Η λέξη που απουσιάζει από τις εκλογές στο Ισραήλ

Ο πόλεμος στη Γάζα δεν έχει βρεθεί ιδιαίτερα στο επίκεντρο της προεκλογικής εκστρατείας ενόψει των εκλογών στο Ισραήλ — παρά το γεγονός ότι η αραβική μειονότητα της χώρας, παλαιστινιακής καταγωγής, ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για το ποιος θα γίνει πρωθυπουργός.

Οι Άραβες πολίτες του Ισραήλ αποτελούν περίπου το 20% του εκλογικού σώματος που θα προσέλθει στις κάλπες στις 27 Οκτωβρίου. Και λόγω των περίπλοκων συσχετισμών για τον σχηματισμό κυβέρνησης, τα αραβικά κόμματα μπορεί τελικά να είναι εκείνα που θα καθορίσουν αν θα επικρατήσει ο βασικός αντίπαλος του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο πρώην αρχηγός του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ, ο οποίος ηγείται ενός κεντροδεξιού αντιπολιτευτικού μπλοκ.

Ωστόσο, τόσο τα αραβικά κόμματα όσο και οι Εβραίοι πολιτικοί έχουν αποφύγει να συζητήσουν τι θα μπορούσε να σημαίνει το αποτέλεσμα των εκλογών για τις σχέσεις Εβραίων και Αράβων στην περιοχή, για την προοπτική λύσης δύο κρατών, ακόμη και για το όραμα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για μια συνολική συμφωνία ειρήνης και οικονομικής συνεργασίας μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων.

«Η προεκλογική εκστρατεία ήταν παράξενη»,δήλωσε ο Μάικλ Μίλσταϊν, απόστρατος συνταγματάρχης του ισραηλινού στρατού και πρώην επικεφαλής παλαιστινιακών υποθέσεων στη στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών. «Η καμπάνια επικεντρώθηκε σε εσωτερικά και προσωπικά ζητήματα και στον Νετανιάχου».

Αυτό σημαίνει ότι έχει μείνει εκτός συζήτησης «το πολύ βαθύ και πολύπλοκο ζήτημα των κρίσιμων σχέσεων μεταξύ ημών και των Παλαιστινίων, καθώς και το ποια σενάρια ή λύσεις έχουν απομείνει μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου και τον πόλεμο στη Γάζα για οποιουδήποτε είδους πολιτική διευθέτηση», πρόσθεσε.

Γιατί η ειρήνη δεν βρίσκεται στην ατζέντα;

Εκτός Ισραήλ, ωστόσο, υπάρχει ανησυχία — ιδιαίτερα μεταξύ Αράβων ηγετών— για την απουσία ουσιαστικής συζήτησης σχετικά με το πώς θα τερματιστούν οι συγκρούσεις στα πολλαπλά μέτωπα στα οποία εμπλέκεται το Ισραήλ και τι μπορεί να προμηνύει αυτό, δήλωσε ο Χ.Α. Χέλιερ, αναλυτής γεωπολιτικής με ειδίκευση στην περιοχή.

«Με ή χωρίς Νετανιάχου, οι Ισραηλινοί ακολουθούν μια συγκεκριμένη πορεία σε ό,τι αφορά την εξωτερική πολιτική και την ασφάλεια», είπε στο POLITICO.

«Οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης κατηγορούν τον Νετανιάχου για την αυξανόμενη διπλωματική απομόνωση του Ισραήλ και για την απώλεια στήριξης σε τμήματα της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Όμως, αν εξετάσει κανείς τι λένε στην πράξη, δεν διαφωνούν με την πολιτική για τη Γάζα. Στηρίζουν συνολικά το σχέδιο εποικισμών στη Δυτική Όχθη. Στηρίζουν την εισβολή στον νότιο Λίβανο. Η θέση τους είναι ότι θα μπορούσαν να τα είχαν κάνει όλα αυτά καλύτερα», πρόσθεσε ο Χέλιερ, ερευνητής στο βρετανικό Royal United Services Institute.

Οι αναφορές στον πόλεμο στη Γάζα κατά την προεκλογική περίοδο έχουν περιοριστεί κυρίως στη σύγκρουση για το ποιος ευθύνεται που δεν αποτράπηκε η επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ, κατά την οποία σκοτώθηκαν περισσότεροι από 1.200 άνθρωποι.

Το μπλοκ «Αλλαγή», υπό τον Άιζενκοτ, έχει επικεντρωθεί στον ρόλο του Νετανιάχου πριν από τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023, καταγγέλλοντας τις αποτυχίες της κυβέρνησής του και υποστηρίζοντας ότι αγνόησε προειδοποιήσεις για μια μεγάλη επίθεση της Χαμάς. Ωστόσο, το μπλοκ έχει κάνει ελάχιστα για να παρουσιάσει αναλυτικά το κυβερνητικό του πρόγραμμα.

