Beth Hart – Η ιέρεια της ροκ σε μία σπάνια εξομολόγηση: – “Έχασα την ικανότητα να νιώθω”

Όταν τη δεις live, καταλαβαίνεις γιατί έχει πιστό κοινό. Η Beth Hart ξεκίνησε από τη μουσική σκηνή του Λος Άντζελες τη δεκαετία του ’90 και έγινε ευρύτερα γνωστή με το τραγούδι “LA Song (Out of This Town)”. Από εκεί και μετά έχτισε μια πορεία που βασίζεται περισσότερο στην τραγουδοποία και την ένταση της ερμηνείας της παρά στη «βιομηχανία» της μουσικής. Μια ερμηνεύτρια που έχει την ένταση της ροκ τραγουδίστριας, με την ψυχή των blues.

Η εκρηκτική Beth Hart θα συναντήσει τους θαυμαστές της στην Αθήνα, την Τετάρτη 1 Ιουλίου σε ένα ειδικά σχεδιασμένο προτζεκτ για την Ελλάδα, στο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού. Με αφορμή αυτή την εμφάνιση μας μίλησε ακριβώς όπως τραγουδά: χωρίς φίλτρα.

Στη συζήτησή μας, η Hart δεν χτίζει έναν μύθο γύρω από τον εαυτό της. Περιγράφει μια διαδρομή όπου η μουσική λειτουργεί ως καταφύγιο, ως εργαλείο επιβίωσης και ως τρόπος να επιστρέφει κάθε φορά στην αλήθεια.

Από τα πρώτα χρόνια στο πιάνο μέχρι τις πιο σκοτεινές περιόδους της ζωής της, από τη σκηνή μέχρι τις σιωπές, η Hart μας μιλά χωρίς υπεκφυγές, χωρίς ωραιοποίηση, με μια φωνή που επιμένει να ψάχνει την αλήθεια. “Δεν κυνήγησα ποτέ τη φήμη, απλώς ακολουθώ τη ροή” μας λέει, “ακόμη κάθομαι πίσω από το πιάνο, και κάποιες φορές παίζω σε μεγάλα μέρη, κάποιες φορές παίζω σε μικρά μέρη, αλλά αυτό δεν άλλαξε ποτέ για μένα.”

Beth Hart – Ο δάσκαλος της όπερας με έβαλε στον σωστό δρόμο

– Έγραφες πολύ πριν μπεις πλήρως στη φωνή σου ως τραγουδίστρια. Τι σου προσέφερε η γραφή που το τραγούδι δεν μπορούσε να σου δώσει τότε;

Λοιπόν, η γραφή ήταν ένας τρόπος για μένα να επιβιώσω. Ήμουν μόλις 4 ετών και έβλεπα τη μητέρα και τον πατέρα μου να περνούν την κόλαση. Είχα μια όμορφη, καταπληκτική οικογένεια και όλο το πράγμα άρχισε να καταρρέει. Ο πατέρας μου πήγε φυλακή, και ήταν απλώς τρομερό, η αδελφή μου αρρώστησε με AIDS και πέθανε. Τα πράγματα ήταν πολύ άσχημα, οπότε το πιάνο ήταν ένα μέρος για μένα να ξεφεύγω και αυτό που ένιωθα ήταν ότι μπορούσα απλώς να είμαι με τον Θεό, γράφοντας μουσική. Μέχρι σήμερα η μουσική έρχεται αμέσως, αλλά οι λέξεις μου παίρνουν περισσότερο χρόνο. Εκτός αν σταθώ τυχερή. Αυτή την εβδομάδα έγραψα, ολοκλήρωσα και συνέθεσα 3 τραγούδια. Γενικά γράφω πολύ, αλλά μου πήρε χρόνο πριν αρχίσω να βάζω λέξεις στη μουσική και να τραγουδάω.

