Politico: Εξετάζονται αλλαγές στην αγορά άνθρακα της ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την τροποποίηση του συστήματος εμπορίας ρύπων (cap-and-trade) με στόχο την αύξηση της προσφοράς δικαιωμάτων εκπομπών και την προστασία της βιομηχανίας από το αυξανόμενο κόστος άνθρακα, στο πλαίσιο μιας σειράς αλλαγών στην πιο σημαντική κλιματική πολιτική της ΕΕ.

Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS), το οποίο υποχρεώνει τις εταιρείες να πληρώνουν για τις εκπομπές τους αγοράζοντας δικαιώματα, έχει δεχθεί αυξανόμενες πιέσεις από τη βαριά βιομηχανία τους τελευταίους μήνες. Οι επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι προσθέτει επιπλέον κόστος, πέρα από τις ήδη πολύ υψηλές τιμές ενέργειας. Τα δικαιώματα ETS διαπραγματεύονται σήμερα γύρω στα 75 ευρώ ανά τόνο CO₂.

Ορισμένες εθνικές κυβερνήσεις έχουν ταχθεί στο πλευρό της βιομηχανίας, ζητώντας από τις Βρυξέλλες άμεσες αλλαγές στη νομοθεσία, από την αύξηση των δωρεάν δικαιωμάτων έως και την πλήρη κατάργηση του συστήματος.

Τι σημαίνει αυτό;

Το μέτρο που ανακοινώθηκε την Τετάρτη αποτελεί, σύμφωνα με το Politico, ένα περιορισμένο προοίμιο πιθανώς πολύ πιο εκτεταμένων αλλαγών στο ETS αργότερα μέσα στο έτος. Συγκεκριμένα, τροποποιεί έναν υφιστάμενο μηχανισμό που ονομάζεται Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve – MSR), το οποίο θέτει όριο στον αριθμό των δικαιωμάτων που κυκλοφορούν στην αγορά. Λειτουργεί παρόμοια με τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, που χρησιμοποιούνται για τη ρύθμιση της τιμής του αργού.

Το MSR εισήχθη το 2015 με αρχικό στόχο να αυξήσει την τιμή του άνθρακα, αφαιρώντας δικαιώματα από την αγορά όταν ο αριθμός τους ξεπερνούσε ένα συγκεκριμένο επίπεδο. Αυτό κρίθηκε απαραίτητο, καθώς στα πρώτα χρόνια του ETS υπήρχε πλεόνασμα δικαιωμάτων, που κρατούσε χαμηλές τις τιμές και δεν παρείχε επαρκές κίνητρο στις επιχειρήσεις για μείωση εκπομπών.

Το αποθεματικό μπορεί να συγκεντρώνει έως 400 εκατομμύρια δικαιώματα, ενώ όσα υπερβαίνουν αυτό το όριο διαγράφονται βάσει της λεγόμενης «ρήτρας ακύρωσης». Όταν τα διαθέσιμα δικαιώματα πέφτουν κάτω από ένα όριο, επανεισάγονται στην αγορά.

Η νέα πρόταση κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση από τον αρχικό στόχο: επιδιώκει να αποτρέψει την υπερβολική άνοδο των τιμών. Προτείνει την κατάργηση της ρήτρας ακύρωσης, επιτρέποντας την απεριόριστη συσσώρευση δικαιωμάτων στο αποθεματικό, δίνοντας στην ΕΕ «περισσότερα εργαλεία παρέμβασης», όπως είχε δηλώσει η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Η λογική της Επιτροπής είναι ότι, επιτρέποντας την επιστροφή περισσότερων δικαιωμάτων στην αγορά όταν οι ποσότητες μειώνονται, θα αποτραπεί η παρατεταμένη διατήρηση υψηλών τιμών άνθρακα — κάτι που χαιρετίζουν χώρες όπως η Ιταλία, η Πολωνία και η Αυστρία, οι οποίες είχαν ζητήσει επανεξέταση του ETS λόγω της ενεργειακής κρίσης που προκλήθηκε από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.

