Εκλογές στο Ισραήλ: Όσα πρέπει να ξέρετε – Πώς βγαίνει κυβέρνηση

Τις πρώτες εκλογές μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, την πιο αιματηρή ημέρα στην ιστορία της χώρας που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο περίπου 1.200 ανθρώπων, διεξάγει το Ισραήλ, μια διαδικασία το αποτέλεσμα της οποίας μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για τις μετέπειτα εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Έκτοτε, η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει διεξάγει έναν πόλεμο εξόντωσης της Γάζας, έχει ξεκινήσει δύο συγκρούσεις χωρίς σαφές αποτέλεσμα με το Ιράν και έχει εντείνει την εκστρατεία εθνοκάθαρσης στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη.

Στο εσωτερικό, η συμμαχία που σχημάτισε ο Νετανιάχου έχει βάλει στο στόχαστρο τους δημοκρατικούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Πολλοί Ισραηλινοί έχουν χαρακτηρίσει αυτές τις εκλογές ως τις πιο κρίσιμες στην ιστορία της χώρας τους.

Το NEWS 24/7 και ο απεσταλμένος Αλέξανδρος Λιτσαρδάκης βρίσκονται στο Ισραήλ για να μεταφέρουν όλο το ρεπορτάζ από την εκλογική αναμέτρηση.

Ποιοι είναι οι κύριοι πρωταγωνιστές

Ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ηγείται του Ισραήλ για 19 από τα τελευταία 30 χρόνια, πιο πρόσφατα ως επικεφαλής ενός ακροδεξιού συνασπισμού. Επιδιώκει μια νέα εντολή με την υποστήριξη του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ο αγώνας είναι τόσο προσωπικός όσο και πολιτικός. Δικάζεται για διαφθορά, όπερ σημαίνει ότι η απώλεια της εξουσίας αυξάνει τον κίνδυνο φυλάκισής του.

Κύριος αντίπαλός του είναι ο Γκάντι Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού και σχετικά νέος στην πολιτική σκηνή, γιος Μαροκινών μεταναστών που έφτασε σταδιακά στην «καρδιά» του ισραηλινού κατεστημένου. Ο γιος του και δύο ανιψιοί του σκοτώθηκαν σε μάχες στη Γάζα το 2024.

Δεν διαθέτει το χάρισμα του Νετανιάχου, αλλά το έχει αξιοποιήσει ως μέρος μιας προεκλογικής εκστρατείας που θέλει να τον εμφανίσει ως κάτι εντελώς διαφορετικό από τον σημερινό ηγέτη του Ισραήλ. Μέχρι και το όνομα του νέου του κόμματος είναι «Γιασάρ», που σημαίνει «Ειλικρίνεια».

Ο κυβερνητικός συνασπισμός του Νετανιάхoυ περιλαμβάνει το δικό του δεξιό κόμμα, το Λικούντ, το κόμμα «Θρησκευτικός Σιωνισμός» του υπουργού Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς και το ακροδεξιό κόμμα «Εβραϊκή Ισχύς» του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ.

Τα υπερορθόδοξα εβραϊκά κόμματα «Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά» και «Σας» αποχώρησαν από την κυβέρνηση το 2025, ωστόσο έχουν συμβάλει στη στήριξή της.

Στη διεκδίκηση της εξουσίας, επιδιώκοντας να εκτοπίσουν τον Νετανιάхου, βρίσκονται το κόμμα «Γιασάρ», το κόμμα «Μαζί» των Μπένετ και Λαπίντ και το κόμμα «Ισραήλ, το Σπίτι μας» του Λίμπερμαν.

Επίσης, υπάρχουν τέσσερα κόμματα που εκπροσωπούν σε μεγάλο βαθμό την αραβική μειονότητα – η οποία αποτελεί το 20% του πληθυσμού – και συγκεκριμένα τα Χαντάς, Τάαλ, Ράαμ και Μπαλάντ, καθώς και οι αριστεροί «Δημοκρατικοί», με επικεφαλής τον πρώην στρατηγό Γιαΐρ Γκολάν.

Ποια είναι τα βασικά ζητήματα για τους ψηφοφόρους

Η ασφάλεια του Ισραήλ βρίσκεται στο επίκεντρο των εκλογών, επισκιάζοντας ακόμη και το ραγδαία αυξανόμενο κόστος διαβίωσης. Οι αντίπαλοι της σημερινής κυβέρνησης εστιάζουν στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, τη διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών, την άνοδο του θρησκευτικού εξτρεμισμού και το κόστος των αόριστης διάρκειας πολέμων σε πολλά μέτωπα.

