Γιατί η παλιά τεχνολογία είναι μερικές φορές πιο ασφαλής από τους hackers

Στην εποχή των ολοένα πιο εξελιγμένων κυβερνοεπιθέσεων, η ασφαλέστερη επιλογή δεν είναι πάντα η πιο σύγχρονη τεχνολογία. Κάποιες φορές, συσκευές και συστήματα που θεωρούνται ξεπερασμένα μπορεί να περνούν απαρατήρητα από τους hackers, ακριβώς επειδή πλέον ελάχιστοι τα χρησιμοποιούν.

Από παλιά κινητά και λογισμικό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μέχρι χάρτες, πυξίδες και μαγνητικές ταινίες, η επιστροφή σε παλαιότερες τεχνολογίες αποκαλύπτει ένα παράδοξο της κυβερνοασφάλειας: όσο πιο παλιό και ξεχασμένο είναι ένα σύστημα, τόσο λιγότερο πιθανό μπορεί να είναι να αποτελέσει στόχο.

Ίσως να μην περιμένετε από έναν παγκοσμίως αναγνωρισμένο ειδικό στην κυβερνοασφάλεια να βασίζεται σε παλιό, δυνητικά ευάλωτο λογισμικό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Κι όμως, για χρόνια, αυτό ακριβώς έκανε ο Mikko Hyppönen. Αποφεύγοντας δημοφιλείς επιλογές όπως το Hotmail και το Gmail, επέλεξε ένα ξεπερασμένο πρόγραμμα email που ονομαζόταν Eudora.

«Συνέχισα να το χρησιμοποιώ για χρόνια αφότου είχε σταματήσει η [τεχνική] υποστήριξή του», λέει ο Hyppönen στο BBC, Φινλανδός ειδικός στην ασφάλεια υπολογιστών.

Προτιμούσε το Eudora για διάφορους λόγους, υποστηρίζοντας ότι ήταν «πραγματικά ανώτερο από πολλές απόψεις». Παρόλο που το Eudora απείχε πολύ από το να είναι απόλυτα ασφαλές, καθώς οι άνθρωποι στρέφονταν σε νεότερα εργαλεία ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ο Hyppönen συνειδητοποίησε ότι οι hackers είχαν αρχίσει να ξεχνούν το Eudora.

«Ασφάλεια μέσω παλαιότητας»

Ο Hyppönen αποκαλεί αυτή την πρακτική «security by antiquity», δηλαδή «ασφάλεια μέσω παλαιότητας». Άλλοι χρησιμοποιούν τον όρο «security by obsolescence», «ασφάλεια μέσω παρωχημένης τεχνολογίας».

Και στις δύο περιπτώσεις, η ιδέα είναι η ίδια: η χρήση μιας παλαιότερης τεχνολογίας ή ενός παλιού συστήματος μπορεί, κάπως αντιφατικά, να αποδειχθεί ασφαλέστερη από πιο σύγχρονες εναλλακτικές λύσεις.

Ο Hyppönen τονίζει ότι η χρήση του πιο πρόσφατου, πλήρως διορθωμένου και ενημερωμένου λογισμικού εξακολουθεί να αποτελεί «την ιδανική κατάσταση». Ωστόσο, υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες η παλαιότερη τεχνολογία μπορεί να είναι προτιμότερη από άποψη ασφάλειας.

«Η συντριπτική πλειονότητα των επιτιθέμενων είναι εγκληματίες που προσπαθούν να βγάλουν χρήματα και δεν έχει κανένα νόημα γι’ αυτούς να στοχεύουν συστήματα που χρησιμοποιούνται από 50 ανθρώπους», εξηγεί.

Δεν είναι ο μόνος

Ο Hyppönen δεν είναι ο μόνος που σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο.

Η Ιρλανδική Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας, για παράδειγμα, αποφάσισε πρόσφατα να διατηρήσει σε λειτουργία επίγειους ραδιοφάρους πλοήγησης, επειδή, σύμφωνα με πληροφορίες, το πιο σύγχρονο δορυφορικό σύστημα παγκόσμιου εντοπισμού θέσης (GPS) έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ευάλωτο σε παρεμβολές τα τελευταία χρόνια.

Η «ασφάλεια μέσω παλαιότητας» αποδεικνύεται, λοιπόν, ένας αθόρυβος τρόπος αντιμετώπισης των κυβερνοεγκληματιών, των hackers και των εχθρικών επιτιθέμενων.

Η δύναμη μιας παλιάς τεχνολογίας

Ο Matt Bishop, επιστήμονας υπολογιστών και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Davis, έχει δοκιμάσει αυτή την αρχή, κάπως τυχαία.

