4 ΜΗΝΕΣ ΔΩΡΕΑΝ ΣΕΡΒΙΕΤΕΣ. ΚΑΙ ΜΕΤΑ;

Πριν από μερικές εβδομάδες ανακοινώθηκε (ξανά) από το Υπουργείο Υγείας ένα πιλοτικό πρόγραμμα που αφορά την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση για την περίοδο και την παροχή προϊόντων περιόδου σε μαθήτριες με σύνθημα «ΡΙΣΠΕΚΤ στο σώμα σου».

«Ενδυναμώνουμε γονείς και μαθητές, καλλιεργώντας μια κουλτούρα ενημέρωσης και προστασίας της υγείας, πάντα πιστοί στη δέσμευση μας για μια Ελλάδα που δεν αφήνει κανέναν πίσω», δήλωσε μεταξύ άλλων η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, για την έναρξη του προγράμματος.

Την στιγμή βέβαια που η Ευρωπαϊκή Ένωση προκρίνει την μηδένιση ή έστω την μείωση του ΦΠΑ για την αντιμετώπιση της φτώχειας περιόδου, στην Ελλάδα, από το 2024 αναμένουμε ένα πρόγραμμα που στην ουσία θα μοιράζει για ένα περιορισμένο διάστημα είδη περιόδου σε μαθήτριες, παρουσιάζοντάς το ως την μοναδική δράση που έχει υπάρξει για την φτώχεια περιόδου (period poverty).

ΤΟ ΑΡΧΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

Δύο χρόνια πριν, τον Μάρτιο του 2024, ο πρωθυπουργός έκανε την πρώτη επίσημη αναφορά στο πρόγραμμα, αναφέροντας ότι είναι : «για όσες γυναίκες στην Ελλάδα δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά το μηνιαίο κόστος των προϊόντων περιόδου για τις ίδιες ή και τις κόρες τους, που οδηγεί κορίτσια να απουσιάζουν έως και 30 ημέρες ή περισσότερο από το σχολείο λόγω της έλλειψης προϊόντων περιόδου».

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στο Υπουργικό Συμβούλιο Φεβρουαρίου, από την Αναπληρώτρια Υπουργό Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, το πρόγραμμα αυτό πέρα από την εκπαίδευση και ενδυνάμωση γονέων και κοριτσιών για την αποστιγματοποίηση της περιόδου θα περιλάμβανε και την διανομή προϊόντων περιόδου.

Πιο συγκεκριμένα, σε 200 σχολεία της Δυτικής Αττικής και η Δυτικής Θεσσαλονίκης θα διανέμονταν 14.000.000 προϊόντα περιόδου που κάθε κορίτσι θα παραλάμβανε κάθε τρεις μήνες, μέχρι και το τέλος του 2025.

Το πρόγραμμα «Προαγωγή Υγείας Οικογένειας και Παιδιού» που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0. της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU, περιλαμβάνει τις δράσεις αυτές για την περίοδο και θα γίνουν σε συνεργασία με την UNICEF με την οποία το Υπουργείο υπέγραψε προγραμματική συμφωνία τον Αύγουστο του 2024.

Όμως, το πρόγραμμα δεν ξεκίνησε. Μάλιστα, ακόμα και σε σχετικές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις που τέθηκαν από βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς, οι απαντήσεις του Υπουργείου Υγείας δεν έκαναν σαφές το πότε θα ξεκινήσει το πρόγραμμα.

Πέρα από την έναρξη, επιπλέον δεν είχαν διασαφηνιστεί το σε τι στοιχεία έχει βασιστεί ο σχεδιασμός του προγράμματος, γιατι επιλέχθηκαν μόνο σχολεία της Δυτικής Αττικής και Θεσσαλονίκης και πως θα γίνονταν η προμήθεια των προϊόντων περιόδου που θα διανέμονταν.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι τα στοιχεία που παρουσιάζε τόσο ο πρωθυπουργός όσο και το υπουργείο Υγείας για την φτώχεια περιόδου στην Ελλάδα, έχουν εξαχθεί αυτούσια από έρευνα του 2019 από την MRBHellas για λογαριασμό της Always, στο πλαίσιο της καμπάνιας #MinEisaiApousa, έχει σημασία να απαντηθούν οι παραπάνω ερωτήσεις.

