Ποιοι κατέλαβαν την Αθήνα μέσα στους αιώνες; 

Η Αθήνα είναι μία από τις αρχαιότερες πόλεις του κόσμου. Κατοικείται ήδη από από την νεολιθική εποχή. Έχουν βρεθεί τεκμήρια που ανάγονται στην 4η χιλιετία π.Χ. Στους αιώνες ιστορίας της πόλης φαίνεται πως δεν ήταν λίγες οι φορές που οι Αθηναίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη τους για να σωθούν. Μπορεί να είναι και η πόλη που έχει αλλάξει κυρίαρχο ή κατακτητή περισσότερες φορές από κάθε άλλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.

Σε σχέση με τους ξένους στρατούς που πέρασαν από την Αθήνα γίνεται προσπάθεια να καταγραφεί η είσοδός τους στην Αθήνα και η κατάληψη της Ακρόπολης είτε για λίγους μήνες είτε για χρόνια. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για στρατιωτικές δυνάμεις που επέβαλαν τον έλεγχό τους στην πόλη ή επιχείρησαν να τον επιβάλουν. Δεν πρόκειται για κατάλογο μαχών. Η περιοδολόγηση ξεκινά από τους περσικούς πολέμους, προχωρά στην Ρώμη, του Έρουλους και την ύστερη αρχαιότητα. Περνάει στο Βυζάντιο και την Λατινοκρατία, την επανάσταση του 1821 και καταλήγει στον 20ο αιώνα.

Αρχαιότητα

480 π.Χ. Πέρσες. Στην άδεια Αθήνα εισέρχεται ο Ξέρξης. Οι Αθηναίοι είχαν καταφύγει σε Σαλαμίνα, Αίγινα και Τροιζήνα. Στον ιερό βράχο είχαν μείνει όσοι ερμήνευσαν κυριολεκτικά τον χρησμό για το «ξύλινο τείχος». Το αποτέλεσμα ήταν να πυρποληθεί η Ακρόπολη.

479 π.Χ. Πέρσες. Εισέρχεται στην πόλη ο Μαρδόνιος, σε μία Αθήνα που πάλι την είχαν αδειάσει οι κάτοικοί της. Πρώτα προσφέρει συνθήκη με ευνοϊκούς όρους· οι Αθηναίοι αρνούνται. Τότε ισοπεδώνει ό,τι είχε απομείνει όρθιο.

404 π.Χ. Σπάρτη. Η Αθήνα παραδόθηκε στην Σπάρτη αφού ήταν η ηττημένη του Πελοποννησιακού Πολέμου, υποτάχθηκε στρατιωτικοπολιτικά. Τοποθετείται σπαρτιατική φρουρά περίπου 700 ανδρών και επιβάλλεται το καθεστώς των Τριάκοντα Τυράννων.

86 π.Χ. Ρωμαίοι. Η Αθήνα συντάσσεται με τον Μιθριδάτη Στ’ τον Ευπάτωρα και ο Σύλλας την πολιορκεί και την λεηλατεί. Ο Σύλλας για να κατασκευάσει πολιορκητικές μηχανές έκοψε τα δέντρα της Ακαδημίας του Πλάτωνα και του Λυκείου του Αριστοτέλη.

Ύστερη αρχαιότητα

267 μ.Χ. Έρουλοι. Το γερμανικό φύλο έκαψε και ρήμαξε την Αθήνα. Κάψανε την στοά του Αττάλου, το Μητρώο, τη Θόλο, το Ωδείο του Αγρίππα, την βιβλιοθήκη του Ανδριανού, το Ωδείο του Ηρώδη του Αττικού.

396 μ.Χ. Βησιγότθοι. Ο αρχηγός τους Αλάριχος έφτασε στην Αθήνα, η οποία κατά την επικρατέστερη εκδοχή παραδόθηκε ειρηνικά και ο Αλάριχος μπήκε στην πόλη χωρίς να την λεηλατήσει. Δεν ήταν άλωση: η Αθήνα συμφώνησε με τον Αλάριχο και εκείνος εισήλθε με μικρή συνοδεία.

Βυζάντιο και λατινοκρατία

1203-1204. Λέων Σγουρός. Ο άρχοντας του Ναυπλίου κατέλαβε την Αθήνα και πολιόρκησε την Ακρόπολη με πολιορκητικές μηχανές. Κατέλαβε και λεηλάτησε την κάτω πόλη, αλλά απέτυχε να πάρει την Ακρόπολη.

1204-1205. Φράγκοι. Στον Παρθενώνα ήδη είχε χτιστεί χριστιανική εκκλησία από τον 6ο αιώνα. Ο στρατός του Βονιφάτιου Μομφερρατικού μπήκε στην Αθήνα και μετέτρεψε τον Παρθενώνα σε καθολικό καθεδρικό ναό, τη Notre-Dame d’Athènes. Παρέμεινε έτσι για 250 χρόνια. Πρόσθεσαν καμπαναριό, μία ελικοειδή σκάλα στη νοτιοδυτική γωνία και έναν πύργο 26 μέτρων στα Προπύλαια.

1311. Καταλανοί. Η Καταλανική Εταιρεία νίκησε στη μάχη του Αλμυρού και κατέλαβε το βουργουνδικό δουκάτο των Αθηνών. Την πόλη την έλεγαν Cetines και την Ακρόπολη Castell de Cetines.