Στη δεκαετία του 1990, ο ίδιος και οι συνεργάτες του δημιούργησαν ένα σύστημα συνδεδεμένο στο διαδίκτυο και σκόπιμα το άφησαν προσβάσιμο, ώστε να μπορούν να εντοπίζουν hackers και bots που προσπαθούσαν να παραβιάσουν το σύστημα.

Πρόκειται για μια συνηθισμένη τεχνική έρευνας στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, γνωστή ως honeypot, ένα είδος παγίδας που δημιουργείται σε αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες.

Η ομάδα, όμως, επέλεξε για το honeypot μια παλαιότερη έκδοση λογισμικού, η οποία είχε αναβαθμιστεί πολλές φορές από τότε που κυκλοφόρησε. Κατά συνέπεια, κανένας hacker δεν μπήκε στον κόπο να τη στοχεύσει.

«Όταν την αναβαθμίσαμε στη νέα έκδοση, είχαμε όλες τις επιθέσεις που θέλαμε», θυμάται ο Bishop. «Μου φάνηκε τόσο διασκεδαστικό».

Τα παλιά κινητά ως ασπίδα

Η δυνατότητα αποφυγής κακόβουλων ενεργειών μέσω της προσκόλλησης στην παλιά τεχνολογία μπορεί να πάρει πολλές μορφές.

Τόσο ο Bishop όσο και ο Hyppönen λένε ότι γνωρίζουν ανθρώπους που αρνούνται να αποκτήσουν smartphone.

«Ένα άτομο που γνωρίζω χρησιμοποιεί ένα Nokia 9210», λέει ο Hyppönen, αναφερόμενος σε ένα απλό, «χαζό» κινητό τηλέφωνο που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά πριν από 25 χρόνια.

Καθώς η τεχνολογία έχει εξελιχθεί, οι ειδικοί έχουν συχνά αναρωτηθεί εάν τα πιο σύγχρονα συστήματα είναι πράγματι πιο επικίνδυνα από τα παλαιότερα.

Οι hackers δεν μπορούν να στοχεύσουν το Nokia με ακριβώς τον ίδιο τρόπο που θα μπορούσαν να στοχεύσουν μια σύγχρονη συσκευή Android ή iOS. Το λειτουργικό του σύστημα, Symbian, έχει βέβαια ορισμένες παλιές και γνωστές ευπάθειες.

Η άλλη πλευρά, όμως, είναι ότι «κανείς πλέον δεν τα στοχεύει», προσθέτει ο Hyppönen.

Αντίστοιχα, το Nokia μπορεί να είναι πιο ευάλωτο σε τεχνικές που επιτρέπουν την υποκλοπή τηλεφωνικών συνομιλιών. Αλλά πόσοι θα μπουν στον κόπο να το κάνουν;

Πρόκειται για έναν συμβιβασμό στον τομέα της ασφάλειας.

Είναι πάντα καλύτερη η νεότερη τεχνολογία;

Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, οι ειδικοί έχουν συχνά αμφισβητήσει κατά πόσο τα πιο σύγχρονα συστήματα είναι στην πραγματικότητα πιο ασφαλή από τα παλαιότερα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, ο Bishop έγραψε μια ομιλία στην οποία υποστήριζε ότι οι υπολογιστές ήταν «σημαντικά λιγότερο ασφαλείς από τα χάρτινα συστήματα που εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε και τα οποία αντικαθίστανται γρήγορα».

Οι ανησυχίες σχετικά με τη μετάβαση από τις έντυπες στις ψηφιακές τεχνολογίες παραμένουν έντονες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τα ηλεκτρονικά συστήματα ψηφοφορίας.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι ηλεκτρονικές μηχανές ψηφοφορίας είναι επιθυμητές, εν μέρει επειδή παράγουν τα εκλογικά αποτελέσματα πολύ ταχύτερα από τα συστήματα που βασίζονται σε ψηφοδέλτια.

Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να πείσει τους πάντες.

«Η ψηφοφορία είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της δημοκρατίας μας», λέει ο Hyppönen. «Είναι ένα από τα τελευταία πράγματα που θα ήθελα να αποδυναμώσω με οποιονδήποτε τρόπο, ειδικά όταν τα οφέλη είναι τόσο μικρά».

Η παλιά τεχνολογία στον στρατό

Οι ένοπλες δυνάμεις είναι επίσης γνωστές για την απροθυμία τους να παίρνουν περιττά ρίσκα.

