25 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ ΤΩΝ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙΩΝ, ΟΙ ΚΑΝΝΕΣ ΕΠΑΝΕΝΩΝΟΥΝ ΠΙΤΕΡ ΤΖΑΚΣΟΝ ΚΑΙ ΕΛΑΙΖΑ ΓΟΥΝΤ

«Για όλους εσάς που προσπαθείτε να αντισταθείτε, εδώ και παντού, καλησπέρα και καλωσήρθατε!»

Με αυτή τη φράση άνοιξε το 79ο φεστιβάλ Καννών δια στόματος της Εϊ Χαϊνταρά, σε μια παραδοσιακότατα γαλλική τελετή: Η ηθοποιός καλωσόριζε το κοινό ενώ πίσω της πάνω στη σκηνή μια οργανοπαίχτρια έπαιζε βιολί, και λίγο αργότερα ο Πίτερ Τζάκσον καθόταν σε μια ημίψηλη καρέκλα βλέποντας μια λάιβ ερμηνεία του Get Back από την Oklou και την Theodora.

Τα καθίσματα της αίθουσας Lumiere ήταν γεμάτα με μεγάλες προσωπικότητες του παγκόσμιου σινεμά, από τον Μπονγκ Τζουν-χο μέχρι τον Κώστα Γαβρά, ενώ στην πορεία της βραδιάς στην σκηνή παρουσιάστηκαν τα μέλη της φετινής επιτροπής του Διαγωνιστικού. Ο Πρόεδρος Παρκ Τσαν-γουκ συνοδεία ενός εντυπωσιακού μοντάζ του έργου του, και τα μέλη: Κλόι Τζάο, Στέλαν Σκάρσγκαρντ, Ιζάκ ντε Μπανκολέ, Πολ Λάβερτι, Ντέμι Μουρ, Ρουθ Νέγκα, Ντιέγκο Σεσπέδες και Λάουρα Βάντελ.

(Ένα αστείο σκηνικό συνέβη όταν ο Παρκ Τσαν-γουκ είπε ένα σύντομο χαιρετισμό στη γλώσσα του, και η μετάφραση ακουγόταν πολύ δυνατά σε όλη την αίθουσα –αντί για μόνο στα ακουστικά όσων επέλεγαν να την ακούσουν– δημιουργώντας μια διασκεδαστική αμηχανία στον ρυθμό. Η μετάφραση ήταν ταυτόχρονη και ερχόταν από τα ηχεία, σαν από το πουθενά, που σημαίνει πως ο Παρκ κάθε λίγες φράσεις του σταματούσε μέχρι να προλάβει να πάρει αρκετό κενό για να συνεχίσει, μην ξέροντας πού να εστιάσει. Στο μεταξύ το κοινό γελούσε όλο και περισσότερο. Ήταν λίγο σαν σκετσάκι.)

Ο σταρ της βραδιάς ήταν πάντως αναμφίβολα ο Πίτερ Τζάκσον, που βρέθηκε εδώ για να παραλάβει τον τιμητικό Χρυσό Φοίνικα για το σύνολο του έργου του. Ανέφερε πως δεν θεωρούσε ποτέ πως έκανε σινεμά για Χρυσό Φοίνικα, και άρα θα δεχτεί την βράβευση ως «συγγνώμη» του φεστιβάλ που δεν είχε πάρει τον Φοίνικα για το Bad Taste – την τρομερά καλτ, απολαυστικά κακόγουστη ταινία-ντεμπούτο του σκηνοθέτη.

Ο Τζάκσον αφηγήθηκε με θέρμη τις δύο στιγμές που η πορεία του συνδέθηκε με τις Κάννες, χωρίς ποτέ βέβαια να έχει διαγωνιστεί ταινία του εκεί. Η πρώτη ήταν με το Bad Taste, πίσω στο 1987. Ο νεοζηλανδός το γύριζε σαββατοκύριακα επί 4 χρόνια, με φίλους και γνωστούς, και τελικά η ταινία έφτασε στην αγορά των Καννών, όπου και πωλήθηκε σε 50 και πλέον χώρες.