Ξεκίνησα για να γίνω κλασική τραγουδίστρια και σπούδαζα όπερα όταν ήμουν 13 ετών. Είχα διπλή κατεύθυνση στο σχολείο ως τραγουδίστρια όπερας και ως τσελίστρια, οπότε πραγματικά ακολουθούσα την κλασική κατεύθυνση και μετά άρχισα να βάζω τη δική μου φωνή στη δική μου μουσική, όταν ο δάσκαλος της όπερας μου είπε: «Δεν νομίζω ότι θα τα καταφέρεις στην όπερα γιατί συνεχίζεις να επεμβαίνεις στις μελωδίες των συνθετών, γιατί δεν γράφεις απλώς τις δικές σου μελωδίες και τους δικούς σου στίχους και να τραγουδάς τα δικά σου τραγούδια;» Οπότε τότε πέθανε εκείνο το όνειρο, αλλά χαίρομαι που έγινε γιατί αγαπώ τόσα πολλά διαφορετικά στιλ και μουσικές και το να μάθω να βάζω στίχο στη μουσική είναι μια σοβαρή προσπάθεια. Αγαπώ την πρόκληση!

– Έχετε πει «δεν γράφω τραγούδια, εκείνα γράφουν εμένα». Πώς καταλαβαίνετε στην πράξη ότι ένα τραγούδι οδηγεί προς την αλήθεια και όχι προς το “εγώ”;

Για μένα, όταν πάω να γράψω, δεν γράφω ένα τραγούδι για να μπει σε δίσκο. Δεν σκέφτομαι τι θα σκεφτεί κάποιος γι’ αυτό. Αν πάω εκεί, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να έχω την ευκαιρία να φτάσω στην αλήθεια μέσα μου. Δηλαδή δεν θα μπορέσω να δω καθαρά: τι φοβάμαι σήμερα ή γιατί νιώθω μοναξιά ή για τι πράγμα νιώθω χαρά σήμερα ή τι νιώθω για το μέλλον ή τι έχω αντιμετωπίσει στο παρελθόν και με στοιχειώνει. Δεν ξέρω ποτέ τι θα είναι αυτό, μέχρι να μου το δείξει η μουσική και μερικές φορές αυτό παίρνει χρόνο. Όπως είπα, η μουσική συνήθως γράφεται πολύ γρήγορα και μετά οι στίχοι μερικές φορές έρχονται μαζί με τη μουσική και την ενορχήστρωση.

Σήμερα τελείωσα δύο κομμάτια. Ξεκίνησα χθες το βράδυ και το ένα λέγεται «Good to get old», είχα γράψει το ποίημα πριν δύο μέρες και δεν είχα βάλει μουσική, αλλά ο άντρας μου αγάπησε τόσο πολύ αυτό το ποίημα, οπότε πέρασα σχεδόν 24 ώρες συνεχόμενα δουλεύοντας τη μελωδία και τελικά το τελείωσα. Και μετά έγραψα ένα τραγούδι που λέγεται «54 ways to die» και είναι για μένα που με προσλαμβάνει η μαφία για να παίρνω ανθρώπους σε ένα δωμάτιο και να τους βασανίζω και να τους σκοτώνω, οπότε είναι αστείο. Έγραψα ένα πολύ θετικό και τρυφερό τραγούδι και μετά έπρεπε να πάω και στη σκοτεινή πλευρά.

Για μένα το “εγώ” σημαίνει απλώς ότι βγάζεις τον Θεό έξω, αυτό είναι το εγώ. Οπότε όταν νιώθω ότι είμαι στο “εγώ” μου ή βλέπω κάποιον άλλον στο “εγώ” του, δεν βάζω καμία κρίση, γιατί απλώς σημαίνει ότι νιώθει φόβο ή νιώθει κατώτερος ή δεν νιώθει αρκετός. Δεν νομίζω ότι το “εγώ” σημαίνει ότι κάποιος νομίζει ότι είναι ανώτερος, νομίζω ότι μέσα του νιώθει πολύ κατώτερος. Και μερικές φορές μπορεί να βάλεις μια πρόσοψη, τύπου «είμαι σκληρός», αλλά αυτό δεν δουλεύει. Είναι καλύτερο να πεις «είμαι χαμένος, δεν ξέρω τι κάνω και χρειάζομαι βοήθεια» και αυτό είναι όλο, και συνήθως αυτό φεύγει. Αλλά στη μουσική, όταν βγάζεις τον Θεό έξω, τότε δεν έχεις τραγούδι, κατά τη γνώμη μου.

