Κάνε focus: Ο Μενέλαος Κυπαρίσσης είναι ο “ζωντανός- νεκρός” Ορέστης

Ο Μενέλαος Κυπαρίσσης, ηθοποιός με σημαντικές συνεργασίες στη φαρέτρα του, συμμετέχει στην ταινία «Σημειώσεις για μια Ορέστεια στην πανδημία» των Μάρθα Φριντζήλα και Πάνου Ανδριανού. Μέσα από τον ρόλο του Ορέστη εξερευνά την αμφιλεγόμενη φύση του ήρωα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας.

Το έργο αυτό εντάσσεται στην έρευνα του θιάσου Δρόμος με Δέντρα πάνω στην τριλογία της Ορέστειας. Η έρευνα, η οποία έχει ξεκινήσει από τον Ιανουάριο του 2021, παράγει υλικό σε ετήσια βάση και βρίσκεται διαρκώς εν εξελίξει. Το πρώτο σχέδιο της ταινίας παρουσιάστηκε στο 10ο Αττικό Σχολείο Αρχαίου Δράματος, τον Ιούλιο του 2022.

Αυτό είναι το δεύτερο σχέδιο το οποίο θα παρουσιαστεί στο ιστορικό Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν την Τετάρτη 1 Απριλίου και ώρα 7μμ. Παράλληλα με την προβολή της ταινίας θα υπάρχει ζωντανή μουσική και σχολιασμός.

Ο Μενέλαος Κυπαρίσσης συστήνεται ως εξής : “Είμαι ο Μενέλαος, ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στη δραματική σχολή του Θεάτρου Τέχνης το 2020 και τα τελευταία έξι χρόνια δουλεύω ως ηθοποιός, κυρίως στη σκηνή.

Αγαπώ πολύ το σωματικό θέατρο και την πολιτική δραματουργία, και είναι αυτά με τα οποία έχω ασχοληθεί περισσότερο μέχρι τώρα. Αυτή την περίοδο παλεύω να τελειώσω τη διπλωματική μου. Αγχώνομαι φοβερά κάθε φορά που χρειάζεται να συστηθώ σε κάποιον γιατί είμαι σίγουρος ότι θα τα κάνω θάλασσα και πιθανότατα το έχω κάνει ήδη…”

Έχεις αναμνήσεις από παιδική ηλικία που να σχετίζονται με το θέατρο; Κάτι που να προμήνυε την εξέλιξή σου;

Μεγάλωσα με δύο γονείς που είχαν άμεση σχέση με τον πολιτισμό, οπότε στάθηκα πραγματικά τυχερός από αυτή την άποψη. Μπόρεσα από νωρίς να δω πολύ θέατρο, και να το δοκιμάσω και ο ίδιος ως τρόπο έκφρασης. Θυμάμαι την ανυπομονησία μου κάθε φορά που χαμήλωναν τα φώτα, αυτό το περίεργο κράμα φόβου και ενθουσιασμού που αισθάνεσαι μπροστά σε κάτι άγνωστο και λίγο μαγικό.

Πολλά χρόνια αργότερα, σε ένα σεμινάριό του στο Θέατρο Πόρτα, όπου είχα δει κάποιες από τις πιο αγαπημένες μου παραστάσεις μικρός, ο σκηνοθέτης Θωμάς Μοσχόπουλος μου είπε να μην ξεχνάω ότι το ρήμα που ακολουθεί τον ηθοποιό είναι το «παίζω». Είναι η καλύτερη οδηγία που μου έχουν δώσει για την υποκριτική — χρειάζεται λίγη από αυτή τη σκανταλιάρικη ενέργεια που έχουμε τόσο αβίαστα ως παιδιά και συχνά χάνουμε κάπου στην πορεία.

Τι είναι αυτό που σε ελκύει στο αρχαίο δράμα και ειδικά στην «Ορέστεια»;

Αισθάνομαι πως όταν κάποιος έρχεται σε επαφή με το αρχαίο δράμα, είτε είναι για πρώτη είτε για πολλοστή φορά, καταλαβαίνει αμέσως γιατί ασχολούμαστε ακόμη με αυτό. Όσο και αν έχει αλλάξει η πραγματικότητα του ανθρώπου μέσα στους αιώνες, η ίδια του η φύση παραμένει αναλλοίωτη. Και αυτή η φύση χαρτογραφείται με τρομερή, αρχέγονη δύναμη στα συγκεκριμένα κείμενα.