«Αν η ταινία δεν είχε πουληθεί αρκετά εδώ, θα είχε γυρίσει πίσω στη Νέα Ζηλανδία για να κάνω τη δουλειά μου. Ευτυχώς, πούλησε πολύ. Ξεκίνησε την καριέρα μου».

Η δεύτερη φορά ήταν φυσικά με τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Όταν ένα preview 20λεπτο που είχε μοντάρει ο Τζάκσον εν μέσω πιέσεων από τα media (που περίμεναν να έρθει η αποτυχία) και από το ίδιο το στούντιο (που ήθελε να του μειώσει το μπάτζετ), ανανέωσε την πίστη των πάντων στο πρότζεκτ.

«Φέραμε 20 λεπτά εδώ το 2001 και μιλήσαμε στον τύπο. Το στοίχημα αυτό άλλαξε την αντίληψη για την ταινία. Όταν κυκλοφόρησε τελικά τον Δεκέμβριο, υπήρχε μια προσμονή που δεν θα υπήρχε αν δεν ήταν οι Κάννες», ανέφερε.

Για να του απονείμει τον τιμητικό Φοίνικα, οι Κάννες έφεραν τον πρωταγωνιστή της τριλογίας του, Ελάιζα Γουντ ο οποίος έκανε και μια σύντομη αναδρομή στο έργο του Τζάκσον πριν τον καλέσει στην σκηνή. «Ο Πίτερ μεγάλωσε σε μια χώρα που τότε, με το ζόρι είχε κινηματογραφική βιομηχανία. Αλλά όπως πάντα συμβαίνει με τον Πίτερ, δε θα το άφηνε αυτό να τον σταματήσει», ανέφερε ο ηθοποιός πριν οι δυο τους επανενωθούν στη σκηνή.

Αφού ο Τζάκσον παρέλαβε το βραβείο, η Χαϊνταρά τον κάλεσε στην άκρη της σκηνής για μια έκπληξη. Που ήταν οι Oklou και Theodora σε μια ωραία διασκευή του Get Back, με αφορμή το ντοκιμαντέρ για τους Beatles που γύρισε πριν λίγα χρόνια ο Τζάκσον. Ο σκηνοθέτης φαινόταν στο φόντο του περφόρμανς να τα περνάει φίνα, τραγουδώντας κάθε στίχο του κομματιού.

Όταν η ερμηνεία ολοκληρώθηκε, η παρουσιάστρια του ζήτησε να την ακολουθεί στο μέσον της σκηνής, προφανώς για το επερχόμενο τελικό σκέλος της τελετής. Ο Τζάκσον, με αγνό, και αγνά αστείο τρόπο, της είπε «όχι, δεν πειράζει, εγώ θα κάτσω εδώ στην άκρη, κάνε εσύ ό,τι πρέπει».

Στη σκηνή ανέβηκαν η Γκονγκ Λι κι η Τζέιν Φόντα για να δώσουν κάποιες γενικές φράσεις θαυμασμού για τη δύναμη των Καννών να ενώνει ανθρώπους από τη Δύση και την Ανατολή(!) και για τη δύναμη του σινεμά. Η Φόντα τόνισε πως στηρίζει τους ανθρώπους που αντιστέκονται στους δρόμους – δεν έγινε πιο συγκεκριμένη. Και προχώρησαν να κηρύξουν επίσημα την έναρξη του φεστιβάλ.

Όλη αυτή την ώρα, ο Πίτερ Τζάκσον καθόταν στην καρέκλα του, στο άκρο του stage.

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ

Ήταν μια συμπαθής τελετή έναρξης, την οποία ακολούθησε η πρεμιέρα του φεστιβάλ, το φιλμ The Electric Kiss (La Vénus électrique). Μια ρομαντική κομεντί εποχής στο Παρίσι του 1928, για έναν ζωγράφο που, ανήμπορος να δουλέψει μετά τον θάνατο της γυναίκας του, άθελά του γίνεται μέρος μιας κομπίνας σε ένα τσίρκο όπου αρχίζει να την ερωτεύεται η γυναίκα που τον εξαπατά.