Έχουν υποσχεθεί τη σύσταση κρατικής επιτροπής έρευνας για τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου, ενώ οι περισσότεροι έχουν δεσμευτεί να καταργήσουν την απαλλαγή από τη στρατιωτική θητεία για τους υπερορθόδοξους άνδρες, κάτι που αποτελεί πηγή έντονης δυσαρέσκειας μεταξύ των οικογενειών των οποίων πρόσωπα υπηρετούν ή έχουν σκοτωθεί. Επίσης, εκφράζουν ανησυχία για τη διεθνή απομόνωση, εν μέσω διευρυνόμενων κυρώσεων λόγω της επέκτασης των οικισμών.

Ο Νετανιάχου προσπάθησε να μεταθέσει την ευθύνη για τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου στο σύστημα ασφαλείας του Ισραήλ και, παρά το γεγονός ότι ήταν επικεφαλής κατά τη διάρκεια της πιο αιματηρής ημέρας στην ιστορία της χώρας, ισχυρίζεται ότι είναι ο μόνος ηγέτης με την εμπειρία και τις διεθνείς επαφές για να διατηρήσει την ασφάλεια της χώρας.

Πρόσφατα δημοσίευσε στα κοινωνικά μέσα μια εικόνα που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη, στην οποία μια πυρηνική βόμβα χτυπά το Τελ Αβίβ, με τον ισχυρισμό ότι «όποιος νοιάζεται για τη φυσική του ύπαρξη» θα πρέπει να σκεφτεί καλά πριν ψηφίσει την αντιπολίτευση.

Οι ακροδεξιοί σύμμαχοί του έχουν ζητήσει την εθνοκάθαρση της Γάζας και της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, καθώς και την επέκταση των οικισμών.

Οι υπερορθόδοξοι εταίροι του επιθυμούν να διατηρήσουν την απαλλαγή από τη στρατιωτική θητεία, η οποία ισχύει εδώ και δεκαετίες, καθώς και τα επιδόματα για θρησκευτικές σπουδές.

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις

Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το Λικούντ του Νετανιάχου και οι σημερινοί εταίροι του στον συνασπισμό χάνουν την πλειοψηφία που διαθέτουν. Αυτή η μείωση της υποστήριξης των ψηφοφόρων παραμένει σχετικά σταθερή εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια.

Δείχνουν, επίσης, μια σαφή πλειοψηφία κατά του Νετανιάχου. Ωστόσο, αυτές οι έδρες της αντιπολίτευσης κατανέμονται μεταξύ του μπλοκ των εβραϊκών ισραηλινών κομμάτων, με επικεφαλής το «Yashar» του Άιζενκοτ, και των κομμάτων που εκπροσωπούν τους Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ.

Τα εβραϊκά ισραηλινά κόμματα είναι απίθανο να εξασφαλίσουν πλειοψηφία από μόνα τους, αλλά έχουν αποκλείσει, ως επί το πλείστον, τη δυνατότητα να σχηματίσουν συνασπισμό με τους Παλαιστινίους.

Παλαιστίνιοι πολιτικοί έχουν δηλώσει ότι ενδέχεται να υποστηρίξουν μια κυβέρνηση μειοψηφίας των εβραϊκών ισραηλινών κομμάτων, προκειμένου να ανατρέψουν τον ακροδεξιό συνασπισμό του Νετανιάχου.

Πώς λειτουργεί το σύστημα και πότε ενδέχεται να έχουμε αποτελέσματα ή νέα κυβέρνηση

Η Κνεσέτ διαθέτει 120 έδρες, με τους βουλευτές να εκλέγονται μέσω ενός συστήματος αναλογικής εκπροσώπησης. Κανένα κόμμα δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να εξασφαλίσει την πλειοψηφία των 61 εδρών, οπότε το Ισραήλ κυβερνάται πάντα από συνασπισμούς.

Όταν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα, ο πρόεδρος καλεί το κόμμα με τον μεγαλύτερο αριθμό εδρών να προσπαθήσει να σχηματίσει κυβερνητικό συνασπισμό.

Τα exit polls δημοσιεύονται στις 10 μ.μ. ώρα Ισραήλ (σ.σ. και ώρα Ελλάδος), ενώ οι πρώτες ενδείξεις από την καταμέτρηση των ψήφων υπάρχουν συνήθως τις πρώτες πρωινές ώρες.

Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων μπορεί να διαρκέσει πολύ περισσότερο, καθώς η έκβαση ενδέχεται να εξαρτάται από την εκλογική τύχη δύο μικρών κομμάτων, τα οποία πρέπει να συγκεντρώσουν το 3,25% του συνολικού εκλογικού σώματος για να καταλάβουν έδρες στην Κνεσέτ. Οι δημοσκοπήσεις τοποθετούν και τα δύο κόμματα κοντά σε αυτό το όριο. Εάν το ξεπεράσουν, θα λάβουν από τέσσερις έδρες το καθένα, κάτι που θα παίξει πιθανώς καθοριστικό ρόλο για τη συγκρότηση συνασπισμού.

Του ακροδεξιού κόμματος «Amcha Yisrael» ηγείται ο πρώην στρατηγός Όφερ Γουίντερ, ο οποίος έχει δεσμευτεί να υποστηρίξει τον Νετανιάχου για την πρωθυπουργία, εάν εισέλθει στην Κνεσέτ. Το κόμμα «Οι Έφεδροι» είναι ένα δεξιό σιωνιστικό κόμμα που επικεντρώνεται στη διασφάλιση της καθολικής στρατολόγησης, οι ηγέτες του οποίου βρίσκονται μεταξύ των δύο μπλοκ. Έχουν αποκλείσει τη συμμετοχή τους σε οποιαδήποτε κυβέρνηση υποστηρίζεται είτε από τους υπερορθόδοξους – βασικούς συμμάχους του Νετανιάχου – είτε από παλαιστινιακά κόμματα, των οποίων την υποστήριξη πιθανότατα θα χρειαστεί ο Άιζενκοτ.

Αν η αναμέτρηση είναι οριακή, η καταμέτρηση των ψήφων μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από μία ημέρα και τα επίσημα αποτελέσματα των εκλογών θα δημοσιευτούν μία εβδομάδα μετά τις εκλογές, στις 4 Νοεμβρίου.

Τι συμβαίνει μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων

Μόλις ολοκληρωθεί αυτό το στάδιο, ο πρόεδρος της χώρας Ισαάκ Χέρτζογκ θα έχει διαβουλεύσεις με τους ηγέτες των κομμάτων σχετικά με το ποιον επιθυμούν ως πρωθυπουργό και, στη συνέχεια, θα αναθέσει το χαρτοφυλάκιο στον υποψήφιο που θεωρεί ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να σχηματίσει κυβέρνηση, όπερ σημαίνει ότι η εξασφάλιση της πρώτης θέσης στις εκλογές μπορεί να μην είναι κομβικής σημασίας.

Ο υποψήφιος αυτός έχει στη διάθεσή του έως και 42 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση.

Κανένα κόμμα στο Ισραήλ δεν έχει κερδίσει απόλυτη πλειοψηφία μέχρι σήμερα, οπότε οι κυβερνήσεις σχηματίζονται από συνασπισμό κομμάτων και οι διαπραγματεύσεις συχνά διαρκούν εβδομάδες. Κάθε έδρα στην Κνεσέτ μετράει και τα μικρά κόμματα συνήθως παίζουν σημαντικό ρόλο ως προς το ποιος θα αναλάβει την εξουσία.

Εάν ένας υποψήφιος δεν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, η ίδια διαδικασία μπορεί να ακολουθηθεί και για άλλους. Εάν δεν προκύψει κυβέρνηση, προκηρύσσονται νέες εκλογές, με το παρόν υπουργικό συμβούλιο να παραμένει ως υπηρεσιακή κυβέρνηση.

Πόσο δημοκρατική είναι η ψηφοφορία – και ποιοι στερούνται του δικαιώματος ψήφου;

Περίπου 15 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περιοχές υπό ισραηλινό έλεγχο. Λίγο πάνω από 7 εκατομμύρια Εβραίοι Ισραηλινοί και 1,7 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ ζουν εντός των συνόρων της χώρας πριν από το 1967, γνωστών ως «πράσινη γραμμή», και έχουν πλήρη δικαιώματα ψήφου.

Στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, περισσότεροι από 500.000 Ισραηλινοί έποικοι έχουν δικαίωμα ψήφου. Ζουν ανάμεσα σε 3,1 εκατομμύρια Παλαιστινίους που υπόκεινται σε στρατιωτικό καθεστώς και δεν έχουν δικαίωμα ψήφου.

Στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ, περισσότεροι από 230.000 Ισραηλινοί με δικαίωμα ψήφου ζουν ανάμεσα σε 350.000 Παλαιστινίους που δεν μπορούν να ψηφίσουν.

Δύο εκατομμύρια Παλαιστίνιοι στη Γάζα, οι οποίοι ζουν υπό ισραηλινή στρατιωτική κατοχή, σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο, επίσης δεν έχουν δικαίωμα ψήφου.