Πρόκειται για έργα που αναμετρώνται με τις θεμελιώδεις έννοιες που μας απασχολούν πάντα: την εξουσία, τον θάνατο, τον έρωτα, την ανάγκη. Αισθάνεσαι συνδεδεμένος με κάτι πολύ μεγαλύτερο τη στιγμή που διαπιστώνεις ότι, χιλιάδες χρόνια πριν από εσένα, οι άνθρωποι προσπαθούσαν και εκείνοι να βγάλουν άκρη, ακόμα και αν εξακολουθούμε να μην το έχουμε καταφέρει.

Η «Ορέστεια» ειδικά είναι η πιο ολοκληρωμένη καταγραφή που έχουμε στη διάθεσή μας, καθώς είναι η μοναδική τριλογία αρχαίου δράματος που σώζεται αυτούσια. Μας δίνει άρα το ανοιχτότερο πεδίο δράσης, τις μεγαλύτερες διαδρομές για όλα αυτά τα τόσο πολύπλευρα πρόσωπα.

Βρισκόμαστε στον οίκο των Ατρειδών στον απόηχο του Τρωικού πολέμου, πρόκειται δηλαδή για δύο κεντρικές θεματικές που έχουν απασχολήσει πολύ μεγάλο μέρος της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Εδώ έχουμε την πολυτέλεια του χρόνου, της εξερεύνησης. Η ιστορία ξεδιπλώνεται μπροστά μας βήμα-βήμα.

Πώς προέκυψε η συμμετοχή σου στις «Σημειώσεις για μια Ορέστεια στην πανδημία»;

Είχα τη χαρά να γνωρίσω τη Μάρθα Φριντζήλα από τα εργαστήρια του Baumstrasse και να γεννηθεί μεταξύ μας μία επικοινωνία η οποία συνεχίζεται ως σήμερα. Στη διάρκεια της πανδημίας, η επαφή αυτή έγινε πραγματικά πολύτιμη για εμένα.

Κατά την περίοδο του δεύτερου lockdown, αισθάνθηκα, όπως τόσοι άλλοι, ότι θα μου ήταν αδύνατο να επιστρέψω στην κανονικότητά μου. Είχα μόλις αποφοιτήσει από τη σχολή, τα θέατρα ήταν κλειστά, οι ζωές όλων μας βρίσκονταν σε παύση και κρατούσαμε την ανάσα μας, περιμένοντας να δούμε πώς θα συνεχίσουμε. Θυμάμαι ότι με είχε καταλύσει η βεβαιότητα ότι δεν θα μπορούσα ποτέ ξανά να παίξω, ότι είχα χάσει τελείως τη σχέση μου με το αντικείμενο που αγαπούσα.

Πήρα το θάρρος να μιλήσω για αυτό στη Μάρθα σε ένα τηλεφώνημά μας και με αντιμετώπισε με ανέλπιστη γενναιοδωρία και κατανόηση. Ξεκινήσαμε να δοκιμάζουμε ασκήσεις και μικρές εργασίες από απόσταση, και παράλληλα η Μάρθα μου μίλησε για τη φιλοδοξία της να αφιερώσει τα επόμενα χρόνια του Baumstrasse και του Αττικού Σχολείου Αρχαίου Δράματος στη μελέτη της τριλογίας της «Ορέστειας».

Μου εξήγησε αργότερα πως μέρος αυτής της μελέτης θα ήταν μία σπονδυλωτή ταινία στην οποία θα δοκίμαζε να παρουσιάσει τα πρόσωπα της τριλογίας και να διερευνήσει τις πιθανές συνδέσεις τους με το σήμερα. Μου έκανε την τιμή να μου προτείνει την προσωπογραφία του Ορέστη, και παραμένει ένα από τα ωραιότερα δώρα που μου έχουν κάνει ποτέ.

Υποδύεσαι τον Ορέστη, μια σύνθετη και σκοτεινή μορφή. Πώς τον προσέγγισες;

Αυτού του είδους οι χαρακτήρες είναι πάντα οι αγαπημένοι μου. Είναι τρομερά γοητευτικό να φαίνονται κάπου χρήσιμα τα σκοτάδια μας, και δεν αναφέρομαι σε κάποια ψυχοθεραπευτική λειτουργία. Εννοώ πως η προσπέλαση τέτοιων ρόλων απαιτεί από εμάς να καταλάβουμε τι συμβαίνει με αυτό το πρόσωπο.