Η ταινία, όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, δεν φέρεται να είναι κάτι το αξιοσημείωτο, και επιλέγεται υποστηρικτικά προς το γαλλικό industry – παραδοσιακά πια, οι Κάννες ανοίγουν με μια γαλλική ταινία που την επόμενη κιόλας μέρας ξεκινά να προβάλλεται στα σινεμά της χώρας.

Το ενδιαφέρον στρέφεται περισσότερο στο Διαγωνιστικό που ξεκινά σήμερα, και στο τι επιλογές θα κάνει η επιτροπή του Παρκ Τσαν-γουκ με αυτό. Η απουσία μεγάλων ονομάτων είναι τρανταχτή, αν μιλάμε τουλάχιστον για σούπερ σταρ πρώτης γραμμής. Όμως η επιλογή διαθέτει νέες δουλειές από ένα φοβερό λαινάπ auteur δημιουργών: Αλμοδόβαρ, Φαραντί, Χαμαγκούτσι, Παβλικόφσκι, Ζβιάγκιντσεφ, Κόρε-εντα, Σορογκόγιεν, Τζέιμς Γκρέι, Άιρα Σακς και άλλοι.

Η επιτροπή συστήθηκε νωρίτερα μες στη μέρα μέσα από την παραδοσιακή συνέντευξη τύπου, και τα μέλη της ήρθαν αν μη τι άλλο προετοιμασμένα μετά τον χαμό που έγινε λίγους μήνες νωρίτερα στο Βερολίνο με τον Βιμ Βέντερς να δηλώνει πως «πρέπει να μείνουμε έξω από την πολιτική». Στη δική του συνέντευξη τύπου, ο καλλιτεχνικός διευθυντής των Καννών Τιερί Φρεμό υπερασπίστηκε τη δήλωση του Βέντερς – αλλά ταυτόχρονα υπογράμμισε πως οι Κάννες ποτέ δεν φοβήθηκαν την πολιτική σύγκρουση. Ο Φρεμό είναι διαχρονικά μάστορας στο να εκπροσωπεί όλες τις θέσεις.

Ο Παρκ Τσαν-γουκ όμως υπήρξε πιο ξεκάθαρος. «Είναι ένα παράξενο concept το να σκεφτείς πως η τέχνη κι η πολιτική είναι σε σύγκρουση μεταξύ τους. Απλά και μόνο επειδή ένα έργο τέχνης διαθέτει μια πολιτική δήλωση, δε θα έπρεπε να θεωρείται εχθρός της τέχνης. Ταυτόχρονα, απλά και μόνο επειδή μια ταινία δεν κάνει μια πολιτική δήλωση, δεν θα έπρεπε να αγνοηθεί. Κι ακόμα κι αν κάνουμε μια σπουδαία πολιτική δήλωση, αν δεν εκφραστεί αρκετά καλλιτεχνικά, θα ήταν απλά προπαγάνδα».

«Οπότε αυτό που θέλω να πω είναι ότι η τέχνη κι η πολιτική δεν είναι concepts που είναι σε σύγκρουση μεταξύ τους. Όσο είναι καλλιτεχνικά εκφρασμένα, έχουν αξία», ανέφερε ο κορεάτης δημιουργός.

Ο σεναριογράφος Πολ Λάβερτι, σταθερός συνεργάτης του Κεν Λόουτς, υπήρξε αναμενόμενα πιο σαφής και ορμητικός απέναντι στο Χόλιγουντ, ενώ ξεκίνησε αναφερόμενος στη ρίζα της λέξης «πολιτική», δηλαδή το ελληνικό «πόλις». Λέει ο Λάβερτι πως «σημαίνει “για την πόλη”, σημαίνει δηλαδή πώς ανθρώπινα όντα φέρονται το ένα στο άλλο. Αξίες δύναμης εμπεριέχονται μέσα σε κάθε είδος σεναρίου και κάθε τύπο ιστορίας».

