Η ιστορία της Παπαστράτος στη μεγάλη οθόνη, μέσα από τους ανθρώπους της

Το επετειακό ντοκιμαντέρ, που υπογράφει ο Σωτήρης Δανέζης σε παραγωγή της Danezis Stories, δεν αφηγείται απλώς την πορεία μιας ιστορικής εταιρείας στη χώρα μας, αλλά ακολουθεί τα ίχνη των ανθρώπων που έζησαν τις αλλαγές της και μέσα από τις προσωπικές τους ιστορίες φωτίζει μια Ελλάδα που άλλαξε μαζί τους.

Υπάρχουν ιστορίες που γράφονται σε χαρτί και άλλες που καταγράφονται σε αρχεία, φωτογραφίες, έγγραφα και ημερομηνίες. Και υπάρχουν κι εκείνες που μένουν για χρόνια μέσα στους ανθρώπους, μέχρι κάποιος να τους ζητήσει να τις θυμηθούν. Σε αυτή την τελευταία κατηγορία ανήκουν όσα αφηγείται το «95 χρόνια Παπαστράτος – Αυτή είναι η ιστορία μας», το επετειακό ντοκιμαντέρ του Σωτήρη Δανέζη, που έκανε την πρεμιέρα του στη Θεσσαλονίκη, στον κινηματογράφο «Ολύμπιον», την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου.

Το ντοκιμαντέρ ξεδιπλώνει 95 χρόνια παρουσίας της Παπαστράτος στην Ελλάδα μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων διαφορετικών γενεών, αρχειακό υλικό και κομβικές στιγμές μιας διαδρομής που συνδέεται στενά με τις αλλαγές της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Αυτό που ξεχωρίζει, όμως, σε μια τέτοια ιστορία δεν είναι μόνο οι σταθμοί της. Είναι οι άνθρωποι που βρέθηκαν μέσα σε αυτούς. Εκείνοι που έζησαν τις αλλαγές, που χρειάστηκε να αφήσουν πίσω όσα γνώριζαν, να μάθουν ξανά, να προσαρμοστούν και να προχωρήσουν.

Μια εταιρεία, μια χώρα, μια κοινή πορεία

Σχεδόν ένας αιώνας είναι αρκετός καιρός για να αλλάξουν πόλεις, άνθρωποι, συνήθειες και τεχνολογίες. Το ζητούμενο όμως για ένα ντοκιμαντέρ που καλείται να αφηγηθεί μια τόσο μεγάλη διαδρομή δεν είναι απλώς να θυμηθεί. Είναι να επιλέξει τι αξίζει να μείνει. Ο Σωτήρης Δανέζης και η Danezis Stories στρέφουν τον φακό στους ανθρώπους της εταιρείας. Η αφήγηση μετακινείται από το επιχειρηματικό επίπεδο μιας εταιρικής πορείας σε κάτι πολύ πιο οικείο: την εμπειρία του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα στην αλλαγή. Εκεί κρύβεται και η μεγαλύτερη δύναμη της ταινίας. Γιατί μια εταιρεία μπορεί να αλλάξει εγκαταστάσεις, τεχνολογίες, προϊόντα και τρόπους παραγωγής, όμως ο άνθρωπος καλείται κάθε φορά να κάνει κάτι πολύ πιο δύσκολο: να αλλάξει μαζί της.

Πίσω από τα εβδομήντα λεπτά της ταινίας κρύβονται 170 κούτες αρχειακού υλικού, 24 συνεντεύξεις και γυρίσματα σε έξι πόλεις, από το Αγρίνιο, τον Ασπρόπυργο και τον Πειραιά μέχρι το Ηράκλειο, το Μέτσοβο και τη Λωζάνη. Μπροστά στην κάμερα κάθισαν συνταξιούχοι και νυν εργαζόμενοι, στελέχη και απόγονοι των ιδρυτών, και μαζί τους βγήκαν στο φως φωτογραφίες και ντοκουμέντα που δεν είχε δει ποτέ κανείς.

Το ταξίδι ξεκινά από το Αγρίνιο των τελών του 19ου αιώνα και το υπερσύγχρονο εργοστάσιο του Πειραιά το 1931, περνά μέσα από διαφορετικές εποχές και φτάνει μέχρι τον Ασπρόπυργο και τον ριζικό μετασχηματισμό της τελευταίας δεκαετίας. Όμως δεν πρόκειται μόνο για μια γεωγραφική διαδρομή, αλλά για μια διαδρομή στον χρόνο. Και πίσω από κάθε μετακίνηση, κάθε απόφαση και κάθε αλλαγή υπάρχει μια Ελλάδα που επίσης μεταμορφώνεται. Μια χώρα που περνά από τη μία εποχή στην άλλη, γνωρίζει οικονομικές και κοινωνικές ανατροπές, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο εργάζεται και παράγει και μαζί της αλλάζουν και οι άνθρωποι που στελεχώνουν τις επιχειρήσεις της.