Ακόμη και οι πιο δραστήριες στρατιωτικές δυνάμεις στον κόσμο είναι γνωστό ότι εξακολουθούν περιστασιακά να βασίζονται σε παλιές τεχνολογίες, για λόγους αξιοπιστίας και ασφάλειας.

«Ένα πράγμα που έχω δει σε μέρη όπως η Ουκρανία είναι η χρήση χάρτινων ή πλαστικοποιημένων χαρτών και πυξίδων», λέει ο Thomas Withington, associate fellow στο Royal United Services Institute, μια δεξαμενή σκέψης.

«Αυτό δεν μπορείς να το παρεμβάλεις».

Πρόκειται για ένα είδος «αναλογικής ανθεκτικότητας», προσθέτει.

Οι επιθέσεις παρεμβολής που πλήττουν συστήματα πλοήγησης βασισμένα στο GPS έχουν αναγκάσει ορισμένες χώρες να κάνουν προσεκτικές επιλογές σχετικά με τις παλαιότερες τεχνολογίες που θα διατηρήσουν και τις εναλλακτικές λύσεις GPS στις οποίες θα επενδύσουν, λέει ο Victor Tasiemski, μηχανικός συστημάτων στην Overlook Systems Technologies, εταιρεία που δραστηριοποιείται στον τομέα της τεχνολογίας πλοήγησης.

Η περίπτωση της Ιρλανδίας

Αυτό ακριβώς συνέβη στην Ιρλανδία, όπου ένα πρόγραμμα αντικατάστασης των επίγειων ραδιοφάρων έχει επιβραδυνθεί, ώστε οι συγκεκριμένοι ραδιοφάροι να παραμείνουν σε λειτουργία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Εκπρόσωπος της Ιρλανδικής Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας δήλωσε στους Irish Times τον Ιούνιο ότι οι ραδιοφάροι διατηρούνται «στο πλαίσιο μιας προγραμματισμένης στρατηγικής ανθεκτικότητας».

Όταν παλιό και νέο συνεργάζονται

Οι τεχνολόγοι που συνεργάζονται με τις ένοπλες δυνάμεις γνωρίζουν καλά την πρόκληση του σχεδιασμού συστημάτων που μπορούν να συνδέουν παλιές και νέες τεχνολογίες.

Ο Stefan Kraus είναι συνιδρυτής και διευθυντής τεχνολογίας της Kraus Hamdani Aerospace, η οποία έχει σχεδιάσει μια πλατφόρμα επικοινωνιών βασισμένη σε drones. Η πλατφόρμα μπορεί να συνδέει μεταξύ τους στρατιωτικό προσωπικό, ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιεί παλαιότερους ή νεότερους ασυρμάτους.

Η στρατιωτική τεχνολογία ασυρμάτου που υπάρχει εδώ και δεκαετίες είναι «δοκιμασμένη, ελεγμένη και ασφαλής», λέει. «Ο αμερικανικός στρατός δεν πρόκειται να την εγκαταλείψει».

Το GPS και η επιστροφή στο eLoran

«Το ransomware είναι αυτό που, για μένα, κράτησε τις μαγνητικές ταινίες στην αγορά τα τελευταία 10 έως 15 χρόνια», λέει ο Hugues Meyrath.

Ο Tasiemski επισημαίνει ότι μια εναλλακτική λύση στην πλοήγηση μέσω GPS είναι το eLoran, ένα σύστημα ραδιοπλοήγησης που έχει τις ρίζες του σε στρατιωτική τεχνολογία η οποία αναπτύχθηκε για πρώτη φορά κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Καθώς οι επιθέσεις εναντίον των συστημάτων GPS αυξάνονται, το eLoran γίνεται, σύμφωνα με τον Tasiemski, ολοένα πιο ελκυστικό. Χρησιμοποιεί πολύ ισχυρότερο σήμα και, επομένως, είναι πολύ δυσκολότερο να υποστεί παρεμβολές.

«Είναι αρκετά δύσκολο να υπερκαλύψεις έναν πομπό ισχύος ενός μεγαβάτ», εξηγεί.

Η μαγνητική ταινία παραμένει ζωντανή

Η ανθεκτικότητα δεν αντικαθίσταται εύκολα. Αυτό ισχύει και στον κόσμο της αποθήκευσης δεδομένων, όπου η μαγνητική ταινία, μια τεχνολογία που εφευρέθηκε τη δεκαετία του 1950, εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.

Εταιρείες, ερευνητικά ιδρύματα και κυβερνητικές υπηρεσίες συνεχίζουν να αποθηκεύουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων σε ρολά μαγνητικής ταινίας.

