Φορολογικοί έλεγχοι σε βάθος δεκαετίας – Πότε η 5ετής παραγραφή επεκτείνεται

Η πενταετής παραγραφή αποτελεί τον γενικό κανόνα για τις φορολογικές υποθέσεις. Υπό συγκεκριμένες, όμως, προϋποθέσεις, η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να επεκτείνει τον έλεγχο έως και μία δεκαετία πίσω, όταν μετά την παρέλευση της πενταετίας προκύψουν νέα στοιχεία που αποκαλύπτουν φορολογικές παραβάσεις.

Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο με απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, με αφορμή υπόθεση λήψης και καταχώρισης εικονικών και πλαστών τιμολογίων. Μάλιστα , το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι μπορεί να εφαρμοστεί η δεκαετής παραγραφή όταν η φορολογική παράβαση διαπιστώνεται για πρώτη φορά από μεταγενέστερο έλεγχο και τα ευρήματα του ελέγχου συνιστούν πράγματι «συμπληρωματικά στοιχεία».

Η υπόθεση των εικονικών τιμολογίων

Συγκεκριμένα, το Β΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας απέρριψε αίτηση αναίρεσης ομόρρυθμης εταιρείας που δραστηριοποιείται στον τομέα των υδραυλικών εγκαταστάσεων.

Στην εταιρεία είχε καταλογιστεί φόρος εισοδήματος για τη χρήση του 2005, καθώς διαπιστώθηκε ότι είχε λάβει και καταχωρίσει στα λογιστικά της βιβλία εικονικά και πλαστά φορολογικά στοιχεία.

Η εταιρεία υποστήριξε ότι το δικαίωμα του Δημοσίου να προχωρήσει στον καταλογισμό του φόρου είχε ήδη παραγραφεί. Επικαλέστηκε, μεταξύ άλλων, το επιχείρημα ότι η φορολογική διοίκηση γνώριζε τα κρίσιμα στοιχεία εντός της αρχικής πενταετίας και, συνεπώς, δεν υπήρχαν νέα «συμπληρωματικά στοιχεία» που να μπορούσαν να δικαιολογήσουν την επέκταση της παραγραφής στα δέκα έτη.

Το ΣτΕ, ωστόσο, έκρινε διαφορετικά. Η εικονικότητα των επίμαχων τιμολογίων διαπιστώθηκε για πρώτη φορά σε μεταγενέστερη έκθεση ελέγχου του ΣΔΟΕ, η οποία συντάχθηκε στις 4 Ιουνίου 2014, δηλαδή μετά την ολοκλήρωση της κανονικής πενταετούς περιόδου παραγραφής.

Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, τα ευρήματα της συγκεκριμένης έκθεσης αποτελούσαν νέα συμπληρωματικά στοιχεία, καθώς αποκάλυπταν για πρώτη φορά την εικονικότητα των συναλλαγών. Ως εκ τούτου, μπορούσε να εφαρμοστεί η δεκαετής προθεσμία παραγραφής.

Ποιος είναι ο ρόλος των ελεγκτικών εκθέσεων

Κρίσιμο στοιχείο στην υπόθεση αποτέλεσε ο χρόνος κατά τον οποίο προέκυψαν τα δεδομένα που αποκάλυψαν τη φορολογική παράβαση.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέτασε εάν η εικονικότητα των συναλλαγών ήταν ήδη γνωστή στη φορολογική διοίκηση κατά την αρχική πενταετία ή εάν αποκαλύφθηκε μεταγενέστερα μέσα από νέο ελεγκτικό έργο.

Δεδομένου ότι η διαπίστωση της εικονικότητας έγινε για πρώτη φορά μέσω του μεταγενέστερου ελέγχου του ΣΔΟΕ, τα συγκεκριμένα ευρήματα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «συμπληρωματικά στοιχεία». Με βάση αυτό το δεδομένο, το Δικαστήριο έκρινε νόμιμη την εφαρμογή της δεκαετούς παραγραφής και απέρριψε την αίτηση αναίρεσης της εταιρείας.

Η πενταετία παραμένει ο κανόνας

Η απόφαση του ΣτΕ δεν σημαίνει ότι κάθε μεταγενέστερη ελεγκτική έκθεση οδηγεί αυτομάτως σε επέκταση της παραγραφής.