«ΡΙΣΠΕΚΤ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΣΟΥ»

Το Μάρτιο του 2026, ανακοινώθηκε και πάλι το εν λόγω πρόγραμμα, ως Εθνικό Πρόγραμμα για την ισότιμη πρόσβαση των μαθητριών σε προϊόντα υγιεινής περιόδου, με αρκετές όμως διαφορές από τα όσα γνωρίζαμε μέχρι πρότινως:

Η διανομή προϊόντων περιόδου θα γίνει στο σύνολο των μαθητριών σε όλη τη χώρα που φοιτούν από την Ε’ Δημοτικού έως και τη Γ’ Γυμνασίου, σε όλα τα σχολεία της ελληνικής επικράτειας και θα λάβουν δωρεάν περισσότερα από 18 εκατομμύρια προϊόντα περιόδου, για χρονικό διάστημα τεσσάρων (4) μηνών.

Μεσω της διανομής, το πρόγραμμα αναφέρει ότι «συμβάλλουν στη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών υγιεινής και στην άρση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων».

Πέρα από το το γεγονός ότι είναι απορίας άξιο το πως δίνοντας προϊόντα περιόδου μόλις για τέσσερις μήνες και αποκλείοντας τα άτομα με περίοδο στο Λύκειο, μπορεί να αρθούν οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, τα όσα έχουν δημοσιευτεί μέχρι στιγμής δημιουργούν και πολλές ακόμα απορίες. Ενδεικτικά μερικές από αυτές είναι:

• Από τα περίπου 34 εκατ. του προγράμματος «Προαγωγή Υγείας Παιδιού – οικογένειας» πόσα αφορούν τις δράσεις για την φτώχεια περιόδου;
• Τι προϊόντα θα διανεμηθούν (σερβιέτες, επαναχρησιμοποιούμενες σερβιέτες ή κάτι άλλο) ;
• Για τα προϊόντα περιόδου που θα δοθούν στις μαθήτριες έχει γίνει κάποιος διαγωνισμός για την προμήθειά τους;
• Από το 2024 μέχρι σήμερα διεξήγαγε το Υπουργείο Υγείας κάποια σχετική έρευνα με την φτώχεια περιόδου στην Ελληνική επικράτεια;
• Με ποιόν τρόπο θα γίνουν τα προγράμματα ενημέρωσης; Ποιός θα κάνει αυτές τις εκπαιδεύσεις;

Αυτά τα ερωτήματα και μερικά ακόμα στάλθηκαν στο Υπουργείο Υγείας στις 09/03/2026 αλλά όπως μας ενημέρωσαν η απάντησή τους θα έρθει σε σχετική συνέντευξη τύπου που πρόκειται να γίνει στο επόμενο διάστημα.

ΣΕΡΒΙΕΤΕΣ ΚΑΙ ΤΑΜΠΟΝ ΩΣ ΕΙΔΟΣ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑΣ

Την στιγμή που εδώ στην Ελλάδα υιοθετούμε περιορισμένες πιλοτικές παρεμβάσεις για την πρόσβασησε βασικά προϊόντα περιόδου, η Ευρωπαϊκή Ένωση προτάσει τα τελευταία χρόνια την μείωση του ΦΠΑ στα είδη περιόδου.

Πιο συγκεκριμένα, με οδηγία που εξέδωσε το 2022 (2022/542) επιτρέπει στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ, ακόμα και 0%, στα προϊόντα περιόδου.

Ουσιαστικά αυτή η μεταρρύθμιση επιτρέπει και ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να κατατάξουν τα είδη περιόδου στα βασικά είδη και όχι στα είδη πολυτελείας. Όμως, οι ευρωπαϊκές οδηγίες δεν είναι δεσμευτικές για τα κράτη μέλη, κάτι που φέρνει ως βασικό επιχείρημα η Νέα Δημοκρατία στην απάντησή της, όταν έγινε λόγος για επιστολές που έστειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επειδή η Ελλάδα και άλλα κράτη μέλη δεν κοινοποίησαν τα μέτρα για την πλήρη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο.

