Προδημοσίευση από τη βιογραφία “Άνθρωπε αγάπα”: Ο νεαρός Τουρνάς ψάχνει το νόημα

Πριν γίνει ο άνθρωπος που έγραψε το «Άνθρωπε αγάπα» και τα «Απέραντα χωράφια», ο Κώστας Τουρνάς ήταν ένα παιδί στην Τρίπολη που άκουγε μουσικές από τα δωμάτια φοιτητών, που έμεναν στο σπίτι της οικογένειάς του, διάβαζε μανιωδώς φιλοσοφία, έψαχνε απαντήσεις για τη ζωή και προσπαθούσε να καταλάβει πώς χωρά ένας άνθρωπος μέσα στον κόσμο χωρίς να χάσει τον εαυτό του. Αυτή η ανησυχία διαπερνά ολόκληρη τη βιογραφία «Άνθρωπε Αγάπα» του Θάνου Κανούση, που κυκλοφορεί από τη Brainfood.

Ο Θάνος Κανούσης, μέσα από αφηγήσεις του ίδιου του Κώστα Τουρνά, οικογενειακές ιστορίες, μνήμες, δύσκολες εποχές, έρωτες, μουσικές και προσωπικές εξομολογήσεις, ξεδιπλώνει τη διαδρομή ενός ανθρώπου που έζησε την ελληνική μουσική από μέσα και άφησε πίσω του τραγούδια που εξακολουθούν να κουβαλούν συναίσθημα, σκέψη και μια σπάνια αίσθηση ελευθερίας.

Πίσω από τη μετέπειτα επιτυχία και τα τραγούδια που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή, η ζωή του Κώστα Τουρνά ξεκίνησε μέσα σε οικονομικές δυσκολίες, διαρκή ανασφάλεια και πολλή δουλειά από πολύ μικρή ηλικία. Στο βιβλίο θυμάται πως τα χαρτζιλίκια του κατέληγαν σε χορδές για κιθάρα και βιβλία, ενώ διακοπές, ξεγνοιασιά και βεβαιότητες δεν υπήρχαν στη ζωή του. Από έφηβος ακόμη προσπαθούσε να βρει τον δρόμο του ανάμεσα στη μουσική, τη φιλοσοφία και την ανάγκη να επιβιώσει, κουβαλώντας μέσα του την αγωνία ενός παιδιού που ήξερε πως τίποτα δεν χαρίζεται.

Διάβασε δύο αποσπάσματα του βιβλίου στο παρά πέντε της κυκλοφορίας του. 

“Άνθρωπε αγάπα” – Ο νεαρός Τουρνάς ψάχνει το νόημα

Δυο πράγματα αγαπούσε ο έφηβος πλέον Κώστας Τουρνάς. Το πρώτο βεβαίως ήταν η μουσική και ό,τι είχε να κάνει μ’ αυτήν και το δεύτερο ήταν η μελέτη βιβλίων που ήθελε πολύ να διαβάσει, αλλά δεν είχε πάντα την οικονομική δυνατότητα να αποκτήσει… Ήθελε να μάθει τα πάντα γύρω από τη μουσική αλλά και γύρω από τη ζωή. Όλο το χαρτζιλίκι πήγαινε άλλωστε σε χορδές για κιθάρα και σε βιβλία. Εκεί λοιπόν άρχισε μια πορεία μάθησης, γεμάτη περιέργεια, έρευνα και εντυπωσιακές κατακτήσεις, για τον έφηβο Κώστα Τουρνά.

Γύρω στα 15 με 16 διάβασε όλο τον Τσιφόρο, ο οποίος τον τρέλαινε κυριολεκτικά. Ρούφαγε τα βιβλία του με μεγάλη ευχαρίστηση. Έπαιρνε ένα βιβλίο του Τσιφόρου και το τελείωνε μέσα σ’ ένα βράδυ. Σιγά σιγά αρχίζει να εγκαταλείπει τον Τσιφόρο, τα Μίκυ Μάους και τα κόμικς, καθοδηγούμενος από τις υπαρξιακές του αναζητήσεις και ερωτήματα κρίσιμα για την προσωπικότητα, τις σχέσεις και την πορεία της ζωής του ίδιου και της ανθρωπότητας γενικότερα.