Αντίθετα, η πενταετία εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό κανόνα. Για να ενεργοποιηθεί η δεκαετής παραγραφή, απαιτείται να προκύψουν νέα στοιχεία τα οποία δεν ήταν γνωστά στη Φορολογική Διοίκηση και δεν μπορούσαν αντικειμενικά να είχαν εντοπιστεί κατά την αρχική πενταετία.

Αυτό σημαίνει ότι ένα στοιχείο δεν αποκτά αυτομάτως τον χαρακτήρα του «συμπληρωματικού» απλώς και μόνο επειδή αξιοποιήθηκε από τις φορολογικές αρχές σε μεταγενέστερο χρόνο.

Εάν τα συγκεκριμένα δεδομένα βρίσκονταν ήδη στη διάθεση της Διοίκησης ή μπορούσαν να είχαν εντοπιστεί εγκαίρως με τη δέουσα επιμέλεια, η καθυστερημένη αξιοποίησή τους δεν αρκεί για την επέκταση της παραγραφής.

Επιπλέον, η δεκαετής παραγραφή αφορά το φορολογικό ζήτημα που αποκαλύπτεται από τα νέα στοιχεία και δεν μετατρέπει συλλήβδην κάθε φορολογική υποχρέωση της ίδιας περιόδου σε δεκαετούς παραγραφής.

Τι ισχύει για την πενταετή και τη δεκαετή παραγραφή

Με βάση το ισχύον φορολογικό πλαίσιο, ο βασικός χρόνος παραγραφής είναι πενταετής.

Η προθεσμία υπολογίζεται από το τέλος του έτους μέσα στο οποίο λήγει η προθεσμία υποβολής της φορολογικής δήλωσης. Έτσι, για εισοδήματα του 2020, για τα οποία η δήλωση υποβλήθηκε το 2021, η παραγραφή συμπληρώνεται, κατά κανόνα, στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Δεν αρκεί, πάντως, να έχει ξεκινήσει ο φορολογικός έλεγχος. Μέχρι τη συμπλήρωση της προθεσμίας πρέπει να έχει κοινοποιηθεί νόμιμα η σχετική πράξη προσδιορισμού του φόρου.

Πότε μπορεί να φτάσει η παραγραφή στα 10 χρόνια

Η προθεσμία μπορεί, κατ’ εξαίρεση, να επεκταθεί έως τα δέκα έτη. Αυτό μπορεί να συμβεί, μεταξύ άλλων, όταν δεν έχει υποβληθεί δήλωση ή όταν μετά την παρέλευση της πενταετίας περιέλθουν στη Φορολογική Διοίκηση νέα στοιχεία ή πληροφορίες, τα οποία δεν ήταν δυνατόν να είχαν γίνει γνωστά νωρίτερα και από τα οποία προκύπτει μεγαλύτερη φορολογική υποχρέωση.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι επομένως η πραγματική ύπαρξη νέων δεδομένων και όχι απλώς ο μεταγενέστερος χρόνος κατά τον οποίο αυτά αξιοποιήθηκαν.

Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους φορολογουμένους, καθώς η Φορολογική Διοίκηση δεν μπορεί να επικαλείται οποιοδήποτε μεταγενέστερο έγγραφο ή πόρισμα για να παρατείνει την παραγραφή.

Πέρα από τη δεκαετία – Οι ειδικές περιπτώσεις

Το φορολογικό πλαίσιο προβλέπει επίσης περιπτώσεις στις οποίες η προθεσμία παραγραφής μπορεί να παραταθεί ή να ανασταλεί, όπως όταν εκκρεμεί δικαστική διαδικασία, διαδικασία αμοιβαίου διακανονισμού, αίτημα παροχής πληροφοριών από αλλοδαπή φορολογική αρχή ή διαδικασία που αφορά την ακύρωση φορολογικής πράξης.

Παράλληλα, θα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ της παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου να καταλογίσει φόρο και της παραγραφής του δικαιώματος να εισπράξει ήδη βεβαιωμένη οφειλή. Πρόκειται για διαφορετικά ζητήματα, για τα οποία ισχύουν διαφορετικοί κανόνες.