“Las Malvinas son argentinas”: Ένα ποδοσφαιρικό πανό βαμμένο με αίμα

“Συμβαίνουν πράγματα και αλλού στον κόσμο και εμείς επικρίνουμε την ύπαρξη πολέμου. Σίγουρα θυμόμαστε αυτούς τους ανθρώπους, φυσικά. Αλλά είναι ένας ποδοσφαιρικός αγώνας, δεν πρέπει να τα συγχέουμε”. Αυτές ήταν οι δηλώσεις του κόουτς της Αργεντινής Λιονέλ Σκαλόνι πριν τον ημιτελικό με την Αγγλία στον οποίο η χώρα του ανέτρεψε το σκορ και τα δεδομένα και πέρασε στον τελικό του Μουντιάλ για δεύτερη συνεχόμενη διοργάνωση.

Ο Σκαλόνι αναφερόταν φυσικά στον πόλεμο των Φώκλαντ του 1982, για την κυριαρχία των νησιών τα οποία η Αργεντινή συνεχίζει να αποκαλεί Μαλβίνας, μια λέξη που εμφανίστηκε στην Ατλάντα μετά τη λήξη του ημιτελικού και επανέφερε στο προσκήνιο ένα ανεπίλυτο εθνοτικό τραύμα.

Για να καταλάβουμε τη σημασία του συμβολισμού, οφείλουμε να κάνουμε μια αναδρομική υπενθύμιση που εξηγεί το πώς η κόντρα για τα νησιά είχε να κάνει κατά βάση με πολιτικές σκοπιμότητες καθεστώτων και συμφερόντων, για τη διαχείριση “εσωτερικών” ζητημάτων. Ή αλλιώς όταν βρέθηκε ένας δικτάτορας απέναντι στη “Σιδηρά Κυρία” του όψιμου καπιταλισμού.

Η Βρετανία είχε τον έλεγχο των νησιών από το 1833 και στις 2 Απριλίου του ’82 το στρατιωτικό καθεστώς της Αργεντινής υπό τον Λεοπόλδο Γκαλτιέρι κατέλαβε αιφνιδιαστικά τα νησιά για να “τονώσει” το εθνικό αίσθημα και να στρέψει την προσοχή μακριά από την εγχώρια οικονομική κρίση. Η Θάτσερ έστειλε μια πανίσχυρη ναυτική δύναμη και ακολούθησαν σφοδρές συγκρούσεις και μια μεγάλης κλίμακας αμφίβια βρετανική απόβαση.

Ο πόλεμος έληξε στις 14 Ιουνίου 1982 με την ολοκληρωτική παράδοση των δυνάμεων του Μπουένος Άιρες. Στις μάχες, πολλές εκ των οποίων διεξήχθησαν σώμα με σώμα, σκοτώθηκαν 649 Αργεντινοί στρατιώτες και 255 Βρετανοί. Σε αυτές τις απώλειες δεν καταγράφονται τα θύματα του μετατραυματικού στρες. Είναι χαρακτηριστικό πως οι βετεράνοι των Φώκλαντ ήταν η τελευταία γενιά στους οποίους η διαταραχή μετατραυματικού στρες ήταν αχαρτογράφητη, αδιάγνωστη και ως εκ τούτου δεν είχε λάβει θεραπεία.

Η πλειονότητα των Αργεντινών στρατιωτών ήταν νεαροί που έκαναν τη θητεία τους. Στάλθηκαν να πολεμήσουν χωρίς εκπαίδευση, χωρίς επαρκή τροφή και με ακατάλληλο ρουχισμό σε ακραίες καιρικές συνθήκες, αντιμετωπίζοντας επαγγελματίες Βρετανούς στρατιώτες. Από την άλλη, οι Βρετανοί δεν ήταν προετοιμασμένοι για την κατάσταση που θα έβρισκαν εκεί, με πολλά πλοία τους να βυθίζονται πριν καν φτάσουν.

Falklands Factor

Η ταπεινωτική ήττα προκάλεσε την άμεση κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Αργεντινή, ενώ στη Βρετανία η επικράτηση ενίσχυσε κατακόρυφα τη δημοτικότητα της Θάτσερ, εξασφαλίζοντάς της την επανεκλογή το 1983, παρά τα οικονομικά προβλήματα που και εκείνη αντιμετώπιζε “εντός των τειχών”. Πριν τις συγκρούσεις η Θάτσερ ήταν η πιο μισητή Πρωθυπουργός στη σύγχρονη βρετανική ιστορία, με τα ποσοστά αποδοχής της να έχουν κατρακυλήσει στο 25%. Η αποβιομηχάνιση, το κλείσιμο εργοστασίων και η ανεργία που είχε ξεπεράσει τα 3 εκατομμύρια, είχαν προκαλέσει κοινωνική έκρηξη και ταραχές στους δρόμους. Στη συνέχεια, το αφήγημα της “Μεγάλης Βρετανίας που επιστρέφει δυναμικά” επισκίασε την οικονομική εξαθλίωση. Στις εκλογές του Ιουνίου του 1983, οι Συντηρητικοί (Τόρις) πέτυχαν μία από τις μεγαλύτερες εκλογικές νίκες του 20ού αιώνα, κερδίζοντας πλειοψηφία 144 εδρών στη Βουλή, ενώ οι Εργατικοί διαλύθηκαν.