Σε κάθε περίπτωση η Ελλάδα προς το παρόν, δεν έχει ενσωματώσει τα όσα έχουν να κάνουν με οδηγία για τα προϊόντα υγιεινής. Έτσι, ένας take away καφές φορολογείται 13% ενώ σερβιέτες και ταμπόν θεωρούνται ακόμα είδη πολυτελείας με φορολογία 24%, ένα από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.

 

Με την συνειδητοποίηση αυτής της ανισότητας που χρειάζεται να αντιμετωπιστεί συστηματικά και στοχευμένα, γεννήθηκε η ΜΚΟ «It’s just period» από την Ισμήνη Δροσοφορίδη. «Το ψωμί, το γάλα, οι παιδικές πάνες, ακόμα κι ο καφές, έχουν μειωμένο ΦΠΑ 13% ή και 6%. Αν αυτά θεωρούνται είδη πρώτης ανάγκης, τότε γιατί όχι και τα προϊόντα περιόδου; Η μείωση του ΦΠΑ είναι μια μικρή, οικονομική και απολύτως εφαρμόσιμη παρέμβαση» λέει η ίδια.

Αναμεσα σε άλλες δράσεις, μέσα από επαφές με αρμόδιους φορείς και με ένα petition συλλέγουν υπογραφές για την μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου στην Ελλάδα.

Σε Ιρλανδία, Κύπρο και Μάλτα, έχουν ήδη υιοθετήσει τον μηδενικό συντελεστή. Σε Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία, Λουξεμβούργο έχουν υιοθετήσει μειωμένο συντελεστή από 3%-5% όπως επίσης και σε Γερμανία (7%), Αυστρία (10%) και Φινλανδία (14%).

Είναι επίσης σημαντικό αυτό το οποίο τονίζει σε brief της η Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τον αντίκτυπο των μέτρων. Σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει σε χώρες που έχει εφαρμοστεί η μείωση του συντελεστή, η εξοικονόμηση από την μείωση στη φορολογία μετακυλίστηκε στους καταναλωτές και έτσι νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα μπόρεσαν να έχουν πρόσβαση στα είδη περιόδου.

Και αυτή η καθολικότητα είναι το πολύ σημαντικό για την φτώχεια περιόδου. Όπως σημειώνει και η κα Δροσοφορίδη αν και χαιρετίζουν την πρωτοβουλία του Υπουργείου ως ένα βήμα προς την σωστή κατεύθυνση, ιδίως σε ό,τι αφορά την ενημέρωση, την αποστιγματοποίηση και την ενίσχυση του δημόσιου διαλόγου γύρω από την έμμηνο ρύση, «εκτιμούμε ότι αυτές οι δράσεις δεν επαρκούν για τη ριζική αντιμετώπιση της φτώχειας περιόδου.

Βασικό πρόβλημα παραμένει η διαρκής οικονομική επιβάρυνση για την αγορά των απαραίτητων προϊόντων, κάτι που το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν αντιμετωπίζει άμεσα. Η δωρεάν διανομή προϊόντων στο πλαίσιο επιμέρους δράσεων έχει περιορισμένη χρονική και πληθυσμιακή εμβέλεια και δεν διασφαλίζει συνεχή και καθολική πρόσβαση.

Παράλληλα, παρότι η εκπαίδευση είναι κρίσιμη, από μόνη της δεν επαρκεί για να εξασφαλίσει ότι όλες οι γυναίκες και τα άτομα με έμμηνο ρύση μπορούν να καλύψουν αυτή τη βασική, μηνιαία ανάγκη. Συνεπώς, απαιτούνται συμπληρωματικά μέτρα που θα στοχεύουν άμεσα στη μείωση του κόστους και στην ενίσχυση της οικονομικής προσβασιμότητας, όπως η μείωση του ΦΠΑ ή η παροχή στοχευμένης οικονομικής στήριξης» σημειώνει η ίδια.