Γιατί η καλύτερη στιγμή να δεις τα 170 τετραγωνικά είναι τώρα;

Επτά θεατρικές σεζόν, περισσότερες από 520 παραστάσεις και 130.000 θεατές. Τα «170 Τετραγωνικά (Moonwalk)» του Γιωργή Τσουρή επιστρέφουν για όγδοη χρονιά, αποδεικνύοντας πως μερικές οικογενειακές ιστορίες δεν σταματούν ποτέ να μας αφορούν.

Ο Γιωργής Τσουρής χρειάστηκε μόλις 170 τετραγωνικά μέτρα για να στήσει ένα ολόκληρο σύμπαν από ανθρώπινες αντιφάσεις, και όπως αποδείχθηκε, αυτό το σύμπαν έχει μια εντυπωσιακή αντοχή στον χρόνο. Επτά σεζόν, περισσότερες από 520 παραστάσεις και 130.000 θεατές σε Ελλάδα και Κύπρο αργότερα, τα «170 Τετραγωνικά (Moonwalk)» επιστρέφουν για όγδοη χρονιά, από τις 6 Νοεμβρίου, στο Θέατρο Διάνα, επιβεβαιώνοντας πως πρόκειται για μία από τις πιο επιτυχημένες παραστάσεις της σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της διαδρομής τους. Ότι ένα έργο που ξεκινά από την τόσο οικεία, σχεδόν πεζή αφορμή μιας οικογενειακής κληρονομιάς, καταφέρνει να συνομιλεί με διαφορετικούς θεατές, διαφορετικών ηλικιών, επί οκτώ συνεχόμενα χρόνια. Όχι επειδή αφηγείται κάτι πρωτόγνωρο, αλλά ακριβώς επειδή μιλά για πράγματα που όλοι γνωρίζουμε, ακόμη κι αν προτιμούμε να κάνουμε πως δεν υπάρχουν.

Ένα σπίτι στη Θήβα και μια οικογένεια έτοιμη να εκραγεί

Στη Θήβα, σε ένα πατρικό σπίτι 170 τετραγωνικών, δύο αδελφές συναντιούνται ξανά μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Η μία έχει μείνει πίσω, δεμένη με τον τόπο, το σπίτι και τις αναμνήσεις του. Η άλλη έχει φύγει, έχει δοκιμάσει τη ζωή της αλλού και επιστρέφει αποφασισμένη να πουλήσει το ακίνητο και να απομακρυνθεί οριστικά από ένα παρελθόν που δεν θέλει να θυμάται.

Ανάμεσά τους βρίσκεται ένας σύντροφος, μια εγκυμοσύνη, οικονομικά αδιέξοδα, άνθρωποι που μπαινοβγαίνουν στο σπίτι με την άνεση της ελληνικής επαρχίας και, βέβαια, όσα έχουν μείνει για χρόνια θαμμένα κάτω από την επιφάνεια μιας φαινομενικά συνηθισμένης οικογενειακής ζωής.

Αυτό που αρχίζει ως μια σύγκρουση για την τύχη ενός ακινήτου εξελίσσεται σε μια ανελέητη αναμέτρηση με το παρελθόν. Οι χαρακτήρες συγκρούονται, αλληλοκατηγορούνται, γελοιοποιούνται, πληγώνουν ο ένας τον άλλον και προσπαθούν, με τον δικό τους συχνά αδέξιο τρόπο, να ακουστούν.

Στις παραστάσεις του Γιωργή Τσουρή, το γέλιο δεν έρχεται για να διακόψει το δράμα, αλλά γεννιέται μέσα από αυτό. Μια ατάκα που προκαλεί ξεκαρδιστικά γέλια μπορεί, λίγα λεπτά αργότερα, να αποκτήσει μια εντελώς διαφορετική, οδυνηρή σημασία. Οι ήρωες είναι άλλοτε τρυφεροί και άλλοτε αφόρητοι, άλλοτε θύματα και άλλοτε θύτες. Όπως συμβαίνει, δηλαδή, και στις πραγματικές οικογένειες.