– Πώς αναγνωρίζετε το “εγώ” όταν μπαίνει στη δημιουργική διαδικασία;

Το “εγώ” μου δεν μπαίνει καθόλου στην τραγουδοποιία μου. Συμβαίνει όταν είμαι στη σκηνή. Για παράδειγμα, όταν είμαι χαλαρή και ευγνώμων και δεν σκέφτομαι ότι πρέπει να κάνω αυτό ή εκείνο ή να τραγουδήσω με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Τότε νιώθω άνετα και περνάμε ωραία και είμαι ανοιχτή με το κοινό. Αλλά κάποιες φορές νιώθω σαν ο διάβολος να έρχεται μπροστά μου και να θέλει να μου πει τι σκουπίδι είμαι ή πόσο κακή είμαι και ότι δεν έχω τίποτα να πω. Ότι κανείς δεν απολαμβάνει τη συναυλία και δεν έχω τίποτα να δώσω, τίποτα καλό μέσα μου.

Και αυτό που κάνω για να σκάσει αυτή η φούσκα, αυτό που λέω εγώ, είναι ότι αυτός που μιλάει είναι σαν δαίμονας, είναι απλώς αέρας. Δεν έχει δύναμη, αν δεν πιστέψω το ψέμα. Οπότε λέω στην μπάντα «παιδιά, μπορείτε να φύγετε από τη σκηνή;» και λέω στο κοινό «φοβάμαι πολύ αυτή τη στιγμή, οπότε θα παίξω μόνη μου». Όταν το κάνω αυτό, συνήθως αυτό το πράγμα διώχνει τον διάβολο μακριά. Προσπαθώ να θυμάμαι ότι είναι ψεύτης, δεν έχει δύναμη, είναι σαν ένα μπαλόνι με ζεστό αέρα και μόλις πω την αλήθεια ή δείξω ταπεινότητα, σκάει και νιώθω ελεύθερη. Δεν λειτουργεί πάντα, μερικές φορές μένει, αλλά αυτό είναι καλό, γιατί σε ταπεινώνει και σε κάνει να αφήνεις τον έλεγχο και μετά λες «Θεέ μου, νιώθω πολύ καλύτερα».

– Στα χρόνια που η ελπίδα έμοιαζε μακρινή, πώς εξελίχθηκε η σχέση σας με τη μουσική;

Έχω μανιοκατάθλιψη. Κάθε μέρα υπάρχει ελπίδα που μοιάζει μακρινή και κάθε μέρα υπάρχει ελπίδα που γεμίζει την ψυχή μου. Είμαι ultradian cycler (εννοεί ότι οι διαθέσεις της αλλάζουν πολλές φορές μέσα στην ημέρα). Η μουσική δεν με εγκατέλειψε ποτέ. Όταν ήμουν μικρή και ξεκίνησα φαρμακευτική αγωγή, ο γιατρός μου μου είπε ότι πιθανόν να μη γράψω για λίγα χρόνια, αλλά αν κάνω υπομονή ο εγκέφαλός μου θα επανασυνδεθεί και θα γράφω καλύτερα από ποτέ. Για δύο χρόνια δεν έγραψα καθόλου, πρώτη φορά από τα 4 μου. Και υπήρξε στιγμή που είπα ότι προτιμώ να είμαι καλά και να μη σκοτώσω τον εαυτό μου ή να εκνευρίσω κάποιον άλλον και ας μη γράψω ποτέ ξανά. Η γραφή επέστρεψε και δεν έφυγε ποτέ. Δεν έχει σημασία αν είμαι καλή, σημασία έχει ότι αγαπώ να γράφω. Είναι το αγαπημένο μου κομμάτι της δουλειάς μου.

– Ποιοι ήταν οι άνθρωποι που πρόσεφραν στήριξη όταν τα πράγματα ήταν ασταθή; Ο σύζυγός σας υπήρξε σημαντική βοήθεια…

Είναι ακόμη. Η μανιοκατάθλιψη δεν είναι μόνο μια διαταραχή της διάθεσης, είναι και διαταραχή της κρίσης. Είναι σημαντικό και είμαι τυχερή που είχα πάντα τη νοημοσύνη να περιβάλλομαι από ανθρώπους πιο οξυδερκείς, πιο ειλικρινείς, που θα μου πουν «πας προς τη λάθος κατεύθυνση». Αν δεν το είχα αυτό, δεν θα είχα φτάσει ούτε μέχρι την έκτη τάξη. Θα είχα χαθεί.