Από την άλλη πλευρά, η καμπάνια του Νετανιάχου επιχειρεί να παρουσιάσει τον Άιζενκοτ ως ενδοτικό και ως «μαριονέτα» των ηγετών των αραβικών κομμάτων, όπως του Μανσούρ Αμπάς, επικεφαλής του ισλαμιστικού Ra’am, και του Αχμάντ Τίμπι, επικεφαλής του Ta’al. Υποστηρίζει ότι θα έκανε παραχωρήσεις σε βασικά ζητήματα ασφαλείας προκειμένου να τους πείσει να συμμετάσχουν ή να στηρίξουν τον συνασπισμό του μετά τις εκλογές, ώστε να εξασφαλίσει πλειοψηφία στην Κνεσέτ.

«Η έλλειψη πραγματικού περιεχομένου αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για μια τόσο κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση», σχολίασε η Jerusalem Post σε κύριο άρθρο της αυτή την εβδομάδα.

Λίγοι πιστεύουν ότι υπάρχει άμεσα πιθανότητα για ειρηνευτική συμφωνία ή λύση δύο κρατών. Οι περισσότεροι Ισραηλινοί θεωρούν ότι η διεθνής καταδίκη είναι μεροληπτική και υποστηρίζουν ότι οι επικριτές της στάσης του Ισραήλ στη Γάζα δεν κατανοούν τι πρέπει να κάνει η χώρα για να επιβιώσει.

Ωστόσο, κάποια στιγμή οι Ισραηλινοί θα πρέπει να συζητήσουν για την ειρήνη και η αναβολή αυτής της συζήτησης δεν πρόκειται να βοηθήσει τη χώρα να περιορίσει τη βαθύτερη απομόνωσή της ούτε να αποκαταστήσει τις τεταμένες σχέσεις με παραδοσιακούς συμμάχους, μεταξύ των οποίων ευρωπαϊκές χώρες που αρχίζουν να επιβάλλουν κυρώσεις και εξετάζουν εμπάργκο όπλων.

Ο πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ Εχούντ Ολμέρτ, σφοδρός επικριτής του Νετανιάχου, δήλωσε ότι, παρότι υπήρξε προεκλογική συζήτηση για το πόσο επιτυχημένος ήταν ο πόλεμος στη Γάζα ως προς την αποδυνάμωση της Χαμάς, «είναι αλήθεια ότι το βασικό ζήτημα του μέλλοντός μας με τους Παλαιστινίους έχει αγνοηθεί».

«Αν κατέβαινα στις εκλογές, θα μιλούσα γι’ αυτό συνεχώς», πρόσθεσε.

Γιατί, λοιπόν, η ειρήνη δεν βρίσκεται στην ατζέντα, ούτε καν σαν αναφορά; Κατά τον Ολμέρτ, η αιτία βρίσκεται «στο τεράστιο τραύμα της 7ης Οκτωβρίου, μαζί με την αντίληψη ότι η κοινή γνώμη, ο μέσος Ισραηλινός ψηφοφόρος, έχει μετακινηθεί πολιτικά προς τα δεξιά σε σχέση με πριν από τη σφαγή». Αυτό δεν είναι ασυνήθιστο: όταν το Ισραήλ υφίσταται ένα σοβαρό ψυχολογικό πλήγμα, το πολιτικό κέντρο βάρους μετακινείται συνήθως απότομα προς τα δεξιά, ευνοώντας πιο σκληρές και εθνικιστικές θέσεις και περιθωριοποιώντας πιο συμβιβαστικές προσεγγίσεις.

Ο Ολμέρτ δεν είναι απολύτως πεπεισμένος ότι αυτή η εικόνα ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα αυτή τη φορά, επισημαίνοντας ότι το κυβερνών Λικούντ του Νετανιάχου αναμένεται να χάσει σημαντικό αριθμό εδρών στην Κνεσέτ — από τις 32 που διαθέτει σήμερα σε περίπου 20 μετά τις εκλογές της επόμενης εβδομάδας.

«Παρόλα αυτά, υπάρχει η αντίληψη ότι η γενική κοινή γνώμη έχει μετακινηθεί και, γι’ αυτό, όλα τα υπόλοιπα κόμματα διστάζουν να μιλήσουν για οποιαδήποτε πολιτική διαδικασία με τους Παλαιστινίους, για διαπραγματεύσεις ή για λύση δύο κρατών, επειδή φοβούνται ότι θα χάσουν στήριξη», ανέφερε.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν συντριπτική υποστήριξη των Εβραίων Ισραηλινών στη στρατιωτική δράση. Σε ό,τι αφορά τη σύγκρουση με το Ιράν, έρευνες του Israel Democracy Institute έχουν καταγράψει ποσοστά στήριξης έως και 93% για τα αρχικά πλήγματα, ενώ σχεδόν το 80% στηρίζει τη συνέχιση του πολέμου.

