Η οικογένεια των 2.300 ευρώ

Ας πάρουμε την παραδοσιακή κοινωνική σταθερά της πατρίδας μας. Μία τετραμελή οικογένεια. Μπορεί σήμερα να μην περιγράφει την εικόνα της μέσης οικογένειας, αλλά είναι το ζύγι με το οποίο συνήθως κάνουμε τους υπολογισμούς μας.

Εργάζονται και οι δύο γονείς. Πόσα λέτε να τους δώσουμε; Τον διάμεσο μισθό; Διάμεσος μισθός είναι εκείνος από τον οποίο οι μισοί εργαζόμενοι παίρνουν λιγότερα και οι άλλοι μισοί περισσότερα. Σύμφωνα με την ΕΡΓΑΝΗ, το 2025 ο διάμεσος μικτός μισθός πλήρους απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα στη χώρα μας ήταν 1.221,32 ευρώ. Ας είμαστε λίγο πιο γαλαντόμοι δίνοντας στην οικογένεια του σεναρίου μας καθαρό μηνιαίο εισόδημα 2.300 ευρώ.

Ωραία, τους δώσαμε μισθό. Σπίτι; Θα τους βάλουμε στο νοίκι. Τρία υπνοδωμάτια θα ήταν ωραία, αλλά ας στριμωχτούν λίγο. Βάζουμε 700 ευρώ ενοίκιο επειδή τους συμπάθησε ο σπιτονοικοκύρης. Μένουν 1.600. Ρεύμα, νερό, κοινόχρηστα, τηλέφωνα και Internet. Ας πούμε ότι αρκούν 300 ευρώ. Δεν φτάνουν, αλλά ας πούμε ότι είναι τόσα. Μένουν 1.300.

Και όσο και αν πρόκειται για φανταστικούς χαρακτήρες, εμείς πρέπει να τους ταϊσουμε, να αγοράσουμε καθαριστικά, προϊόντα υγιεινής κλπ. Πόσα θέλει μία τετραμελής οικογένεια για το σούπερ μάρκετ; Σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει η ΕΛΣΤΑΤ η μέση ελληνική οικογένεια (που έχει 2.4 μέλη) χρειάζεται 357 ευρώ το μήνα για τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά. Στη δική μας οικογένεια θα διαθέσουμε πάνω από τα διπλά αν και φοβάμαι ότι έτσι και υπάρχουν έφηβοι στο τραπέζι, τα 800 ευρώ θα βγουν λειψά. Τι μας μένουν; Αλλα 500 ευρώ. Από αυτά θέλω 250 για το αυτοκίνητο -βενζίνη, ασφάλιστρα, service.

Στον κουμπαρά μας έμειναν 250 ευρώ για όλα τα άλλα: δραστηριότητες και φροντιστήρια παιδιών, ψυχαγωγία, διακοπές, έκτακτα έξοδα και μια φορά το μήνα να παραγγείλουμε πίτσα. Και μην τυχόν και χρειαστεί κανείς καινούργια αθλητικά παπούτσια.

Και εδώ εμφανίζεται το μεγάλο ερώτημα. Πώς τα βγάζουν πέρα; Το 2024 στην Ελλάδα το μέσο νοικοκυριό διέθετε 36% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, έναντι 19% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Και το 43% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά που είχαν καθυστερήσεις σε ενοίκιο/στεγαστικό ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, επίσης το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.

Συνεπώς για να σταθεί μία οικογένεια, χρειάζεται ένα συνδυασμό πραγμάτων: οικονομική βοήθεια από γονείς, παραμονή των νέων στο πατρικό πολύ περισσότερο απ’ ό,τι παλιότερα, ιδιόκτητη κατοικία που έχει κληρονομηθεί, δεύτερες δουλειές/πρόσθετα εισοδήματα και, στο τέλος της αλυσίδας, περικοπή κατανάλωσης ή χρέος. Το τελευταίο αποτυπώνεται ακριβώς στο τρομακτικό 43% των καθυστερήσεων.