Στην πραγματικότητα, ο Γκαλτιέρι, στην προσπάθειά του να σώσει τον εαυτό του μέσω του εθνικισμού, “κατέστρεψε” τη χούντα του και εδραίωσε την πολιτική καριέρα της αντιπάλου του.

Η δε, μόνιμη στρατιωτική βάση της Βρετανίας στο νησί Σολεδάδ (Ανατολικό Φώκλαντ), άρχισε να κατασκευάζεται το φθινόπωρο του 1983 και εγκαινιάστηκε επίσημα στις 12 Μαΐου 1985.

Μέχρι και σήμερα, το ζήτημα των Φώκλαντ παραμένει μια ανοιχτή πληγή για τις διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών αποτελώντας Βρετανικό Υπερπόντιο Έδαφος. Το 2013 πραγματοποιήθηκε επίσημο δημοψήφισμα στα νησιά. Το 99,8% των κατοίκων ψήφισε υπέρ του να παραμείνουν βρετανικό έδαφος. Το Μπουένος Άιρες θεωρεί το δημοψήφισμα παράνομο και άκυρο, αναφέροντας ακόμη πως οι κάτοικοι είναι Βρετανοί έποικοι (στα νησιά ζουν 3.200 άνθρωποι αυτή τη στιγμή).

Έρευνα του 2023 στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι το 46% των Βρετανών “δεν θα ενοχλούνταν” αν τα Φώκλαντ έπαυαν να είναι βρετανικά, ενώ το 35% “θα ενοχλούνταν”.

Χρονικά πάντως ο πρώτος που αποβιβάστηκε στα νησιά ήταν ο Λουί Αντουάν ντε Μπουγκενβίλ που τα κατέλαβε το 1764 το όνομα του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΕ΄ της Γαλλίας. Βρετανοί κατέλαβαν το 1765 το νησί Σόντερς στο δυτικό άκρο του αρχιπελάγους. Η Γαλλία μεταβίβασε τα Φώκλαντ στην Ισπανία και ακολούθως οι Ισπανοί εκτόπισαν τους Βρετανούς από την περιοχή. Στις 25 Μαΐου 1810, η Αργεντινή έγινε de facto ανεξάρτητη από την Ισπανία και κληρονόμησε τα δικαιώματα της Ισπανίας στα νησιά “Μαλβίνες”. Το 1825, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Επαρχίες του Ρίο ντε λα Πλάτα (παλαιότερη ονομασία της Αργεντινής) υπέγραψαν τη Συνθήκη Φιλίας, Εμπορίου και Ναυσιπλοΐας, με την οποία η Μεγάλη Βρετανία αναγνώρισε την Αργεντινή ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος.

Στις 3 Ιανουαρίου 1833, οι Βρετανοί κατέλαβαν δια της βίας τα νησιά Φώκλαντ, εκδιώκοντας τους Αργεντινούς αξιωματούχους και τον πληθυσμό και αντικαθιστώντας τους με Βρετανούς υπηκόους, οι οποίοι έκτοτε έχουν εισαγάγει περιοριστικά μέτρα για να αποτρέψουν την εγκατάσταση του Αργεντινού πληθυσμού. Οι λόγοι της κτήσης είχαν να κάνουν με τον περιορισμό της επέκτασης της Αργεντινής στην ευρύτερη περιοχή καθώς επρόκειτο για ένα στρατηγικό ναυτικό πέρασμα στον Νότιο Ατλαντικό για τον έλεγχο των θαλάσσιων εμπορικών δρόμων γύρω από το Ακρωτήριο Χορν, πριν τη δημιουργία της Διώρυγας του Παναμά.

Ο ΟΗΕ δεν υποστηρίζει την αξίωση κυριαρχίας καμίας από τις δύο χώρες, αλλά έχει επανειλημμένα καλέσει και τις δύο κυβερνήσεις να επαναλάβουν τις διαπραγματεύσεις για την επίτευξη ειρηνικής διευθέτησης.