Γιωργής Τσουρής: Ο ηθογράφος της γενιάς του

Αν υπάρχει ένας δημιουργός που τα τελευταία χρόνια έχει κατορθώσει να αποτυπώσει με τόση αμεσότητα, χιούμορ και παρατηρητικότητα τις αντιφάσεις της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας, αυτός είναι ο Γιωργής Τσουρής.

Μοιάζει να έχει ανακαλύψει μια δική του θεατρική γλώσσα, η οποία αντλεί από τον ρεαλισμό χωρίς να παγιδεύεται στη στεγνή αναπαράσταση της καθημερινότητας. Οι άνθρωποί του μιλούν όπως οι άνθρωποι που συναντάμε στον δρόμο, στις οικογενειακές συγκεντρώσεις, στις μικρές επαρχιακές πόλεις, στα σπίτια όπου η τηλεόραση παίζει δυνατά και οι μεγάλες αλήθειες λέγονται συνήθως πάνω σε έναν καβγά.

Δεν τους εξιδανικεύει, αλλά ούτε και τους αντιμετωπίζει με περιφρόνηση. Τους παρατηρεί με μια οξυδέρκεια που αφήνει χώρο τόσο στις αδυναμίες όσο και στην ανθρώπινη πλευρά τους.

Από τον «Χαρτοπόλεμο» και τα «170 Τετραγωνικά» μέχρι το «Μακριά από παιδιά», ο Γιωργής έχει οικοδομήσει μια δραματουργία με σταθερό σημείο αναφοράς τις ανθρώπινες σχέσεις και, κυρίως, εκείνες που διαμορφώνονται μέσα στην οικογένεια. Με τη διαφορά ότι δεν επιδιώκει απλώς να καταγγείλει τις παθογένειές της.

Μιλώντας στο NEWS 24/7 και στο podcast «Sold Out», έχει εξηγήσει ότι η ενασχόλησή του με την οικογένεια δεν προέκυψε ως μέρος κάποιου συνειδητού σχεδίου. Ξεκίνησε από την αγάπη του για τη μεγάλη δραματουργία, από τον Όμηρο και τους αρχαίους τραγικούς μέχρι τον Τενεσί Ουίλιαμς και τον Άρθουρ Μίλερ, και συνδέθηκε με τα προσωπικά του βιώματα από την Ελλάδα και την Κύπρο.

Για τον ίδιο, η οικογένεια δεν είναι ένας θεσμός που χρειάζεται απλώς αποδόμηση, αλλά ένας χώρος μέσα στον οποίο μπορούν να συμβούν τα σπουδαιότερα και τα πιο οδυνηρά πράγματα της ανθρώπινης ζωής.
Και κάπως έτσι προκύπτει η ιδιαίτερη ηθογραφία του: όχι ως νοσταλγική απεικόνιση μιας παλιάς Ελλάδας, αλλά ως ένα ολοζώντανο πορτρέτο της σημερινής κοινωνίας, με τις αντιφάσεις, τις κοινωνικές διαφορές, τις προκαταλήψεις και τις αλήθειες της.

Μια κωμωδία που κρύβει μέσα της ένα δράμα

Υπάρχει κάτι σχεδόν παραπλανητικό στον τρόπο με τον οποίο γράφει ο Γιωργής Τσουρής. Εκεί που νομίζεις ότι παρακολουθείς μια οικογενειακή κωμωδία, η ιστορία παίρνει ξαφνικά μια σκοτεινή και δραματική τροπή. Εκεί που η ένταση μοιάζει να έχει φτάσει στο απροχώρητο, μια απροσδόκητη ατάκα μπορεί να προκαλέσει νευρικά γέλια.

Ο ίδιος περιγράφει τη δραματουργική του προσέγγιση ως τη συνάντηση έργων που έχουν «κωμική καρδιά και δραματικά άκρα». Μια φράση που θα μπορούσε να αποτελεί και τον καλύτερο ορισμό των «170 Τετραγωνικών».

Αυτός ο συνδυασμός είναι που επιτρέπει στην παράσταση να αποφεύγει τόσο τον εύκολο μελοδραματισμό όσο και την επιφανειακή κωμωδία. Το χιούμορ γίνεται ο τρόπος να πλησιάσουμε καταστάσεις που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο ακόμη και να αντικρίσουμε.