Κατά την ενημέρωση της Τετάρτης, η εκπρόσωπος της Επιτροπής, Eva Hrncirova, δήλωσε ότι η πρόταση αποτελεί μέρος ευρύτερης προσπάθειας σταθεροποίησης των τιμών, σημειώνοντας ότι η αύξηση της χωρητικότητας του αποθεματικού «θα ενισχύσει τη σταθερότητα και θα μειώσει τη μεταβλητότητα των τιμών».

Αξιωματούχοι απέρριψαν επίσης τις επικρίσεις ότι το μέτρο αντιβαίνει στους κλιματικούς στόχους της ΕΕ. «Δεν υπάρχει καμία αντίφαση», δήλωσε ο αναπληρωτής επικεφαλής εκπρόσωπος Olof Gill, τονίζοντας ότι η Ένωση θα συνεχίσει την πορεία προς την απανθρακοποίηση, ανταποκρινόμενη ταυτόχρονα στην ενεργειακή κρίση.

Η Επιτροπή αναμένεται να προτείνει βαθύτερες αλλαγές στο ETS αργότερα μέσα στο έτος, ενώ ανέφερε ότι πιθανότατα θα επεκταθεί η διάρκεια του συστήματος πέραν του 2039. Σύμφωνα με τον ισχύοντα σχεδιασμό, το συνολικό όριο εκπομπών προβλέπεται να μειωθεί σταδιακά στο μηδέν έως τότε.

«Αμφιλεγόμενο βήμα»

Περιβαλλοντικές οργανώσεις και διπλωμάτες της ΕΕ που αντιτίθενται στην τροποποίηση του ETS προειδοποιούν ότι οι αλλαγές ενδέχεται να οδηγήσουν σε αυξημένη ρύπανση και περισσότερες εκπομπές, προς όφελος της βιομηχανίας.

Διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα που στηρίζει πλήρως το ETS δήλωσε ότι η τροποποίηση «ανταποκρίνεται στις ανησυχίες χωρών για απότομες αυξήσεις στις τιμές CO₂», αλλά υπογράμμισε ότι «μια μεγάλη ομάδα χωρών δεν είχε ζητήσει αυτή την αλλαγή εξαρχής».

Το ETS έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να καθιστά τη ρύπανση ακριβή, ώστε να δημιουργεί ισχυρά κίνητρα για τη μείωση των εκπομπών και την επένδυση σε καθαρές τεχνολογίες. Εάν η τιμή του άνθρακα περιοριστεί τεχνητά, υπάρχει ο φόβος ότι οι επιχειρήσεις θα καθυστερήσουν την ενεργειακή τους μετάβαση, επιλέγοντας να συνεχίσουν να βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα. Με άλλα λόγια, η βραχυπρόθεσμη ανακούφιση της αγοράς μπορεί να οδηγήσει σε μακροπρόθεσμη επιβάρυνση του κλίματος, υπονομεύοντας τους στόχους της ΕΕ για απανθρακοποίηση.

Ωστόσο, από την πλευρά της βιομηχανίας εξακολουθεί να υπάρχει στήριξη στο ETS, με ορισμένες επιφυλάξεις. Ο Adolfo Aiello, αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Eurofer (ένωση ευρωπαϊκών χαλυβουργιών), χαρακτήρισε την κατάργηση της ρήτρας ακύρωσης «ένα καλοδεχούμενο πρώτο βήμα» ενόψει της συνολικής αναθεώρησης που αναμένεται έως τον Ιούλιο.

«Το ETS πρέπει να βρει τη σωστή ισορροπία», δήλωσε, προσθέτοντας ότι «η επανεξέταση θα είναι καθοριστική ώστε το σύστημα να παραμείνει αποτελεσματικό για τη βιομηχανία, το κλίμα και την οικονομία».

Κατά την ενημέρωση της Τετάρτης, η εκπρόσωπος της Επιτροπής Eva Hrncirova σημείωσε ότι οι εργασίες συνεχίζονται και ότι η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.