Η ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΡΡΙΚΝΩΝΕΙ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ – ΤΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΝΕΑ ΜΕΛΕΤΗ

Αρχίσω την κάθε ημέρα μου με μια βόλτα με τους σκύλους μου, την οποία τους περισσότερους μήνες κάνουμε αξημέρωτα.

Τώρα είμαστε στη φανταστική περίοδο που ξημερώνει νωρίς, οπότε η διαδικασία είναι λιγότερο τρομακτική και σίγουρα πιο ευχάριστη.

Σε μια από τις διαδρομές που ακολουθούμε τετράποδα και δίποδο, περνάμε από ένα 24ωρο κατάστημα που έχει ό,τι μπορείς να χρειαστείς (θα πω “παντοπωλείο” και οι παλαιοί θα καταλάβετε).

Καλημεριζόμαστε με τον κύριο που μόλις έχει τελειώσει τη δουλειά του και συνεχίζω την πορεία μου για όπου νιώθουν πως θέλουν να πάνε οι σκύλοι μου.

Η βάρδια που κάνει ο εν λόγω, όπως μου είπε τελευταία, είναι από τη 1 έως τις 6 τα ξημερώματα. Τον ρώτησα αν έχει ακόμα βιολογικό ρολόι. Μου απάντησε με χαμόγελο (παρέλειψα να σου πω ότι είναι πάντα χαμογελαστός και ευδιάθετος) πως “το έχω διαλύσει”.

Έλα να σου πω τι έχει κάνει στον οργανισμό του -τι κάνουν όσοι δουλεύουν βραδινές βάρδιες στον εαυτό τους-, βάσει της νέας μεγάλης μελέτης που έκαναν νευροεπιστήμονες στη Σιγκαπούρη. Τα ευρήματα τους δημοσιεύτηκαν στο NeuroImage.

Γεννήθηκες πρωινός ή νυχτερινός τύπος

Οι ερευνητές της μελέτης κατέληξαν στο ότι η νυχτερινή εργασία δεν είναι για τους αδύναμους. Όταν είμαστε ξύπνιοι από το σούρουπο μέχρι την αυγή, πράγμα που κάνουν νοσηλευτές, γιατροί, διασώστες, νυχτοφύλακες, αποθηκάριοι, οδηγοί φορτηγού, οδηγοί ταξί/τραμ/λεωφορείου, καθαριστές γραφείων, εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις ολοήμερης λειτουργίας ή νυχτερινής διασκέδασης και τα λοιπά, έχει φανεί πως έχει αντίκτυπο στο σώμα και το μυαλό.

Η κύρια αιτία είναι ο χρόνιος αποσυγχρονισμός του κιρκάδιου ρυθμού, με τη μελατονίνη (ορμόνη του ύπνου) να είναι λιγότερη και την κορτιζόλη (ορμόνη του στρες) υψηλότερη.

H διαταραχή των βασικών ρυθμών ύπνου μπορεί να αλλάξει τους φυσικούς ρυθμούς του σώματος ή να επηρεάσει την παραγωγή χημικών ουσιών.

Η έκθεση στο φως της νύχτας μπορεί να μειώσει την ποσότητα της μελατονίνης (βλ. ορμόνη του ύπνου) που παράγεται από τον εγκέφαλο και μεταξύ άλλων, επιβραδύνει την ανάπτυξη καρκινικού όγκου ή αλλάζει τα επίπεδα όλων των ορμονών.

Άλλοι παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν είναι η έλλειψη ηλιακού φωτός (μειώνει την παραγωγή της πολύ απαραίτητης για την εύρυθμη λειτουργία όλων των συστημάτων μας, βιταμίνης D) ή τις αλλαγές στις ώρες φαγητού.

Δεν ισχύουν βέβαια, τα ίδια για όλους.

Βλέπεις, οι άνθρωποι ερχόμαστε ως “νυχτερινοί” ή ως “πρωινοί” τύποι σε αυτήν τη ζωή.

Δεν γινόμαστε.

Είναι κάτι που καθορίζεται από γενετικούς παράγοντες, οι οποίοι επηρεάζουν την ωρολογιακή λειτουργία του εγκεφάλου.