Έτσι, η ιστορία της Παπαστράτος συναντά διαρκώς την ιστορία της χώρας και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του ντοκιμαντέρ: τα 95 αυτά χρόνια δεν παρουσιάζονται ως μια απομονωμένη εταιρική διαδρομή. Είναι μια ιστορία που εκτυλίσσεται μέσα στον χρόνο και κουβαλά πάνω της τα σημάδια κάθε εποχής.

Όταν η συνέντευξη γίνεται ένα ταξίδι αναμνήσεων

Κάθε μεγάλη αλλαγή ακούγεται διαφορετικά όταν την αφηγείται εκείνος που τη βίωσε. Αυτό είναι και το νήμα που ενώνει τις διαφορετικές γενιές που μιλούν στο ντοκιμαντέρ. Άνθρωποι που εργάστηκαν σε διαφορετικές εποχές, αντιμετώπισαν τις δικές τους προκλήσεις και κλήθηκαν να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο που δεν έμενε ποτέ ακίνητος.

Μιλώντας για τα γυρίσματα, ο Σωτήρης Δανέζης στάθηκε στις στιγμές όπου οι άνθρωποι απέναντί του σταματούσαν να απαντούν και απλώς θυμούνταν. Και αυτή είναι ίσως μία από τις πιο ανθρώπινες πλευρές μιας ιστορικής αφήγησης. Γιατί η μνήμη δεν λειτουργεί όπως ένα αρχείο. Δεν είναι τακτοποιημένη σε φακέλους. Έρχεται μέσα από εικόνες, πρόσωπα, στιγμές, συναισθήματα. Κάποιες φορές μέσα από μια μικρή λεπτομέρεια που μπορεί να μοιάζει ασήμαντη, αλλά για εκείνον που τη θυμάται συμπυκνώνει μια ολόκληρη εποχή. Και εκεί ακριβώς η ιστορία μιας επιχείρησης διασταυρώνεται με την προσωπική ιστορία των ανθρώπων της.

Μια παρακαταθήκη αλλαγής και προόδου

Υπάρχει μια λέξη που επιστρέφει συνεχώς όταν μιλάμε για μια διαδρομή 95 χρόνων: αλλαγή. Όμως η αλλαγή, όταν τη δούμε από την πλευρά των ανθρώπων, δεν είναι ποτέ μια απλή λέξη. Σημαίνει να εγκαταλείπεις συνήθειες που γνώριζες, να μαθαίνεις καινούργια πράγματα, να αποδέχεσαι ότι αυτό που χθες ήταν αρκετό σήμερα μπορεί να μην είναι, και να βρίσκεις ξανά τον ρυθμό σου μέσα σε ένα διαφορετικό περιβάλλον.

Ο Σωτήρης Δανέζης συνδέει αυτή τη διαδικασία με τέσσερις έννοιες: προετοιμασία, προσπάθεια, προσαρμογή και συμμετοχή. Είναι αυτές που δίνουν στην ιστορία μια διάσταση που ξεπερνά τα όρια μιας εταιρικής επετείου, γιατί αφορούν σχεδόν κάθε άνθρωπο που έχει χρειαστεί κάποια στιγμή στη ζωή του να κάνει ένα βήμα προς το άγνωστο. Στην περίπτωση της Παπαστράτος, η ανάγκη αυτή επανέρχεται μέσα σε εννέα και πλέον δεκαετίες. Και κάπως έτσι, οι εποχές αλλάζουν, η εταιρεία αλλάζει και οι άνθρωποι αλλάζουν μαζί της.

Από τη μεριά της, η Τίνα Δάβου, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Παπαστράτος, χαρακτήρισε το ντοκιμαντέρ «παρακαταθήκη» και «σημείο αναφοράς» για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της εταιρείας. Οι δύο αυτές λέξεις έχουν ιδιαίτερο βάρος. Η παρακαταθήκη αφορά όσα παραδίδονται στην επόμενη γενιά. Το σημείο αναφοράς αφορά όσα χρειάζεται να θυμόμαστε για να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε. Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το νόημα μιας τέτοιας κινηματογραφικής καταγραφής: να μη χαθεί η διαδρομή μέσα στην ταχύτητα του επόμενου βήματος.

