Δημοσθένης Παπαδόπουλος: “Δεν υπάρχει κατώτερος ή ανώτερος”

Έχοντας διανύσει μια μακρά πορεία ως ηθοποιός και σκηνοθέτης, ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος επιλέγει έργα που, όπως λέει και ο ίδιος, έχουν έναν λόγο να ειπωθούν στο κοινό.

Στα «Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» του Μαρκ Μέντοφ βρίσκει μια ιστορία που δεν αφορά μόνο την κώφωση, αλλά την ανθρώπινη ανάγκη για αποδοχή, σύνδεση και σεβασμό της διαφορετικότητας. Ένα έργο που, πίσω από την ερωτική του ιστορία, ανοίγει μια βαθύτερη συζήτηση για την επικοινωνία, την ταυτότητα και τα όρια που συχνά θέτει η κοινωνία απέναντι σε ό,τι δεν κατανοεί ή δεν γνωρίζει.

Στη σκηνική του προσέγγιση, ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος δεν αντιμετωπίζει τη σιωπή ως απουσία, αλλά ως μια διαφορετική μορφή έκφρασης. Αναζητά τη στιγμή εκείνη όπου η γλώσσα των λέξεων συναντά τη γλώσσα του σώματος, όπου το βλέμμα, η κίνηση και η νοηματική γλώσσα αποκτούν τη δική τους δραματουργική δύναμη.

Με αφορμή την παράσταση, που επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στο Θέατρο Άλφα Ληναίος Φωτίου, συζητάμε μαζί του για τη δύναμη της σιωπής, τη σχέση λόγου και σώματος, την ευθύνη της σκηνής απέναντι σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα, αλλά και για το πώς ένα έργο του 1979 μπορεί να συνομιλεί τόσο έντονα με το σήμερα.

Η συζήτησή μας ξεκίνησε από το ίδιο το έργο και για το τι ήταν αυτό που έκανε τον Δημοσθένη Παπαδόπουλο να επιστρέψει σήμερα σε αυτό το κείμενο.

“Το έργο ήταν ανάθεση που μου έγινε από τον παραγωγό του θεάτρου Άλφα Τάσο Ιορδανίδη. Δουλεύοντας πάνω στο έργο ανακάλυψα ποιότητες και στοιχεία που κρύβονταν κάτω από αυτήν την φαινομενικά απλή ερωτική ιστορία ανάμεσα σε έναν λογοθεραπευτή σε σχολείο κωφών και σε μία κωφή γυναίκα που δουλεύει σ΄ αυτό το σχολείο, που είχαν πάρα πολύ ενδιαφέρον. Βρήκα επίσης πολλά κοινωνικοπολιτικά θέματα που μας απασχολούν και σήμερα και που φυσικά ενδιαφέρουν πολύ το σύγχρονο κοινό” απαντά.

Το έργο συχνά χαρακτηρίζεται ως μια ιστορία αγάπης, αλλά πίσω από αυτήν υπάρχει μια βαθύτερη σύγκρουση γύρω από την εξουσία, την ταυτότητα και το δικαίωμα του άλλου να ορίζει τον εαυτό του. Ποια πλευρά θελήσατε να φωτίσετε περισσότερο και τι χρειάζεται να ξαναδιαβάσουμε μέσα από αυτό;

Ήθελα να φωτίσω και τις δύο πλευρές. Δηλαδή και την πλευρά της «κανονικότητας» (την πλευρά του ομιλούντα δασκάλου) και την πλευρά της «διαφορετικότητας» (την πλευρά της κωφής γυναίκας που δουλεύει ως καθαρίστρια στο σχολείο). Ήθελα να δω πώς οι δύο αυτές πλευρές μπορούν να έρθουν κοντά. Και ποιες είναι οι δυσκολίες στο να έρθουν κοντά.