Δηλαδή, υπάρχει εσωτερικό ρολόι στον εγκέφαλο μας, με φυσικό προγραμματισμό ως προς τον ύπνο και το ξύπνιο που αποφασίζει αν κοιμάσαι αργά και ξυπνάς αργά ή κοιμάσαι και ξυπνάς εύκολα νωρίς.

Ανάλογα με τις ώρες του ύπνου και του ξύπνιου, λειτουργείς καλύτερα διαφορετικές ώρες και έχεις καλύτερη διάθεση άλλες ώρες.

Για να καταλάβεις σε ποια ομάδα ανήκεις, κάνε το εξής τεστ: για μια εβδομάδα μη βάλεις ξυπνητήρι τις ημέρες που δεν δουλεύεις. Τσέκαρε ποια ώρα έρχεται φυσικά η υπνηλία και τι ώρα ξυπνάς, όταν δεν έχεις υποχρεώσεις.

• Αν κοιμάσαι μετά τα μεσάνυχτα και ξυπνάς μετά τις 09.00, είσαι νυχτερινός τύπος.
• Αν κοιμάσαι πριν τις 23.00 και ξυπνάς πριν τις 08.00, είσαι πρωινός τύπος.

Μελέτες έχουν δείξει πως οι νυχτερινοί τύποι ανταποκρίνονται καλύτερα στις νυχτερινές βάρδιες. Βέβαια, και αυτοί ζουν τις συνέπειες τους, με τα χρόνια.

Tι συμβαίνει στον οργανισμό ανθρώπων που δουλεύουν βράδυ

Προηγούμενες μελέτες αποκάλυψαν ότι οι νυχτερινές βάρδιες αυξάνουν τον κίνδυνο υπέρτασης, καρδιακών παθήσεων, εμφράγματος και εγκεφαλικού για όσα χρόνια τις ακολουθεί κάποιος και δη την πρώτη πενταετία.

Η διαταραχή του ρυθμού επηρεάζει την όρεξη με τον εγκέφαλο τους να “θέλει” περισσότερο junk food. Αυτό οδηγεί σε παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2 και αντίσταση στην ινσουλίνη, μεταξύ άλλων.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει αυτή τη βάρδια ως “πιθανώς καρκινογόνα”, λόγω της μείωσης της μελατονίνης και της διαταραχής της επιδιόρθωσης του DNA που γίνεται όταν κοιμόμαστε τα βράδια. Σημειώνεται και ότι ο κίνδυνος αυξάνεται με τα χρόνια.

Ένας άλλος κίνδυνος που αντιμετωπίζουν όσοι κάνουν χρόνια νυχτερινές βάρδιες είναι υψηλότερος κίνδυνος διαταραχών ύπνου και προβλημάτων ψυχικής υγείας. Εκτοξεύεται ο κίνδυνος κατάθλιψης, το άγχος και η ευερεθιστότητας, με τη χρόνια κόπωση να εντείνει το στρες και να χειροτερεύει την συναισθηματική ρύθμιση.

Εξασθενεί το ανοσοποιητικό, ενώ μπορεί να προκύψουν προβλήματα γονιμότητας.

Έως τώρα δεν ήταν ξεκάθαρο αν η νυχτερινή βάρδια έχει αντίκτυπο στον εγκέφαλο. Αυτό λοιπόν, θέλησαν να “διαλευκάνουν” στη Σιγκαπούρη, μέσω της μεγαλύτερης μελέτης του είδους της.

Μειώνεται ο όγκος σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου

Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε μαγνητική τομογραφία και μακροπρόθεσμα δεδομένα υγείας από 14.198 ενήλικες μέσης έως μεγαλύτερης ηλικίας χωρίς ιατρικά προβλήματα που συμμετείχαν στην UK BioBank -μακροχρόνια βιοϊατρική βάση δεδομένων και ερευνητική μελέτη του Ηνωμένου Βασιλείου που συλλέγει, μελετά και διαθέτει ανώνυμα δεδομένα υγείας, τρόπου ζωής και βιολογικά δείγματα από 500.000 εθελοντές.