Η ελληνική οικογένεια δεν συντηρείται μόνο από την εργασία της. Συντηρείται και από το παρελθόν της. Το σπίτι που αγόρασαν οι γονείς ή οι παππούδες. Το διαμέρισμα που κληρονομήθηκε. Η σύνταξη του παππού που τσοντάρει. Η γιαγιά που κρατάει τα παιδιά και γλιτώνει έξοδα. Οι οικονομίες προηγούμενης γενιάς. Η δωρεάν στέγη. Αυτό είναι ένα τεράστιο αόρατο εισόδημα που δεν εμφανίζεται στο εκκαθαριστικό μισθοδοσίας.

Και εδώ αξίζει να σταθούμε. Δύο οικογένειες με ακριβώς 2.300 ευρώ εισόδημα, μπορεί να μην ανήκουν ουσιαστικά στην ίδια οικονομική τάξη. Αν η μία πληρώνει 700 ευρώ ενοίκιο και η άλλη μένει σε ιδιόκτητο σπίτι (που δεν βαρύνεται από στεγαστικό δάνειο), η δεύτερη έχει στην πράξη 700 ευρώ τον μήνα περισσότερο διαθέσιμο εισόδημα, 8.400 ευρώ τον χρόνο.

Και έτσι προκύπτει ακόμα ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς θα φτιάξεις μια οικονομία στην οποία μια τετραμελής οικογένεια θα μπορεί να ζει από αυτά που παράγουν οι γονείς της και όχι από αυτά που απέκτησαν οι παππούδες της; Συγγνώμη που θα σας το χαλάσω, αλλά η απάντηση δεν είναι απλή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα βρίσκεται μόλις στο 55% του μέσου όρου της ΕΕ.

Δεν μπορείς μακροπρόθεσμα να έχεις γερμανικούς ή ολλανδικούς μισθούς αν ο εργαζόμενος παράγει πολύ μικρότερη προστιθέμενη αξία. Η Ελλάδα εξακολουθεί να στηρίζεται πολύ σε μικρές επιχειρήσεις και κλάδους σχετικά χαμηλής παραγωγικότητας, με μεγάλο βάρος υπηρεσιών και τουρισμού. Ανοίγουμε καφέ και Airbnb. Η λύση λοιπόν δεν είναι απλώς «δώστε μεγαλύτερους μισθούς». Χρειάζεσαι επενδύσεις, μεγαλύτερες και παραγωγικότερες επιχειρήσεις, τεχνολογία, εξαγωγές, καλύτερη εκπαίδευση και περισσότερους κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας. Και ο ΟΟΣΑ επιμένει ότι η χαμηλή παραγωγικότητα εξακολουθεί να συγκρατεί το βιοτικό επίπεδο.

Μακροπρόθεσμα, ο σίγουρος τρόπος για να ανέβουν οι μισθοί, είναι να γίνει ακριβότερη η ελληνική εργασία επειδή παράγει ακριβότερο προϊόν. Αν παραμείνουμε οικονομία χαμηλής παραγωγικότητας, απλώς θα αναδιανέμουμε μια σχετικά μικρή πίτα.

Και η κυβέρνηση; Τι κάνει η κυβέρνηση; Μπορούσε να χρησιμοποιήσει πιο επιθετικά το Ταμείο Ανάκαμψης για να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο, αντί να ενισχύσει κυρίως το ήδη υπάρχον. Δεν το έκανε. Τα πολλά πήγαν σε λίγους. Επίσης μπορούσε να αναλάβει πιο «έξυπνες» πρωτοβουλίες για το στεγαστικό πρόβλημα. Ούτε αυτό το έκανε. Και θα μπορούσε να δείξει περισσότερα δόντια απέναντι στις στρεβλώσεις και στις ολιγοπωλιακές πρακτικές στην αγορά τροφίμων Το απέφυγε.

Θα μοιράσει, βέβαια, λεφτά στη ΔΕΘ. Από τα «ματωμένα πλεονάσματα», όπως έλεγε όταν ήταν αντιπολίτευση. Χρήμα θα μοιράσουν και οι άλλοι. Από το λεφτόδεντρο που θα φυτέψουν. Θα μας πουν πόσα θα δώσουν στην οικογένεια των 2.300 ευρώ. Αλλά δεν θα μας πουν πώς αυτή η οικογένεια θα πάψει να είναι οικογένεια των 2.300 ευρώ.