Μια πρεμιέρα με ιδιαίτερο συμβολισμό

Η επιλογή του «Ολύμπιον» για την πρώτη παρουσίαση του ντοκιμαντέρ στο κοινό προσέδωσε στην επέτειο μια διαφορετική ατμόσφαιρα. Και η συγκυρία δεν ήταν τυχαία. Η πρεμιέρα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 90ής Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, ενός θεσμού που αποτελεί διαχρονικά σημείο συνάντησης της επιχειρηματικότητας, της οικονομίας και της κοινωνίας.

Στην Έκθεση, όπου συμμετείχε για ένατη συνεχή χρονιά ως Επίσημος Υποστηρικτής, η εταιρεία παρουσίασε επίσης τη μελέτη του ΙΟΒΕ για το αποτύπωμά της στην ελληνική οικονομία, μοιράστηκε την εμπειρία της από την ιαπωνική αγορά στη συζήτηση της Enterprise Greece για τις σχέσεις Ελλάδας και Ιαπωνίας και άνοιξε, με το FutuReady Greece Talk, τη συζήτηση για τις δεξιότητες της νέας γενιάς.

Φέτος, όμως, η παρουσία της είχε έναν επιπλέον συμβολισμό: η εταιρεία συμπληρώνει 95 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στην Ελλάδα.

Στην εκδήλωση έδωσαν το «παρών» εκπρόσωποι του πολιτικού και επιχειρηματικού κόσμου, άνθρωποι των μέσων ενημέρωσης και στελέχη της Παπαστράτος. Και ανάμεσα σε όλους αυτούς τους ανθρώπους, υπήρχε μια ιστορία που για πρώτη φορά έβγαινε από τα εσωτερικά της εταιρείας και περνούσε στη μεγάλη οθόνη.

Όταν το παρελθόν, φωτίζει το μέλλον

Το «95 χρόνια Παπαστράτος – Αυτή είναι η ιστορία μας» δεν είναι ακόμη ένα επετειακό ντοκιμαντέρ. Είναι μια προσπάθεια να απαντηθεί ένα πολύ απλό, αλλά καθόλου εύκολο ερώτημα: τι είναι αυτό που μένει όταν περνούν 95 χρόνια; Μένουν οι ημερομηνίες. Μένουν τα κτίρια, οι εγκαταστάσεις, οι αποφάσεις, οι αλλαγές. Μένουν τα αρχεία και οι φωτογραφίες. Πάνω απ’ όλα, όμως, μένουν οι άνθρωποι. Εκείνοι που ξεκίνησαν κάποτε μια δουλειά χωρίς να ξέρουν πού θα οδηγήσει. Εκείνοι που παρέλαβαν μια σκυτάλη και την προσάρμοσαν στη δική τους εποχή. Εκείνοι που βρέθηκαν μπροστά σε μια μεγάλη αλλαγή και κλήθηκαν να κάνουν το επόμενο βήμα.

Αυτό είναι τελικά που κάνει την ιστορία μιας εταιρείας να μοιάζει με ιστορία ανθρώπων. Και ίσως γι’ αυτό το ντοκιμαντέρ του Σωτήρη Δανέζη δεν κοιτάζει μόνο πίσω. Κοιτάζει το παρελθόν για να καταλάβει το παρόν και το παρόν για να κάνει χώρο στο μέλλον. Ενενήντα πέντε χρόνια είναι μια μεγάλη διαδρομή. Αλλά καμία διαδρομή δεν αποτελείται μόνο από τα χιλιόμετρα που έχουν ήδη διανυθεί. Αποτελείται και από τον δρόμο που ανοίγεται μπροστά. Και αν υπάρχει κάτι που αφήνει ως αίσθηση αυτή η κινηματογραφική καταγραφή, είναι ακριβώς αυτό: πως πίσω από κάθε μεγάλο αριθμό υπάρχουν μικρές ανθρώπινες ιστορίες και πως, τελικά, η διάρκεια δεν μετριέται μόνο σε χρόνια. Μετριέται σε ανθρώπους, σε αλλαγές, σε μνήμες και σε στιγμές που δεν πρέπει να χαθούν.

Το ντοκιμαντέρ «95 χρόνια Παπαστράτος-Αυτή είναι η ιστορία μας» μπορείτε να το παρακολουθήσετε εδώ.