– Ποιοι είναι οι ήρωές σας;

Θα χρειαζόμασταν πέντε ώρες. Maria Callas, Pavarotti, Bonacelli, Barbra Streisand, Otis Redding, B.B. King, Sam Cooke, Donny Hathaway, Amy Winehouse, Billie Holiday, Bob Marley, Led Zeppelin, Black Sabbath, Chris Cornell, James Taylor, Carole King, Dinah Washington, Pantera, Rammstein, Sepultura, Thelonious Monk, James Brown, Sly Stone, Miles Davis.  Όλοι αυτοί οι καλλιτέχνες μοιράζονται κάτι κοινό. Έφτασαν στο πιο δύσκολο σημείο για κάθε δημιουργό: έγιναν ο εαυτός τους, με δύναμη και αυθεντικότητα. Αυτό είναι ένα όμορφο δώρο. Κι εγώ συνεχίζω να δουλεύω το δικό μου.

– Η σκηνή είναι ο χώρος όπου φαίνεται να δίνετε τα πάντα. Τι είδους χώρο θέλετε να δημιουργήσετε για το κοινό στην Ελλάδα αυτό το καλοκαίρι; 

Η προσευχή μου είναι πάντα η ίδια. Να είμαστε εκεί για να υπηρετούμε τον κόσμο που έρχεται να μας δει. Να τους δίνουμε την αίσθηση ότι δεν είναι μόνοι. Να νιώθουν ότι μπορούν να είναι αυτό που θέλουν και ότι έχουν στήριξη. Ό,τι κι αν φέρει η ζωή, ο φόβος είναι κάτι που χάνει τη δύναμή του όταν τον κοιτάς καθαρά. Όταν βρισκόμαστε όλοι μαζί, ερχόμαστε για να αγαπηθούμε. Ερχόμαστε για να μοιραστούμε τη στιγμή. Η παρουσία του άλλου κάνει τη ζωή πιο γεμάτη.

Ξέρω πώς είναι να αποσύρεσαι. Ένα μέρος της ασθένειάς μου με σπρώχνει να κρύβομαι. Υπάρχουν στιγμές που σκέφτομαι ότι δεν αξίζω ούτε μια απλή έξοδο, σαν να λέει το μυαλό μου ότι θα κάνω τους άλλους να νιώσουν άβολα. Αυτές οι σκέψεις υπάρχουν και χρειάζονται δουλειά για να τις ξεπεράσεις. Όταν ανεβαίνουμε στη σκηνή, γιορτάζουμε το δώρο της μουσικής – ότι μπορούμε να το μοιραστούμε. Το κοινό μάς δίνει αγάπη με έναν τρόπο που δύσκολα περιγράφεται. Ζούμε το όνειρό μας και αυτό το όνειρο μοιάζει με μια κοινότητα, με έναν χώρο που ενώνει.

Η “εκκλησία” μας είναι η μπάντα, η ομάδα και το κοινό μαζί. Όλοι δημιουργούμε έναν χώρο με ελπίδα. Αυτό θέλω να κρατά ο κόσμος φεύγοντας. Και όταν καταφέρνω να κάνω τους ανθρώπους να γελάσουν, το χαίρομαι βαθιά. Είναι από τα πιο όμορφα κομμάτια όλης αυτής της διαδρομής.

Έχετε μιλήσει ανοιχτά για την κριτική που έχετε δεχτεί όλα αυτά τα χρόνια για το vibrato και τον τρόπο που παίζετε πιάνο. Αυτό σας ώθησε να εξελιχθείτε ή χρειάστηκε να μάθετε να το αγνοείτε;

Ναι, με ώθησε να εξελιχθώ. Με βοήθησε να δουλέψω με τον δάσκαλό μου, ο οποίος μου είπε: «κοίτα, το vibrato σου έχει να κάνει με το ότι μεγάλωσες ακούγοντας πολύ όπερα και jazz. Αυτό δεν αλλάζει εύκολα, με τα χρόνια θα ηρεμήσει λίγο, όμως μπορώ να σου δείξω πώς να τραγουδάς και χωρίς αυτό». Και το έκανε. Μπόρεσα να το δουλέψω και αυτό μου έκανε καλό.