Γιατί επιλέγει να δράσει με έναν τρόπο ο οποίος υπό φυσιολογικές συνθήκες μας είναι δυσνόητος ή και ξεκάθαρα απορριπτέος; Γιατί πιστεύει ότι έχει δίκιο ακόμα και τη στιγμή που κάνει ένα κατάφωρο λάθος; Σου δίνεται η ευκαιρία να σκαλίσεις το μυαλό ενός τέτοιου ανθρώπου, να προσπαθήσεις έστω να κατανοήσεις την προέλευσή του, την ανάγκη του. Σταματάς να κρατάς σε απόσταση κάτι που σε φοβίζει, και το κοιτάζεις λίγο καλύτερα, λίγο πιο καθαρά.

Ειδικά στην περίπτωση των «Σημειώσεων», στάθηκα ιδιαίτερα τυχερός από την άποψη ότι δεν καλούμαστε να δημιουργήσουμε μία «σωστή» εκδοχή της ιστορίας. Ως ηθοποιοί δίνουμε απλώς μία πιθανή ερμηνεία αυτών των προσώπων, έναν πιθανό Ορέστη, όχι απαραίτητα τον ένα και μοναδικό.

Άλλωστε και μέσα στη διανομή της ταινίας, πολλές φορές το ίδιο πρόσωπο ερμηνεύεται από διαφορετικούς ηθοποιούς με άλλες αποχρώσεις. Πρόκειται για διαφορετικούς κόσμους οι οποίοι κάπως διασταυρώνονται και συνυπάρχουν, αλλά δεν χάνουν ποτέ την ελευθερία τους.

Τι σημαίνει για σένα ο «ζωντανός-νεκρός» Ορέστης μέσα στο συγκεκριμένο έργο;

Το «ζωντανός-νεκρός» είναι από τις πιο εύστοχες περιγραφές που έχω συναντήσει, γιατί και στα δικά μου μάτια είναι σαν να μη μπορεί να αποφασίσει σε όλη την έκταση των τριών έργων τι από τα δύο θέλει.

Είναι ένας νέος άνθρωπος ερωτευμένος με την καταστροφή τόσο των άλλων όσο και του εαυτού του, και συγχρόνως προβάλλει ένα διαρκές αίτημα για ζωή, το οποίο γίνεται όλο και πιο επιτακτικό στην εξέλιξη της τριλογίας. Αισθάνομαι πως αυτό το παράδοξο χαρακτηρίζει εξίσου τον Ορέστη και την Ηλέκτρα επειδή τους συναντάμε τη στιγμή που γίνονται κληρονόμοι ενός τραύματος. Δεν έχουμε την εικόνα τους πριν από αυτό, την εικόνα δηλαδή δύο παιδιών που μεγαλώνουν.

Και στον μύθο και στο έργο του Αισχύλου, τους βρίσκουμε αφού έχει ήδη εγγραφεί μέσα τους ένα ιστορικό συγκλονιστικής βίας. Αυτό που περιμένουμε να διαπιστώσουμε ως θεατές είναι το τι θα νικήσει, αν δηλαδή θα καταφέρουν να ελευθερωθούν από αυτό το μοτίβο εκδίκησης που επαναλαμβάνεται και να γίνουν κάτι άλλο εκτός από φορείς του.

Η δουλειά αυτή κινείται ανάμεσα σε θέατρο, κινηματογράφο και ζωντανή μουσική. Πώς βίωσες αυτή τη συνύπαρξη;

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό και, για εμένα τουλάχιστον, πρωτόγνωρο πείραμα. Η Μάρθα έχει δανειστεί για την περιγραφή της ταινίας έναν όρο από τη λογοτεχνία, τη λέξη «σχεδίασμα». Η ιδέα είναι πως η ταινία βρίσκεται σε διαρκή επεξεργασία, σε ένα καθεστώς συνεχούς εξέλιξης. Δεν πρόκειται για μία παραδοσιακή εμπειρία παρακολούθησης ενός ολοκληρωμένου έργου στην κινηματογραφική αίθουσα.

Kάθε σχεδίασμα είναι διαφορετικό, και κάθε προβολή μοναδική, γιατί συνδυάζεται με ζωντανή μουσική και παράλληλες δράσεις που προκύπτουν από τις συνθήκες της συγκεκριμένης παρουσίασης. Οι θεατές μοιράζονται κάτι που δεν επαναλαμβάνεται, δεν παίρνει ποτέ την ίδια μορφή. Υπάρχει ένας κοινός πυρήνας, από τον οποίο κάθε φορά προκύπτουν διαφορετικές εκδοχές.