1385-1388. Ατζαγιόλι. Ο Νέριο Ατζαγιόλι το 1385 κατέλαβε την κάτω πόλη. Οι Καταλανοί κρατήθηκαν στην Ακρόπολη έως τις 2 Μαΐου 1388, οπότε ο βράχος πέρασε στον Νέριο Ατσαγιόλι έπειτα από μακρά πολιορκία.

1394-1402. Βενετοί. Καταλαμβάνουν την Αθήνα.

1402-1456. Φλωρεντινοί. Οι Ατζαγιόλι παίρνουν πίσω την πόλη από τους Βενετούς.

Οθωμανοί και Βενετοί

1456 μ.Χ. Οθωμανοί. Καταλαμβάνουν την κάτω πόλη και ο Αγιατσόλι οχυρώνεται στην Ακρόπολη.

1458 μ.Χ. Οθωμανοί. Παραδίδεται και η Ακρόπολη. Λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Αύγουστο, ο Μωάμεθ Β΄ επισκέπτεται την Αθήνα, μένει τέσσερις μέρες περιηγούμενος τα μνημεία και εκδίδει φιρμάνι που απαγορεύει τη λεηλασία ή καταστροφή τους.

1687 μ.Χ. Βενετοί. Ο Βενετός Μοροζίνι από τον λόφο του Φιλοπάππου, βάλλει κατά της Ακρόπολης, όπου οι Οθωμανοί είχαν αποθηκεύσει την πυρίτιδά τους μέσα στον Παρθενώνα. Η έκρηξη έριξε εξωτερικούς κίονες και καταστράφηκαν τμήματα της ζωφόρου. Μία από τις πρώτες τεκμηριωμένες απόπειρες αφαίρεσης γλυπτών του Παρθενώνα, περισσότερο από έναν αιώνα πριν από τον Έλγιν.

1688. Βενετοί. Κρίνουν ασύμφορη την παραμονή τους στην Αθήνα. Φεύγοντας ο Μοροζίνι προσπάθησε να κατεβάσει τα άλογα του δυτικού αετώματος, τα σχοινιά υποχώρησαν και τα γλυπτά θρυμματίστηκαν. Πρόκειται για τηνπρώτη αρπαγή των μαρμάρων, 114 χρόνια πριν τον Έλγιν.

Επανάσταση

1821-1833. Έλληνες και Οθωμανοί. Τον Απρίλιο του 1821 οι Έλληνες πήραν την κάτω Αθήνα, τον Ιούνιο του 1822 την Ακρόπολη. Τον Αύγουστο του 1826 ο Κιουταχής επανήλθε και το 1827 κατέλαβε την Ακρόπολη. Η οθωμανική φρουρά παρέμεινε στην Ακρόπολη έως το 1833.

20ος αιώνας

1916. Αγγλογάλλοι. Την 1η Δεκεμβρίου περίπου 3.000 Γάλλοι και Βρετανοί πεζοναύτες αποβιβάστηκαν σε Πειραιά και Φάληρο και προχώρησαν ως το Ζάππειο και τις Στήλες Ολυμπίου Διός. Ο στρατός και οι επίστρατοι τους απώθησαν· ο συμμαχικός στόλος κανονιοβόλησε τμήματα της πόλης γύρω από το Στάδιο και τα Ανάκτορα, και ως το πρωί της επομένης οι Σύμμαχοι είχαν επανεπιβιβαστεί. Ακολούθησαν τα Νοεμβριανά και εξάμηνος ναυτικός αποκλεισμός.

1917. Αγγλογάλλοι. Στις 11 Ιουνίου αγγλογαλλικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν σε Πειραιά και Κόρινθο και προχώρησαν προς την Αθήνα χωρίς να συναντήσουν αντίσταση. Υπό το τελεσίγραφο του Γάλλου Ύπατου Αρμοστή Σαρλ Ζοννάρ, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος εγκατέλειψε τη χώρα. Η συμμαχική, κυρίως γαλλική, στρατιωτική παρουσία σε Αθήνα και Πειραιά συνεχίστηκε καθ’ όλο το 1917.

1941-1944. Γερμανία. τις 27 Απριλίου 1941 γερμανικές μονάδες μπήκαν στην Αθήνα και ύψωσαν τη σβάστικα στην Ακρόπολη· λίγες ώρες αργότερα ο δήμαρχος Αμβρόσιος Πλυτάς παρέδιδε το κλειδί της πόλης στη συμβολή Κηφισίας και Αλεξάνδρας. Η κατοχή κράτησε 1.264 ημέρες και το βαρύτερο τίμημά της δεν ήταν στρατιωτικό: ο λιμός του χειμώνα 1941-42.

1944. Βρετανία. Οι Βρετανοί απέκτησαν τον στρατιωτικό έλεγχο της πόλης και μετατράπηκαν σε εμπόλεμη δύναμη και συνεπλάκησαν με τον ΕΛΑΣ.

Πηγές – Ενδεικτική βιβλιογραφία

• John M. Camp, The Archaeology of Athens, Yale University Press.
• Kenneth M. Setton, Catalan Domination of Athens, 1311–1388.
• Maria Georgopoulou & Konstantinos Thanasakis (eds.), Ottoman Athens: Archaeology, Topography, History.
• Mark Mazower, Inside Hitler’s Greece: The Experience of Occupation, 1941–44.
• American School of Classical Studies at Athens, Athenian Agora – History and Timeline.