλεξάνδρα Γρυπάρη, εικαστικό και τη Σοφία Ζησίμου, αναλύτρια, μέσα από το σχεδιασμό του καινοτόμου έργου Tinos Virtual Museum (Εικονικό Μουσείο Τήνου) για τη γεφύρωση της πλούσιας τοπικής παράδοσης της Ελληνικής περιφέρειας με τη σύγχρονη διεθνή καλλιτεχνική πρακτική και την έρευνα αιχμής.

Μέσα από πειραματικές διαδικασίες, διεπιστημονικά εργαστήρια, διεθνή προγράμματα καλλιτεχνικής φιλοξενίας (residencies) και εκπαιδευτικές δράσεις, ο οργανισμός στοχεύει στη μετατροπή της νησιωτικής περιφέρειας σε κέντρο παραγωγής σύγχρονου πολιτισμού.

Το όνομα του οργανισμού προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη νέμω/νωμώ, η οποία φέρει έναν πολυδιάστατο σημασιολογικό πλούτο: διανέμω, μοιράζομαι· ελέγχω ή συγκρατώ· σκέφτομαι, μελετώ. Από την ίδρυσή της έως σήμερα, η ΝΩΜΩ έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο συνεργασιών με κορυφαίους εγχώριους και διεθνείς πολιτιστικούς και επιστημονικούς φορείς (μεταξύ αυτών το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, η Ακαδημία Αθηνών, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, το Ινστιτούτο Γκαίτε, κ.ά). Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στο https://nwmw.gr/

Επιμέλεια έκθεσης: Ελένη Γλύνη, εικαστικός και επιμελήτρια. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με τον Γιάννη Ψυχοπαίδη και νωπογραφία με τον Παύλο Σάμιο. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές και συλλογικές εκθέσεις, εικαστικές εκδόσεις και επιμελητικές συνεργασίες. Έχει διδάξει σχέδιο, ζωγραφική και Ιστορία της Τέχνης στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού στην Τήνο, όπου ανέλαβε και την επιμέλεια εκθέσεων εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Επιστημονική επιμέλεια: Ανδρέας Χατζηδάκης, Καθηγητής Μάρκετινγκ και Καταναλωτικού Πολιτισμού στο Royal Holloway University of London. Έχει δημοσιεύσει σε πολλά διεθνούς κύρους περιοδικά και είναι επίσης μέλος της Κολεκτίβας της Φροντίδας – συγγραφέα του ‘Μανιφέστου της Φροντίδας’ (εκδ. Ροπή, 2022- Care Manifesto, Verso, 2020, 2026) μεταφρασμένο σε 14 γλώσσες.

Πληροφορίες για το πρόγραμμα, τους συνεργαζόμενους φορείς και τους συντελεστές θα βρείτε και στην ιστοσελίδα https://nwmw.gr/activity/the-invisible-thread/