Μεταξύ 2.122 εργαζομένων σε βάρδιες, οι ερευνητές παρατήρησαν ένα συμμετρικό μοτίβο μέτριας απώλειας όγκου στον δεξιό θάλαμο, ο οποίος αποτελεί μέρος του «κόμβου» αναμετάδοσης πληροφοριών του εγκεφάλου και εμπλέκεται στενά στην ανάκτηση μνήμης.

Παρατήρησαν επίσης, μέτρια απώλεια όγκου στην αριστερή αμυγδαλή, η οποία ρυθμίζει τις συναισθηματικές αντιδράσεις.

«Αυτές οι περιοχές είναι κεντρικές για τη ρύθμιση του ύπνου-αφύπνισης, το συναίσθημα και την προσοχή, λειτουργίες που επηρεάζονται συνήθως στην κόπωση και τη διαταραχή της διάθεσης που σχετίζονται με την εργασία σε βάρδιες», όπως σημείωσαν οι επιστήμονες.

Κατέληξαν στο ότι «η επιλεκτική απώλεια όγκου θαλάμου και αμυγδάλου που παρατηρείται σε υγιείς εργαζόμενους σε βάρδιες μπορεί να αντιπροσωπεύει έναν πρώιμο, υποκλινικό δείκτη νευρικής ευπάθειας που συνδέεται με χρόνια κιρκάδια διαταραχή».

Δηλαδή, η συρρίκνωση περιοχών του εγκεφάλου δεν σημαίνει απαραίτητα πως “πεθαίνουν”, με τους καθ’ ύλην αρμοδίους να σημειώνουν ότι ο εγκέφαλος είναι ένα ευέλικτο όργανο που μπορεί να επανασυνδεθεί για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της εποχής.

Η υπόθεση που αναπτύχθηκε είναι πως ενδεχομένως οι αλλαγές στον εγκέφαλο των ανθρώπων που κάνουν νυχτερινές βάρδιες να αντισταθμίζουν τον τρόπο που τους που τους επιτρέπει να εργάζονται όλη τη νύχτα.

Η αυξανόμενη απώλεια όγκου συσχετίστηκε με χειρότερη απόδοση σε ορισμένα, αλλά όχι σε όλα, τα γνωστικά τεστ, με τους συγγραφείς της εργασίας να σημειώνουν ότι το μέγεθος του αποτελέσματος είναι “πολύ μικρό”, προειδοποιούν οι συγγραφείς, επομένως τα αποτελέσματα “πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή”.

Θα χρειαστούν περαιτέρω μελέτες για να κατανοήσουμε πλήρως πώς αντιδρούν και επηρεάζονται διαφορετικοί άνθρωποι.

Πώς μπορεί κάποιος να μειώσει τις επιπτώσεις της νυχτερινής εργασίας

Με επιβεβαιωμένες τις συνέπειες της διαταραχής του κιρκάδιου ρυθμού στον οργανισμό όποιου ανθρώπου εργάζεται έως το ξημέρωμα, έχουν μελετηθεί και πιθανοί τρόποι που μπορούν να βοηθήσουν. Για αρχή, προτείνεται στους εργαζομένους της συγκεκριμένης βάρδιας να εκτίθενται στο πρωινό φως του ήλιου, στο τέλος της βάρδιας για κάποια ώρα.

Η δεύτερη σύσταση είναι να φτιάχνουν και να ακολουθούν ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου.

Η ιδανική συνθήκη ύπνου είναι αυτή της πλήρους συσκότισης, της απόλυτης ησυχίας -ακόμα και αν χρειαστούν ακουστικά που “ακυρώνουν” τους ήχους ή ωτοασπίδες- και της μάσκας στα μάτια.

Σε ό,τι αφορά τη διατροφή τους, μολονότι έχουν για “αντίπαλο” τον εαυτό τους (τα “θέλω” που δημιουργεί η αϋπνία), οι υγιεινές επιλογές είναι μονόδρομος, όπως και η τακτική άσκηση -τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα, από μια ώρα.

Δεν πρέπει να παραλείπουν τους ιατρικούς ελέγχους και δη αυτούς της καρδιάς και του σάκχαρου ή να απευθύνονται σε επαγγελματία υγείας, αν αντιμετωπίζουν κάποιο σοβαρό σύμπτωμα.