Η τεχνολογία έχει βελτιωθεί σημαντικά από την πρώτη εμφάνισή της, καθώς η πυκνότητα αποθήκευσης δεδομένων έχει αυξηθεί εκθετικά κατά τη διάρκεια των δεκαετιών.

Η βασική αρχή, όμως, παραμένει ίδια: ρολά ταινίας που περιέχουν πληροφορίες.

Η ταινία μπορεί να αποσυνδεθεί από τα υπολογιστικά συστήματα, να συσκευαστεί και να μεταφερθεί σε ασφαλείς εγκαταστάσεις, ακόμη και σε υπόγεια καταφύγια ή παλιά ορυχεία που έχουν μετατραπεί για αυτόν τον σκοπό.

Το ransomware κράτησε την παλιά τεχνολογία ζωντανή

«Το ransomware είναι αυτό που, για μένα, κράτησε τις μαγνητικές ταινίες στην αγορά τα τελευταία 10 έως 15 χρόνια», λέει ο Hugues Meyrath, διευθύνων σύμβουλος της Quantum, μιας εταιρείας που ειδικεύεται στην αποθήκευση δεδομένων.

Ένας οργανισμός που έχει αποκλειστεί από τα ίδια του τα υπολογιστικά συστήματα μπορεί να εξακολουθεί να είναι σε θέση να ανακτήσει τα σημαντικότερα δεδομένα του, εφόσον το προσωπικό έχει δημιουργήσει σωστά αντίγραφα ασφαλείας, για παράδειγμα σε μαγνητική ταινία.

Το ενδιαφέρον για τη μαγνητική ταινία αυξάνεται ακόμη περισσότερο σήμερα, επειδή το κόστος της μνήμης τυχαίας προσπέλασης (RAM), μιας μορφής μνήμης υπολογιστών που δεν βασίζεται σε ταινία, αυξάνεται σημαντικά.

Ο Meyrath λέει ότι οι πελάτες της εταιρείας του χρησιμοποιούν μαγνητικές ταινίες για την αποθήκευση κάθε είδους δεδομένων — από τηλεοπτικό υλικό αγώνων μπέιζμπολ μέχρι λεπτομερώς χαρτογραφημένα γονιδιώματα που δημιουργούνται από ερευνητικά ιδρύματα.

Η ασφάλεια της «αφάνειας»

Τα χαρακτηριστικά ασφαλείας της μαγνητικής ταινίας οφείλονται εν μέρει στο γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αλληλεπιδρούν σχεδόν καθόλου μαζί της.

Είναι μια άγνωστη, δύσχρηστη και παλιομοδίτικη τεχνολογία.

«Ένας τρόπος να επιτεθείς σε ένα σύστημα είναι να προετοιμάσεις ένα σύνολο από USB sticks και να τα πετάξεις σε έναν χώρο στάθμευσης», λέει ο Bishop.

Κάποιος τελικά μπορεί να σηκώσει ένα από τα USB sticks και να το συνδέσει στον υπολογιστή του — ένας απλός τρόπος για να πραγματοποιηθεί μια κυβερνοεπίθεση.

Όπως το θέτει ο ίδιος: «Δεν θα δείτε ποτέ μαγνητικές ταινίες πεταμένες σε έναν χώρο στάθμευσης».

Το «νέο» δεν σημαίνει πάντα «καλύτερο»

Οι ειδικοί που μίλησαν στο BBC εξακολουθούν να συνιστούν στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν τις πιο σύγχρονες και ενημερωμένες τεχνολογίες για τις καθημερινές τους δραστηριότητες, καθώς αυτή παραμένει η ασφαλέστερη προσέγγιση.

Αξίζει, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι το «νέο» δεν σημαίνει απαραίτητα «καλύτερο» σε κάθε περίπτωση.

Η γνώση του πότε και του πώς πρέπει να επιστρέφουμε σε παλαιότερα συστήματα μπορεί να γίνει ολοένα και πιο σημαντική, καθώς οι κυβερνοεπιθέσεις και άλλες απειλές γίνονται πιο εξελιγμένες.

Ο Withington αναφέρεται και πάλι στην Ουκρανία, όπου η Ρωσία έχει παρεμβάλει στις δορυφορικές επικοινωνίες και όπου η πλοήγηση GPS έχει υποστεί σημαντικές παρεμβολές.

Πουθενά αλλού η «αναλογική ανθεκτικότητα» δεν εκτιμάται περισσότερο.

«Τι κάνουν οι άνθρωποι», αναρωτιέται ο Withington, «όταν δεν έχουν πρόσβαση στην τεχνολογία που θεωρούν δεδομένη;»