Από πού ήρθαμε; Tι κάνουμε; Πού πάμε; Ποιος ο ρόλος μας, ποιος ο σκοπός μας στη ζωή, γιατί πεθαίνουμε; Λίγο περίεργα ενδιαφέροντα για ένα παιδί στην εφηβεία! Δεν το έκανε όμως απλώς για να το κάνει ή για λόγους επίδειξης. Έμπαιναν στον δρόμο του από μόνα τους όλα τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής. Αυτό είναι κάτι που τον ακολουθεί ακόμα και σήμερα. Ακόμα και σήμερα, τόσα χρόνια μετά, οι συζητήσεις με τις παρέες του εκεί τον οδηγούν. Κουβέντες για τη φιλοσοφία της ζωής και το μέλλον της κοινωνίας. Οι διάλογοι με τον Κώστα Τουρνά καταλήγουν πάντα σε φιλοσοφική έρευνα. Όλα αυτά όμως εκκινούν από τις πνευ- ματικές αναζητήσεις και το διάβασμα. Πέφτει στα βιβλία με τα μούτρα και ρουφάει στην κυριολεξία ό,τι τον ενδιαφέρει για τη ζωή και τη μουσική. Ό,τι μπορεί κανείς να φανταστεί ήταν στην εφηβική βιβλιοθήκη του Κώστα Τουρνά.

Τα Άπαντα του Καζαντζάκη πρώτα απ’ όλα. Ελληνική φιλοσοφία, Ινδική φιλοσοφία, Νίτσε, Ουσπένσκι και φυσικά Κρισναμούρτι. Ακατανόητα όλα αυτά για ένα παιδί της ηλικίας του. Όμως είναι σημάδι φανερό της ποιότητας του έφηβου Κώστα Τουρνά και προδιαγράφει τη μετέπειτα πορεία της ζωής του. Όταν η μουσική, μαζί με τις φιλοσοφικές αναζητήσεις, άρχισε να φουντώνει μέσα του, το σχολείο μπήκε δικαιολογημένα σε δεύτερο πλάνο. Άρχισαν οι κοπάνες και οι έρωτες. Τα μαθήματα του σχολείου του φαίνονταν ανόητα, ανιαρά και χωρίς κανένα ενδιαφέρον.

[…] Πολλές και ποικίλες ιδέες και φιλοσοφικές σχολές διαμόρφωσαν τον έφηβο Κώστα Τουρνά. Ο Κρισναμούρτι, όμως, είναι ο φιλόσοφος εκείνος που καθόρισε τη ζωή του όσο κανείς άλλος και καθοδήγησε την αισθητική του, τη μουσική του και κυρίως τους στίχους των τραγουδιών που έγραψε. […]  Ο Κώστας Τουρνάς λέει για τον μεγάλο αυτό φιλόσοφο που σκάλισε την ευαισθησία του και είναι αυτός που διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την προσωπικότητα, τα πιστεύω του και την αισθητική του: «Ο Κρισναμούρτι δεν θεωρείται μια νέα θρησκευτική φυσιογνωμία, αλλά ένας αυθεντικός ανθρωποδιδάσκαλος. Αυτός λοιπόν θεωρούσε ότι η μεγάλη ζημιά στον άνθρωπο γίνεται στο νου, η ζημιά που εν αγνοία του προκαλεί ο ίδιος στον εαυτό του. Γιατί όμως γίνεται αυτό; Γιατί, ανάλογα με τη φύση του καθενός, υπάρχουν διαφορετικά είδη ανθρώπων, και μεταξύ αυτών ο ανήσυχος άνθρωπος, αυτός που βασανίζει το κεφάλι του για να πάρει απαντήσεις. Αυτός ρωτά συνεχώς: Τι είναι αυτό; Πότε; Πού; Ποιος; Γιατί; Έτσι, διαρκώς περπατά σ’ ένα τεντωμένο σχοινί, και η σκέψη του τον καθηλώνει. Ο Κρισναμούρτι τι πρέσβευε; Πρέσβευε τη σιγή του νου». […]