Το σημαντικό που για μένα βγαίνει από αυτήν την ιστορία είναι ότι τις περισσότερες δυσκολίες τις αντιμετωπίζει η πλευρά της «κανονικότητας». Αυτή η πλευρά είναι η πιο δύσκαμπτη, η λιγότερο προσαρμοστική και ανοιχτή. Ήθελα να θέσω επίσης κάποια ερωτήματα όπως: Τι είναι «κανονικό» και τι «διαφορετικό» στην σύγχρονη κοινωνία; Ποιος ορίζει το «κανονικό»; Πώς αντιμετωπίζεται σήμερα η διαφορετικότητα; Ζούμε σε μια εποχή που προσπαθεί να σεβαστεί όσο περισσότερο γίνεται την διαφορετικότητα, αλλά συμβαίνει όντως αυτό;

Πώς προσεγγίσατε τη σκηνική διασκευή και την απόδοση του κειμένου;

Κράτησα την βασική ραχοκοκαλιά του έργου, αλλάζοντας όμως αρκετά στοιχεία στο θεατρικό κείμενο που μου φάνηκαν λίγο «παλιά» και προσθέτοντας στοιχεία που υπήρχαν στην ταινία ή ακόμα και τελείως καινούργιες σκηνές που προέκυψαν στην διαδικασία των προβών. Έδωσα ιδιαίτερη σημασία όμως στον λόγο σε αντιδιαστολή με την σιωπή. Η παράσταση είναι φτιαγμένη έτσι ώστε ενώ ξεκινάει με χειμαρρώδεις διαλόγους, όσο η ιστορία εκτυλίσσεται ο λόγος μειώνεται και επικρατεί σιωπή.

Πώς δουλέψατε με την Ευσταθία Τσαπαρέλη και τον Πάρη Θωμόπουλο ώστε οι δύο «διαφορετικοί κόσμοι» των χαρακτήρων να γεφυρωθούν σκηνικά χωρίς να χάσουν την έντασή τους;

Είχα την τύχη να έχω μία ομάδα εξαιρετικών ηθοποιών που δούλεψαν πολύ για αυτήν την παράσταση. Για μένα η πιο σημαντική δουλειά έγινε με τις δύο δασκάλες που δούλεψαν με τους ηθοποιούς και τους βοήθησαν να μάθουν την νοηματική γλώσσα.

Η ενασχόληση όλης της ομάδας των ηθοποιών με την νοηματική γλώσσα, τους έδωσε μία διαφορετική σκηνική ειλικρίνεια. Μία άλλη ενέργεια που γέμισε την σκηνή. Δεν επικεντρώνομαι τόσο στους δύο βασικούς ρόλους. Σε κάθε παράσταση που σκηνοθετώ, προσπαθώ όλη η ομάδα των ηθοποιών να διηγείται μία ιστορία που τους αφορά προσωπικά.

Πώς αντιμετωπίσατε τον κίνδυνο των στερεοτύπων γύρω από την κώφωση, ώστε η παράσταση να μην πέσει σε μελοδραματισμό;

Η παράσταση θα ήταν μελοδραματική και άκρως επιφανειακή αν ο θεατής λυπόταν την κωφή γυναίκα. Στην παράσταση μας δεν την λυπάται. Μάλλον την θαυμάζει. Ή την ερωτεύεται. Αυτόν που ο θεατής κάποια στιγμή μπορεί να λυπηθεί είναι τον ομιλούντα δάσκαλο για την δυσκολία του να καταλάβει ότι ο κόσμος της σιωπής είναι φοβερά ενδιαφέρων.