Τι ρόλο παίζει η ζωντανή μουσική στη δημιουργία της ατμόσφαιρας;

Αλλάζει τα πάντα. Ο ήχος μιας ταινίας είναι από τα βασικότερα στοιχεία της ταυτότητάς της, και εδώ λειτουργεί σε δύο μέτωπα. Υπάρχει η πρωτότυπη μουσική της ταινίας, την οποία έχει συνθέσει ο Βασίλης Μαντζούκης, και η μουσική που ερμηνεύουν ζωντανά ο ίδιος και ο Νίκος Παπαϊωάννου.

Ο διάλογος που δημιουργείται ανάμεσα στις δύο είναι τελείως απρόβλεπτος, συμπληρώνει την αφήγηση και παράλληλα την οδηγεί σε νέες κατευθύνσεις. Είναι ένα παιχνίδι, τόσο με το κοινό όσο και με το ίδιο το μέσο του κινηματογράφου.

Τι θα ήθελες να κρατήσει ο θεατής φεύγοντας από την προβολή;

Ιδανικά, θα μου άρεσε να αισθανθεί λίγο πιο οικείες όλες αυτές τις φιγούρες που έχουν γίνει τεράστιες με το πέρασμα του χρόνου και τις αναρίθμητες αφηγήσεις της ιστορίας τους.

Νομίζω πως αυτό είναι ένα στοίχημα που έχουν βάλει η Μάρθα Φριντζήλα και ο Πάνος Ανδριανός: Να μας φέρουν σε επαφή με αυτά τα μυθικά πρόσωπα σε ένα επίπεδο πολύ πιο άμεσο, σχεδόν καθημερινό. Να μας ενθαρρύνουν να συνδεθούμε με αυτά τα μεγέθη, να μπερδευτούμε μαζί τους, ίσως και να τα αναζητήσουμε στις δικές μας ζωές.

Τα επόμενα σχέδιά σου; Που πρόκειται να σε δούμε τον χειμώνα;

Στην πραγματικότητα κι εγώ αυτό θέλω να μάθω αυτή τη στιγμή. Βρίσκομαι σε καθεστώς αναμονής… Προσπαθούμε με κάποιους φίλους που έχουμε συνεργαστεί στο παρελθόν να στήσουμε κάτι δικό μας σε λίγο πιο σταθερή βάση, οπότε αυτό είναι σίγουρα ένα από τα επόμενα βήματα. Ελπίζω να έχω σύντομα καλά νέα και να μας δώσουν αφορμή να τα ξαναπούμε.

Ιnfo

Σύλληψη / δραματουργία: Μάρθα Φριντζήλα
Σκηνοθεσία: Πάνος Ανδριανός, Μάρθα Φριντζήλα
Κείμενα: Αισχύλος, Μαργκερίτ Γιουρσεναρ, Μάρθα Φριντζήλα, Ακύλλας Καραζήσης, Θεανώ Μεταξά, Κόρα Καρβούνη
Μεταφράσεις: Νικολέττα Φριντζήλα
Μουσική: Βασίλης Μαντζούκης
Μουσική συνοδεία: Βασίλης Μαντζούκης, Νίκος Παπαιωάννου
Σχολιασμός: Μάρθα Φριντζήλα, Μενέλαος Κυπαρίσσης

ΠΑΙΖΟΥΝ
Κώστας Μπερικόπουλος – Αίγισθος
Λίντα Καπετανέα – Αθηνά
Μενέλαος Κυπαρίσσης – Ορέστης
Αλεξάνδρα Χασάνι – Ηλέκτρα
Νάνσυ Σιδέρη – Ηλέκτρα
Ακύλλας Καραζήσης -Αγαμέμνων
Θεανώ Μεταξά – Κασσάνδρα
Φοίβος Δεληβοριάς – Απόλλων
Βασίλης Μαντζούκης – Απόλλων
Σαβίνα Γιαννάτου- Πυθία
Φοίβος Συμεωνίδης – Πυλάδης
Καμίλο Μπετανκόρ – Πυλάδης
Κόρα Καρβούνη- Κλυταιμήστρα
Φέλιξ και Μπάστερ

INFO

Τετάρτη 1η Απριλίου
Ώρα 7μμ
Είσοδος Ελεύθερη (θα διατεθούν δωρεάν δελτία προτεραιότητας μια ώρα πριν την παράσταση).