Αντίστοιχα ισχυρή είναι και η υποστήριξη για τη διατήρηση της στρατιωτικής πίεσης στη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και για στρατηγικές ασφαλείας σε πολλαπλά μέτωπα.

Νετανιάχου και αντιπολίτευση: Πόσο διαφέρουν πραγματικά;

Ο Σβεν Μπούργκσντορφ, πρώην εκπρόσωπος της ΕΕ και πρεσβευτής στη Δυτική Όχθη, διαφωνεί με την εκτίμηση του Ολμέρτ. Υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ του Νετανιάχου και των ηγετών του κεντροδεξιού μπλοκ «Αλλαγή» σε ό,τι αφορά τη Γάζα ή τη λύση δύο κρατών — την οποία ο Νετανιάχου απορρίπτει κατηγορηματικά, υποστηρίζοντας ότι η παλαιστινιακή κυριαρχία είναι ασύμβατη με την ασφάλεια του Ισραήλ.

«Ακόμη κι αν ο δεξιός συνασπισμός του Νετανιάχου αντικατασταθεί από τη σημερινή αντιπολίτευση, κανένας από τους βασικούς ηγέτες της — ο Άιζενκοτ, ο Ναφτάλι Μπένετ, ο Γιαΐρ Λαπίντ και ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν — δεν αμφισβητεί τη στάση του ισραηλινού στρατού στον πόλεμο της Γάζας, ούτε στηρίζει την ιδέα της παλαιστινιακής αυτοδιάθεσης. Μόνο ο Γιαΐρ Γκολάν των Δημοκρατών και ο συνασπισμός των αραβικών κομμάτων τάσσονται υπέρ», δήλωσε.

Οι ηγέτες της αντιπολίτευσης, συνέχισε ο Μπούργκσντορφ, δεν επικρίνουν τον Νετανιάχου για τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου στη Γάζα. Η βασική τους κριτική αφορά το κατά πόσον φέρει ευθύνη επειδή δεν προστάτευσε το Ισραήλ από την επίθεση του 2023. Τον κατηγορούν επίσης ότι επιχειρεί να αποδυναμώσει το δημοκρατικό σύστημα της χώρας και ότι δεν διαθέτει στρατηγική εξόδου από τις ευρύτερες περιφερειακές συγκρούσεις.

Ο Νετανιάχου έχει χτίσει μεγάλο μέρος της πολιτικής του καριέρας αξιοποιώντας εξωτερικές κρίσεις για να διατηρεί τον έλεγχο της εξουσίας. Και ακόμη και τώρα, λίγοι θα έσπευδαν να τον ξεγράψουν ή να υποστηρίξουν ότι ο «Μπίμπι ο Μάγος», όπως είναι ένα από τα προσωνύμιά του, έχει χάσει την πολιτική του ικανότητα να ανατρέπει τα δεδομένα.

Ο Ισραηλινός ηγέτης έχει πετύχει εντυπωσιακές πολιτικές ανατροπές στη μακρά καριέρα του, μεταξύ άλλων τη δεκαετία του 1990, όταν νίκησε τον Σιμόν Πέρες σε εκλογές που διεξήχθησαν λίγους μήνες μετά τη δολοφονία του τότε πρωθυπουργού Γιτζάκ Ράμπιν.

Ο Ολμέρτ εξακολουθεί να ελπίζει σε ήττα του Νετανιάχου και εκτιμά ότι, αν ο Άιζενκοτ γίνει πρωθυπουργός, θα μπορούσε να κάνει ορισμένες κινήσεις προσέγγισης, όπως να συναντηθεί με τον Μαχμούντ Αμπάς, πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής.

«Δεν θα μπορέσει να κάνει κάτι μεγάλο ή γρήγορα με τον Μπένετ και τον Λίμπερμαν στην κυβέρνησή του. Και οι δύο είναι απολύτως αντίθετοι στην ιδέα της παλαιστινιακής κυριαρχίας. Το λένε συνεχώς: “Δεν θα υπάρξει ποτέ παλαιστινιακό κράτος”», είπε. «Άρα ο πολιτικός χώρος για κινήσεις θα είναι πολύ περιορισμένος».

Χωρίς, όμως, κάποια ουσιαστική πρόοδο προς μια λύση δύο κρατών, το Ισραήλ κινδυνεύει να αποξενώσει ακόμη περισσότερο τους παραδοσιακούς συμμάχους του στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.