Καθοριστική σε αυτό είναι και η σκηνοθεσία του Γιώργου Παλούμπη, που υπηρετεί με συνέπεια τον ρεαλιστικό κόσμο του έργου, κρατώντας την ένταση διαρκώς ζωντανή και αφήνοντας τους χαρακτήρες να αποκαλύπτονται σταδιακά. Η παράσταση διατηρεί έναν γρήγορο, συχνά καταιγιστικό ρυθμό, μετατρέποντας το σπίτι σε πεδίο συγκρούσεων, όπου κάθε νέα αποκάλυψη ανατρέπει τις ισορροπίες.

Το θεατρικό φαινόμενο που αρνείται να γεράσει

Οκτώ χρόνια στο θέατρο είναι πολλά. Αλλάζουν οι θεατές, οι συνθήκες, οι ηθοποιοί, τα θέατρα. Μια παράσταση που εξακολουθεί να προσελκύει το κοινό έπειτα από τόσες σεζόν οφείλει να έχει κάτι περισσότερο από μια επιτυχημένη πρώτη εντύπωση.

Τα «170 Τετραγωνικά» έχουν αυτό το κάτι: μια ιστορία που μπορεί να ανανεώνεται χωρίς να χάνει τον πυρήνα της. Ο ίδιος ο Γιωργής Τσουρής εξομολογείται ότι δεν αντιμετωπίζει τις διαδοχικές σεζόν ως απλή επανάληψη μιας δοκιμασμένης συνταγής. Το κείμενο, η σκηνοθετική προσέγγιση και η διανομή εξελίσσονται, καθώς εξελίσσονται και οι ίδιοι οι δημιουργοί. Κάθε καινούργια ομάδα προσθέτει κάτι στη διαδρομή του έργου, χωρίς να ακυρώνει τη συμβολή των προηγούμενων ηθοποιών.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει τα «170 Τετραγωνικά» ως το έργο που τον πήρε από το χέρι και τον οδήγησε σε μια διαφορετική δημιουργική πορεία. Το έργο τού χάρισε το βραβείο «Δημήτρης Χορν» και συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωσή του ως συγγραφέα και ηθοποιού.

Μια επιτυχία που δεν εξαντλείται βέβαια στους αριθμούς, όσο εντυπωσιακοί κι αν είναι αυτοί. Γιατί οι 130.000 θεατές αποτελούν την επιβεβαίωση, όχι την εξήγησή της. Η εξήγηση βρίσκεται στο γεγονός ότι μέσα σε εκείνα τα 170 τετραγωνικά, ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει κάτι από τη δική του οικογενειακή ιστορία. Ένα βλέμμα, μια κουβέντα που δεν ειπώθηκε ποτέ, έναν καβγά που επαναλαμβάνεται χρόνια, μια απόπειρα συμφιλίωσης που έμεινε στη μέση.

Τα «170 Τετραγωνικά (Moonwalk)» επιστρέφουν από τις 6 Νοεμβρίου στο Θέατρο Διάνα, για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων. Κι αν υπάρχει ένας λόγος να επισκεφθεί κανείς ξανά αυτό το σπίτι ή να περάσει για πρώτη φορά την πόρτα του, τον δίνει ο ίδιος ο Γιωργής λέγοντας “δε συνηθίζω να κοιτάζω πίσω, να συγκρίνω τις προηγούμενες εκδοχές της παράστασης ή να αναπολώ κάποια παλαιότερη, υποτίθεται καλύτερη στιγμή της”. Αντίθετα, πιστεύει βαθιά ότι κάθε νέα χρονιά το έργο εξελίσσεται, πατώντας πάνω σε όσα έχουν προηγηθεί, και πως η καλύτερη εκδοχή του είναι πάντοτε αυτή που βρίσκεται μπροστά του.

«Πέρυσι τον Μάιο κάναμε την καλύτερη βερσιόν της παράστασής μας και φέτος θα κάνουμε την ακόμα καλύτερη», είπε χαρακτηριστικά.

Και όταν τον ρωτήσαμε πότε θα ήθελε ιδανικά να δει κάποιος τα «170 Τετραγωνικά», η απάντησή του ήταν κατηγορηματική:
«Η απάντηση είναι πάντα τώρα».