Σε ό,τι αφορά το πιάνο, η κριτική δεν λειτούργησε ως ώθηση για εξέλιξη ούτε ως κάτι που έπρεπε να αγνοήσω. Με οδήγησε στο πιο δύσκολο σημείο. Νιώθω ευγνωμοσύνη για τη μπάντα μου, για τον εαυτό μου και για τον Θεό γι’ αυτό, γιατί είναι κάτι πολύ σημαντικό. Αν είχα να διαλέξω ανάμεσα στο τραγούδι και στο πιάνο, θα άφηνα τη φωνή και θα κρατούσα το πιάνο. Ξέρω ότι δεν είμαι σπουδαία πιανίστρια, όμως η αίσθηση όταν παίζω πιάνο δεν περιγράφεται. Μοιάζει σαν να αγγίζω κάτι μεγαλύτερο, σαν να βρίσκομαι σε μια απόλυτη επαφή!

Αν η επιτυχία είναι να ξυπνάς με ενθουσιασμό για να δημιουργήσεις, τι σας φοβίζει περισσότερο: να χαθεί αυτός ο ενθουσιασμός ή να χαθεί η ίδια η ικανότητα να τον νιώθεις;

Είναι το να χάσω την ικανότητα να νιώθω! Τα τελευταία λίγα χρόνια, σταμάτησα να παίρνω την απαραίτητη φαρμακευτική αγωγή για τη μανιοκατάθλιψή μου, σταμάτησα και το πιο σημαντικό φάρμακο, που ήταν το αντιψυχωσικό, και μετά άρχισα να παίρνω ναρκωτικά, να πίνω και γύρισα κατευθείαν στη διατροφική μου διαταραχή. Έμεινα εκεί περίπου τρία χρόνια και μετά είχα μια πλήρη και απόλυτη ψυχωτική κατάρρευση.

Αυτό που συνέβη ήταν ότι έχασα την ικανότητά μου να νιώθω οτιδήποτε, όχι μόνο τη μουσική, αλλά και την κηπουρική, το μαγείρεμα, το καθάρισμα, το να φιλάω και να αγκαλιάζω τον άντρα μου, να μιλάω με φίλους ή να βλέπω την οικογένειά μου, ακόμη και το φως του ήλιου, το να βγω έξω, με πονούσε. Οπότε έμεινα μέσα για πολύ καιρό.

Με τη βοήθεια των γιατρών αρχίζω να νιώθω ξανά, και μόλις έκανα την πρώτη μου περιοδεία και πήγε πολύ καλά. Οπότε δεν είμαι ακόμη “έξω από το δάσος”, αλλά η μνήμη μου έχει βελτιωθεί πολύ, έχω λιγότερες κρίσεις πανικού, και έχω έναν εξαιρετικό ψυχίατρο, οπότε τα πράγματα προχωρούν.

Υπήρξε μια στιγμή φέτος που θυμάμαι να κάθομαι στο μπάνιο και να μιλάω στον Θεό: «Θεέ μου, αν είναι το θέλημά σου να μην μπορέσω να φύγω ποτέ ξανά από αυτό το σπίτι, να μην μπορέσω ποτέ ξανά να κάνω μουσική ή να μην βρεθώ με την οικογένεια ή τους φίλους μου, αν χρειάζεται να μείνω εδώ σε αυτό το μέρος, θέλω να σε ευχαριστήσω για όλες τις αναμνήσεις και τα όνειρα και όλα τα δώρα που μου έχεις δώσει. Θέλω απλώς να σε ευχαριστήσω και το αποδέχομαι». Το εννοούσα, ένα αληθινό ευχαριστώ, γιατί μου έδωσε μια γεμάτη ζωή και είχα τόση χαρά, τόσες αναμνήσεις.

Τελικά, προτιμώ να νιώθω τον πόνο της ζωής, ώστε να μπορώ να νιώθω και τη χαρά της ζωής. Όλοι έχουμε τον πόνο είτε έχουμε ψυχική ασθένεια είτε όχι.  Πρέπει να είμαι διατεθειμένη να νιώθω και τα δύο, και αν δεν παίρνω τα φάρμακά μου στο τέλος ο εγκέφαλός μου θα κλείσει και δεν θα μπορώ να νιώθω τίποτα. Και τότε γίνεται πολύ δύσκολο να επιστρέψεις!