Ξεκινήσατε ως ηθοποιός (Δραματική Σχολή Βεάκη) και σπουδάσατε Νομικά. Πώς αυτή η διπλή κατεύθυνση επηρεάζει τον τρόπο που διαβάζετε ένα κείμενο και χτίζετε μια σκηνική σχέση;

Νομίζω ότι όλα επηρεάζουν το πώς διαβάζω ένα κείμενο. Το πού μεγάλωσα, το πώς ήταν η οικογένειά μου και ο,τιδήποτε άλλο αφορά την ζωή μου. Πιστεύω όμως ότι το πιο σημαντικό στην τέχνη μας είναι μέσω μιας ιστορίας να μιλάς για κάτι προσωπικό. Κάτι βαθιά δικό σου. Μόνο το άκρως προσωπικό μπορεί να γίνει και καθολικό. Να μιλήσει δηλαδή και στο κοινό. Δύο πράγματα πάντως που με χαρακτηρίζουν, άρα εμποτίζονται και στην δουλειά μου, είναι η υπερβολική ευαισθησία και ο κυνισμός. Μπορεί αυτά τα δύο να σχετίζονται με την ηθοποιία και την Νομική. Δεν ξέρω. Μάλλον ο κυνισμός υπάρχει για να καλύπτει την άκρατη ευαισθησία.

Από τον «Θείο Βάνια» και τη «Λυσσασμένη γάτα» μέχρι τα «Παιδιά ενός κατώτερου Θεού», τι κοινό νήμα εντοπίζετε στις επιλογές σας ως σκηνοθέτης;

Είτε ως ηθοποιοί είτε ως σκηνοθέτες διηγούμαστε ιστορίες. Για μένα το σημαντικό είναι η ιστορία που κάθε φορά διηγείσαι να έχει κάποιον λόγο να ειπωθεί. Όλες λοιπόν οι επιλογές μου είναι ιστορίες που κατά την γνώμη μου άξιζαν να ειπωθούν στο κοινό.

Στον τίτλο του έργου υπάρχει η λέξη “κατώτερος”. Πενήντα χρόνια μετά, ποιος είναι τελικά αυτός που ορίζει ποιος θεωρείται “κατώτερος” και ποιος έχει το δικαίωμα να μιλά;»

Το έργο μας μιλάει για την διαφορετικότητα. Στην συγκεκριμένη ιστορία η «διαφορετική» είναι η κωφή γυναίκα που δουλεύει σε αυτό το σχολείο και ο λογοθεραπευτής δάσκαλος θέλει να της μάθει να μιλάει για να μπορεί να επικοινωνεί.

Για μένα όμως το έργο μιλάει σε ένα γενικότερο επίπεδο για την διαφορετικότητα που έχει ο καθένας από εμάς. Όλοι μας είμαστε διαφορετικοί. Κάθε άνθρωπος είναι ένα διαφορετικό σύμπαν με μία διαφορετική λογική πάνω στα πράγματα. Δεν υπάρχει λοιπόν κατώτερος ή ανώτερος. Όλοι είμαστε ίσοι. Και το σημαντικό είναι να σεβόμαστε την διαφορετικότητα του άλλου. Και αν θέλουμε να επικοινωνήσουμε πρέπει να προσπαθούμε να μπούμε λίγο στην θέση του άλλου και να κατανοήσουμε λίγο την δική του οπτική.

Ποια είναι τα επόμενά σας σχέδια;

Ξεκινώ πρόβες στο Εθνικό Θέατρο όπου θα παίζω στο «Πολύ κακό για το τίποτα» του Σαίξπηρ σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ρήγου. Η πρεμιέρα θα είναι αρχές Δεκεμβρίου στο θέατρο ΡΕΞ.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία – απόδοση κειμένου: Δημοσθένης Παπαδόπουλος
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Βοηθός σκηνοθέτη: Λίνα Μπότη
Φωτογραφίες: Χάρης Γερμανίδης & Χρήστος Καρτέρης
Trailer: Χρήστος Καρτέρης
Διδασκαλίας Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας: Αρτεμησία Παντελάκη, σε συνεργασία με την Άννα Λιάκου (Διερμηνέας ΕΝΓ)
Παραγωγή: Τάσος Ιορδανίδης

Παίζουν: Ευσταθία Τσαπαρέλη, Πάρης Θωμόπουλος, Άντρια Ράπτη, Μιχάλης Γεωργακόπουλος, Δημήτρης Δεληγιάννης, Σοφία Σίμου