Νέα διπλωματική κόντρα

Την Τετάρτη, για να επανέλθουμε στις προαναφερθείσες – μετριοπαθείς –  δηλώσεις Σκαλόνι μετά τη νίκη κόντρα στην ομάδα του Τούχελ, οι Αργεντίνοι του Μέσι (ανάμεσά τους οι Τζιοβάνι Λο Σέλσο, Λισάντρο Μαρτίνες και Νικολάς Οταμέντι) πήραν ένα πανό από την κερκίδα και το άνοιξαν μέσα στον αγωνιστικό χώρο.

Το πανό έγραφε το πολιτικό σύνθημα “Las Malvinas son Argentinas” και αντηχεί αυτό που για τους Αργεντίνους παραμένει ζήτημα ταυτοτικό και εν πολλοίς ενωτικό, διαπερνώντας κάθε κυβερνητική – ιδεολογική προέκταση.

Η βρετανική κυβέρνηση αντέδρασε έντονα. Ο Βρετανός Υπουργός Επιχειρήσεων, Πίτερ Κάιλ, χαρακτήρισε το περιστατικό “προκλητικό” και ακολούθως το Λονδίνο κάλεσε επίσημα τη FIFA να ξεκινήσει πειθαρχική έρευνα εις βάρος της εθνικής Αργεντινής, καθώς ο Κώδικας Συμπεριφοράς της ομοσπονδίας απαγορεύει ρητά οποιοδήποτε πολιτικό μήνυμα μέσα στα γήπεδα. Ο Κάιλ επαίνεσε δε την “αξιοπρέπεια” των παικτών της Αγγλίας, λέγοντας ότι η συμπεριφορά τους ήταν “η τέλεια αντίθεση” σε σχέση με αυτή που επέδειξε η ομάδα της Αργεντινής.

Η αντιπρόεδρος της Αργεντινής Βικτόρια Βιγιαρουέλ υπερασπίστηκε πάντως τους διεθνείς αναφέροντας πως το πανό αναφέρεται στο σύνθημα που τραγουδούν οι οπαδοί της ομάδας που αναφέρεται στους “θρύλους” της χώρας, τον Μαραντόνα, τον Μέσι και “τους ήρωες των Φώκλαντ”. “Αυτός δεν ήταν ένας απλός αγώνας. Είναι οι Μαλβίνες, είναι ο Ντιέγκο, είναι ο ένας από τους τελευταίους του Λίο, και θέλαμε να βάλουμε τους εισβολείς στη θέση τους”, είπε.

Να θυμίσουμε πως ο ίδιος ο Μαραντόνα είχε δηλώσει το 1986, μετά το “χέρι του Θεού”. “Λέγαμε στους εαυτούς μας πριν από τον αγώνα ότι το ποδόσφαιρο δεν είχε καμία σχέση με τον πόλεμο των Φώκλαντ, αλλά γνωρίζαμε πολύ καλά ότι Αργεντινοί είχαν σκοτωθεί εκεί. Κατηγορούσαμε τους Άγγλους παίκτες για όλα όσα είχαν συμβεί. Φυσικά και ξέρω ότι αυτό είναι ηλίθιο, αλλά έτσι νιώθαμε και ήταν ένα συναίσθημα πιο δυνατό από όλους μας. Υπερασπιζόμασταν τη σημαία μας, τα παιδιά μας”.

Ο δε Μέσι δεν έχει κάνει ποτέ προσωπικά κάποια άμεση πολιτική δήλωση για τα Νησιά Φόκλαντ, ωστόσο τραγούδησε μαζί με τους συμπαίκτες του στο τέλος του αγώνα, δίπλα στο επίμαχο πανό.

Η FIFA είναι ξεκάθαρη πως “απαγορεύονται τα πολιτικά μηνύματα” και όσα αναρτηθούν επισύρουν κυρώσεις. Κάτι που φυσικά, φαντάζει αδύνατο όταν μιλάμε για το πιο λαοφιλές άθλημα στον πλανήτη, δηλαδή το ποδόσφαιρο.

Το 2014, η Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία της Αργεντινής τιμωρήθηκε με πρόστιμο 30.000 ελβετικών φράγκων (32.455 ευρώ) όταν παίκτες πόζαραν για φωτογραφίες μπροστά σε ένα πανό με το ίδιο μήνυμα κατά την προετοιμασία για έναν αγώνα εναντίον της Σλοβενίας. Ωστόσο, τον περασμένο μήνα στο Λος Άντζελες, Ιρανοαμερικανοί κυμάτιζαν προεπαναστατικές σημαίες που αποτελούν σύμβολα διαμαρτυρίας κατά της κυβέρνησης της Τεχεράνης, όταν έπαιζε το Ιράν, για τις οποίες δεν υπήρξε κάποια ποινή.

Για την ώρα, η FIFA δεν έχει πάρει θέση για τα παραπάνω που έγιναν την Τετάρτη, την ώρα που ο Μέσι κατέρριπτε ακόμη ένα ρεκόρ στην διαστημική καριέρα του. Μέχρι το επόμενό του.