«Κάποια στιγμή», συνεχίζει ο Κώστας, «ο Κρισναμούρτι λέει μια λεπτομέρεια η οποία είναι πολύ σοβαρή. Ότι ο άνθρωπος έχει την ανάγκη να ανήκει κάπου. Να ανήκει στην οικογένεια, να ανήκει στο κοινωνικό σύνολο, να ανήκει στο εθνικό σύνολο, να ανήκει σε γλώσσα, σε θρησκεία, να ανήκει κάπου συναισθηματικά. Όταν ένας άνθρωπος αποφασίσει να τοποθετηθεί κάπου, τότε ανήκει εκεί με όλες τις αντιθέσεις που αυτή η τοποθέτησή του προκαλεί. Πράγμα που σημαίνει ότι η κάθε τοποθέτησή μας στην κοινωνία σήμερα ενέχει μια δόση φανατισμού. Στα αθλητικά ας πούμε, που είναι η απλούστερη μορφή θέσης, εγώ είμαι Ολυμπιακός εσύ είσαι Παναθηναϊκός και σφαζόμαστε στο τέλος. Τέλος πάντων, ανάλογα και με την ποιότητα του κάθε ανθρώπου, μια απόλυτη τοποθέτηση σε κάτι μπορεί να οδηγήσει σε ακραία συμπεριφορά εκατέρωθεν. Είμαι Έλληνας, δε μου κάνει ο Τούρκος, δε μου κάνει η Ευρώπη, δε μου κάνει ο Αμερικάνος, δε μου κάνει ο Ρώσος. Θέλω να πω ότι όταν τον διάβαζα εξεπλάγην, διότι είχα εντελώς αντίθετη άποψη. Πίστευα ότι ο άνθρωπος και πατριώτης οφείλει να είναι και θρησκευτική τοποθέτηση να έχει, αλλά και συναισθηματικά να ανήκει σε οικογένεια, σε δεσμό, σύντροφο και τα λοιπά. Τι πάει να πει λοιπόν τώρα, ότι όταν πάρεις μια απόλυτη θέση είναι λάθος διότι θα εκτεθείς στην αντίθετη άποψη; Έτσι σκέφτηκα και τον παράτησα τον Κρισναμούρτι».

Σταμάτησε να διαβάζει Κρισναμούρτι στα 19 του ο Κώστας διότι δεν συμφωνούσε μαζί του και αυτό είναι άξιο θαυμασμού. Περίεργο είναι να απορρίψεις έναν φιλόσοφο σε αυτή την ηλικία επειδή τον διάβασες σε βάθος και διαφωνείς! Τον ξανάπιασε από σύμπτωση γύρω στα 27-28 και τότε κόλλησε γιατί καταλάβαινε ακριβώς τι έλεγε. Δεν έλεγε μην πάρεις θέση, αλλά το τοποθετούσε εγκεφαλικά. Δηλαδή το να βρεθείς με τον έρωτα της ζωής σου είναι πράξη, το να το επεξεργαστείς στο κεφάλι σου είναι μονιμότητα, δημιουργεί μια κατάσταση, λες «εγώ είμαι ερωτευμένος, εγώ αγαπάω, αυτή είναι δικιά μου» κι αυτό σε εκθέτει. «Θεωρώ», λέει ο Κώστας, «ότι είναι μάταιο να σηκώνεις σημαίες, να σηκώνεις φράχτες, να σηκώνεις χατζάρα, να σηκώνεις πιστόλι. Δεν έχει κανένα νόημα. Πιστεύω πως ο κάθε άνθρωπος από τη στιγμή που βγαίνει από τη μάνα του ήδη βγαίνει με κάποια χαρακτηριστικά δομής, κατασκευής. Αν τα χαρακτηριστικά της κατασκευής του είναι να είναι ανήσυχος άνθρωπος από γεννησιμιού του, δεν μπορεί να τον αλλάξει τίποτα, καμιά κουβέντα, κανένας λόγος, τίποτα. Αν συνειδη- τοποιήσει ότι είναι ανήσυχος και ψάξει τρόπους να κατευνάσει αυτές τις ανησυχίες θα έχει όφελος.

Είναι αυτό που λέει ο Κρισναμούρτι, ότι αν το ανακαλύψεις εσύ έχει νόημα, ενώ ό,τι δεν ανακαλύψεις και στο πούνε δεν πρόκειται ποτέ να το ασκήσεις και να το κάνεις πράξη. Θέλω να πω δηλαδή ότι σ’ όλη αυτή την πορεία της εφηβείας μου, ανάμεσα σε αυτό το απίστευτο ψάξιμο, άκουγα διάφορα πράγματα. Μια περίοδο ήμουν άθεος και πίστευα πως δεν υπάρχει τίποτα. Ερχόμαστε και φεύγουμε και στάχτη και μπούρμπερη που λέγαν οι παλιότεροι. Αυτό δεν είναι ακριβώς έτσι. Και αρχή και νομοτέλεια υπάρχει στον συμπαντικό κόσμο, στον οποίο ανήκουμε. Δεν είμαστε έξω από τον συμπαντικό κόσμο, είμαστε μέσα σε αυτόν.»