Ενώ αναφερόμενος στο πολύ δυνατό πόστερ του φεστιβάλ, το οποίο προέρχεται από την κλασική ταινία Θέλμα και Λουίζ και παρουσιάζει την Τζίνα Ντέιβις και τη Σούζαν Σαράντον, ο Λάβερτι ανέφερε: «Δεν είναι συναρπαστικό να βλέπεις κάποιον, σαν την Σούζαν Σαράντον, τον Χαβιέ Μπαρδέμ, τον Μάρκ Ράφαλο, να μπαίνουν σε μαύρες λίστες λόγω των θέσεών τους κι επειδή είναι αντίθετοι στον σκοτωμό γυναικών και παιδιών στη Γάζα; Ντροπή στο Χόλιγουντ που το κάνει αυτό, και σεβασμός και συντροφικότητα προς αυτούς».

O ανερχόμενος σκηνοθέτης Ντιέγκο Σεσπέδες, που βραβεύτηκε πέρσι στο Ένα Κάποιο Βλέμμα με την ταινία Το Μυστηριώδες Βλέμμα του Ροζ Φλαμίνγκο, ξεκαθάρισε κι εκείνος: «Είμαι επίσης πολύ πολιτικός. Είναι ανάγκη να πάρουμε πολιτική θέση. Ελπίζω ότι το σινεμά θα γίνει πιο πολυσυλλεκτικό, και ότι δε θα κάνουν σινεμά μόνο οι πλούσιοι».

Πάντως μιλώντας για όλα αυτά, η πιο ξεκάθαρη δήλωση των ημερών ήρθε από τον Πέδρο Αλμοδόβαρ, πριν εκείνος φτάσει καν στις Κάννες. Ο ισπανός, που σε λίγες μέρες θα παρουσιάσει εδώ τη νέα του meta ταινίες Πικρές Γιορτές, μίλησε στους Los Angeles Times και αναφέρθηκε και στις πολιτικές τοποθετήσεις και συγκεκριμένα στη φετινή τελετή των Όσκαρ – και το πόσο σοκαριστικά απολιτίκ ήταν.

«Το μόνο παράδειγμα που μπορώ να θυμηθώ ήρθε από έναν ευρωπαίο, έναν φίλο μου, τον Χαβιέ Μπαρδέμ, που είπε ευθέως “Λευτεριά στην Παλαιστίνη”. Οι άνθρωποι προφανώς και είναι πολύ φοβισμένοι. Οι ΗΠΑ δεν είναι δημοκρατία αυτή τη στιγμή. Η ειρωνεία είναι ότι η δημοκρατία, μέσα από τους σωστούς μηχανισμούς ψήφου, έχει επιτρέψει την άνοδο αυτού του ολοκληρωτικού καθεστώτος. Κι είναι τόσο ένα παράδοξο, όσο και κάτι απίστευτα θλιβερό».

Θα φανεί ποιο θα είναι το κλίμα στις φετινές Κάννες – αν αρκετός κόσμος θα νιώσει αρκετή άνεση και ασφάλεια για να εκφραστεί, με όποιο τρόπο κανείς το επιθυμεί. Πάντως φέτος, σε αντίθεση με άλλες χρονιές, το Χόλιγουντ μοιάζει πρακτικά να απουσιάζει. Με την εξαίρεση των Άνταμ Ντράιβερ και Σκάρλετ Γιόχανσον του Paper Tiger, το star power προέρχεται από τα ονόματα των σκηνοθετών κι από την Ευρώπη, με την παρουσία στο Διαγωνιστικό πρωταγωνιστριών πρώτης γραμμής σαν την Ιζαμπέλ Ιπέρ, τη Λέα Σεϊντού, τη Βιρζινί Εφιρά και την Αντέλ Εξαρχόπουλος.

Είναι μάλλον το Χόλιγουντ που έχει αλλάξει – το σπουδαίο σινεμά θα αναδειχθεί και φέτος για μια ακόμα φορά, οι μεγάλες ταινίες που θα ξεχωρίσουν θα μας απασχολούν και πάλι για μήνες, τα βραβευμένα έργα θα φέρουν και πάλι τους σινεφίλ στις αίθουσες και το ενδιαφέρον του κοινού και των βραβείων για τη νέα σεζόν. Αυτό είναι το στοίχημα που παίρνουν φέτος οι Κάννες, κι αυτή είναι υπό μία έννοια κι η δική τους πολιτική δήλωση.