Μέτρα για να διασωθούν τα φωτοβολταϊκά πάρκα επεξεργάζεται το ΥΠΕΝ

Σε οριακή φάση εισέρχεται η αγορά των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα, με τα οικονομικά των έργων –ιδίως μικρομεσαίων επενδυτών– να επιδεινώνονται υπό το βάρος της αυξανόμενης μεταβλητότητας στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η εντεινόμενη εμφάνιση περικοπών παραγωγής, σε συνδυασμό με τη διεύρυνση των ωρών μηδενικών ή και αρνητικών τιμών, συρρικνώνει τις ταμειακές ροές, δοκιμάζοντας την ανθεκτικότητα των επιχειρηματικών σχεδίων.

Τα πρώτα σημάδια πίεσης είναι ήδη ορατά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, ορισμένα έργα αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εξυπηρέτηση του δανεισμού τους, ενώ παράγοντες του κλάδου δεν αποκλείουν την εμφάνιση των πρώτων μη εξυπηρετούμενων δανείων εάν συνεχιστεί η ίδια τάση. Μάλιστα, το επόμενο δίμηνο θεωρείται κρίσιμο, καθώς αναμένεται περαιτέρω επιδείνωση των εσόδων λόγω εποχικής αύξησης της παραγωγής και, κατ’ επέκταση, των περιορισμών απορρόφησης.

Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επεξεργάζεται παρεμβάσεις με στόχο τη σταθεροποίηση της αγοράς σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι η προσωρινή ενίσχυση της τιμής αποζημίωσης ανά κιλοβατώρα για τα έργα που εγχέουν ενέργεια στο δίκτυο. Η λογική της παρέμβασης είναι να αντισταθμιστεί μέρος των απωλειών από τις μειωμένες εγχύσεις και τις χαμηλές τιμές, ενισχύοντας το έσοδο ανά μονάδα παραγωγής.

Πρόκειται, ωστόσο, για ένα μέτρο μεταβατικού χαρακτήρα. Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι η όποια πρόσθετη ενίσχυση θα έχει προσωρινό αποτύπωμα, καθώς προβλέπεται να ανακτηθεί σε μεταγενέστερο χρόνο μέσω αναπροσαρμογής των εγγυημένων εσόδων των παραγωγών. Στόχος είναι να καλυφθεί η «ψαλίδα» μέχρι την ωρίμανση της αγοράς αποθήκευσης, η οποία εκτιμάται ότι σε ορίζοντα τριετίας θα επιτρέψει καλύτερη αξιοποίηση της παραγόμενης ενέργειας.

Παρά ταύτα, η παρέμβαση βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση, με ανοιχτά ζητήματα τόσο ως προς τη χρηματοδοτική της βάση –δεδομένης της επιβάρυνσης που ενδέχεται να προκύψει για τον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ– όσο και ως προς το εύρος των έργων που θα καλυφθούν.

Ένα άλλο σενάριο που εξετάζει το Υπουργείο, είναι η επέκταση των συμβάσεων λειτουργικής ενίσχυσης έως και κατά 5 χρόνια. Ωστόσο, η χρονική επέκταση δεν θα είναι ίδια για όλα τα πάρκα, καθώς το ΥΠΕΝ εκτιμά πως ο κίνδυνος οικονομικής βιωσιμότητας ποικίλλει, με βασικό κριτήριο το κόστος κατασκευής των έργων – το οποίο με τη σειρά του εξαρτάται από το πότε αυτά υλοποιήθηκαν. Υπό αυτή τη λογική, εκτιμά πως τα πάρκα με μεγαλύτερο πρόβλημα είναι εκείνα που αναπτύχθηκαν την περίοδο 2022-2023, καθώς τότε ο απαραίτητος εξοπλισμός είχε το υψηλότερο κόστος.

Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται η ανισορροπία που έχει δημιουργηθεί από τη ραγδαία ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών τα τελευταία χρόνια, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της ζήτησης ή εγκατάσταση επαρκών υποδομών αποθήκευσης. Το αποτέλεσμα είναι έντονα φαινόμενα υπερπαραγωγής, κυρίως τις μεσημβρινές ώρες, όταν η ηλιακή παραγωγή κορυφώνεται, οδηγώντας σε αυξημένες απορρίψεις ενέργειας για λόγους ευστάθειας του συστήματος.

Παράλληλα, οι αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας έχουν μεταφέρει μέρος της πίεσης στους ίδιους τους παραγωγούς, μέσω της διαμόρφωσης μηδενικών ή αρνητικών τιμών σε περιόδους υψηλής προσφοράς. Οι τάσεις αυτές αποτυπώνονται και στα μεγέθη: οι περικοπές ανήλθαν το 2025 σε περίπου 1.850 GWh, με τις προβλέψεις να κάνουν λόγο για αύξηση της τάξης του 80% το 2026, ενώ οι ώρες μηδενικών ή αρνητικών τιμών έφτασαν τις 339 πέρυσι και ήδη καταγράφουν ανοδική πορεία στο τρέχον έτος.

Οι συνέπειες διαφοροποιούνται ανάλογα με το προφίλ των επενδυτών. Οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, είτε λόγω διαφοροποιημένων χαρτοφυλακίων είτε λόγω παρουσίας στη λιανική αγορά, που τους επιτρέπει να εξισορροπούν τις απώλειες. Αντίθετα, οι μικρότεροι παίκτες και όσοι έχουν μονοθεματική έκθεση στα φωτοβολταϊκά βρίσκονται αντιμέτωποι με εντονότερους κινδύνους.

Υπό αυτά τα δεδομένα, η επόμενη περίοδος αναμένεται καθοριστική για τη βιωσιμότητα του κλάδου, με τις αποφάσεις πολιτικής να καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στήριξη της αγοράς και τη διατήρηση της δημοσιονομικής και θεσμικής σταθερότητας του συστήματος ΑΠΕ.