Τέτοιες ανησυχίες και προβληματισμούς είχε ο έφηβος Κώστας Τουρνάς, πράγμα αξιομνημόνευτο για έναν νέο της ηλικίας του. Και προδιαγράφουν τη μετέπειτα μουσική πορεία του και τη φιλοσοφική διάσταση που έδινε στους στίχους των τραγουδιών του. Σε ηλικία 19 ετών έγραψε το “Άνθρωπε αγάπα” και το “Έλα Ήλιε μου”, επηρεασμένος σίγουρα από τις φιλοσοφικές του αναζητήσεις.

Το όνομα των Poll

Σε άλλο σημείο του βιβλίου αναφέρεται και η ονοματοδοσία των Poll:

«Το συγκρότημα ονομάστηκε Poll κι έχει και η ονοματοδοσία τη δική της απίστευτη ιστορία. Ο φίλος που τους πήγε στην εταιρεία, ο Κώστας Χαραλαμπίδης, διατηρούσε κι ένα δισκάδικο στη στοά της Άγίου Μελετίου. «Πώς θα το πούμε το συγκρότημα;» αναρωτήθηκαν όλοι, αφού το ραντεβού με την εταιρεία ήταν την άλλη μέρα κι έπρεπε να έχουν όνομα. Άποφάσισαν να το αφήσουν στην τύχη. Παίρνουν ένα λεξικό και αφού έπαιξαν με το άνοιγμα των σελίδων το σταμάτησαν κάπου, αλλά για κακή τους τύχη το γράμμα ήταν το Ώ. «Δεν είναι άσχημο… Άλλά να το ονομάσουμε Ώμέγα το συγκρότημα;» Όλοι συμφωνούν ότι είναι το τελευταίο γράμμα της αλφαβήτου, δεν τους αρέσει και ξανακάνουν άλλη μια προσπάθεια. Το λεξικό ήταν Άγγλοελληνικό και σταματάει στο Poll το οποίο σημαίνει δημοψήφισμα, σφυγμομέτρηση. Κάποιος λέει να το ρίξουν στον κλήρο. Διαφωνούν οι περισσότεροι και δεν έγινε ποτέ. Άρεσε σε όλους τελικά το όνομα και οι Poll έμειναν στην ιστορία της ελληνικής ποπ μουσικής σαν ένα από τα πιο σπουδαία συγκροτήματα της Ελλάδας!»

Τα υπόλοιπα στο βιβλίο!

 

Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ
Ο Θάνος Κανούσης γεννήθηκε στο Κοντοβούνι Κοζάνης. Σπούδασε Θέατρο & Κινηματογράφο και εργάστηκε ως ηθοποιός για περισσότερα από είκοσι χρόνια. Υπήρξε στέλεχος του Θεάτρου Καισαριανής και έπαιξε στην Επίδαυρο. Συνεργάστηκε με σπουδαίους σκηνοθέτες και σεναριογράφους, ενώ το 2004 δημιούργησε τη δική του εταιρεία παραγωγής συναυλιών και θεατρικών παραγωγών (ON THE ROAD PRODUCTIONS). Συνεργάστηκε σχεδόν με όλους τους Έλληνες συνθέτες, τραγουδιστές και συγκροτήματα. Ενδεικτικά αναφέρονται: M. Πλέσσας, Ν. Μαυρουδής, Χρ. Νικολόπουλος, Πυξ Λαξ, Δ. Γαλάνη, Τ. Τσανακλίδου, Κ. Τουρνάς, Μ. Λιδάκης, Χ. & Π. Κατσιμίχας, Δ. Τσακνής, κ.ά.

Προηγούμενα έργα του: To κλάμα της βροχής (1997), Ο Άγγελος της Λίμνης (2007), Το Τανγκό της Μοναξιάς (2018), Ο Χωριάτης (2023), Καλησπέρα και καλή βραδιά (Η Βιογραφία του Βασίλη Καρρά, 2024).