Γιατί τσεκάρουμε αν είναι κλειδωμένη η πόρτα που μόλις κλειδώσαμε;

Στη γειτονιά μου παρκάρει το αυτοκίνητο της μια γυναίκα που κλειδώνει την πόρτα του οδηγού, ακολούθως τσεκάρει αν είναι κλειδωμένη η πόρτα του συνοδηγού, πριν επιστρέψει σε αυτήν του οδηγού για να την ελέγξει εκ νέου και κάνει το ίδιο και σε εκείνη του συνοδηγού.

Όπως φεύγει, γυρίζει πάντα για να κοιτάξει το αυτοκίνητο της -σαν να έχει ξεχάσει να κάνει κάτι.

Την έχω δει τόσες φορές να κάνει αυτήν την “ιεροτελεστία”, που έχω μπει στον πειρασμό να τη ρωτήσω “γιατί το κάνεις αυτό στον εαυτό σου;” και σε δεύτερο χρόνο, τι άλλο τσεκάρει και ξανατσεκάρει μέσα στην ημέρα.

Με σταματά πάντα, το γεγονός ότι θα γίνω αδιάκριτη..

Έψαξα λοιπόν, μελέτες για όσα μπορεί να συμβαίνουν στο μυαλό των ανθρώπων που τσεκάρουν αν έχουν κλειδώσει μια πόρτα, κλάσματα δευτερολέπτου αφότου την κλείδωσαν.

Ιδού τι έχει καταθέσει η επιστήμη.

Τα ίδια και τα ίδια

Ό,τι και αν κάνουμε καθημερινώς και αδιαλείπτως για χρόνια χάνει τη “ζωντάνια” του και τον παράγοντα “ανάμνηση”.

Για παράδειγμα, όταν κλειδώνουμε καθημερινά μια πόρτα, από ένα σημείο και μετά η κίνηση είναι αυτοματοποιημένη. Μια κινητική ρουτίνα.

Ο εγκέφαλος μας δεν συνηθίζει να ασχολείται με την κωδικοποίηση αδιάφορων, καθημερινών συνηθειών ως ξεχωριστών, ζωντανών αναμνήσεων.

Έτσι, προκύπτει έλλειψη σαφούς μνημονικού ίχνους.

Ενώ λοιπόν, ξέρουμε πως συνήθως κλειδώνουμε μια πόρτα, δεν θυμόμαστε αν το κάναμε τη δεδομένη χρονική στιγμή. Μοιραία, προχωράμε σε επανέλεγχο για την επιβεβαίωση.

Μελέτη έχει αποδείξει πως όταν ελέγχουμε κάτι επανειλημμένα (πέραν της πόρτας, μπορεί να είναι μια εστία της κουζίνας ή ό,τι άλλο δεν πρέπει να ξεχάσουμε για την ασφάλεια μας) η μνήμη της ίδιας της πράξης γίνεται λιγότερο ξεκάθαρη.

Αυτό συμβαίνει επειδή η επανάληψη κάνει οικεία μεν, την ανάμνηση, αλλά και ασαφή. Η συνέπεια είναι να μειωθεί η εμπιστοσύνης μας σε αυτήν και κάπως έτσι προκύπτει η ανάγκη του επανελέγχου.

Κράτα επίσης, πως πράγματα που κάνουμε επαναλαμβανόμενα και καθημερινά, εκτελούνται από τον εγκέφαλο μας στον “αυτόματο πιλότο”. Δεν εγγράφονται δηλαδή, στην βραχυπρόθεσμη μνήμη ως ξεχωριστά συμβάντα.

Να θυμάσαι επίσης, πως τα άτομα που ελέγχουν και ξαναελέγχουν κάτι, δεν έχουν απαραίτητα ασθενέστερη μνήμη. Αυτό που έχουν είναι χαμηλότερη εμπιστοσύνη στη μνήμη τους και δη όταν υπάρχει υψηλό διακύβευμα -όπως είναι η ασφάλεια.

Άγχος, αυτή η μάστιγα

Υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που προβαίνουν σε δεύτερο έλεγχο, γιατί είναι ο πιο εύκολος και άμεσος τρόπος που διαθέτουν να καταπραΰνουν μια ανεπαίσθητη έξαρση άγχους πρόβλεψης.

Η σκέψη «τι θα γινόταν αν;» δημιουργεί τριβή.

Η εκτέλεση της ενέργειας λειτουργεί ως ένας γρήγορος βρόχος ανατροφοδότησης για να αποκαταστήσει ένα αίσθημα ασφάλειας και ψυχολογικής ανάκτησης του ελέγχου του περιβάλλοντός τους.

Τίθεται θέμα OCD;

Η Obsessive-compulsive disorder (Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή -ΙΨΔ) είναι ψυχική κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο έχει επαναλαμβανόμενες, ενοχλητικές σκέψεις (ιδεοληψίες) και νιώθει την ανάγκη να κάνει συγκεκριμένες πράξεις (ψυχαναγκασμούς), για να μειώσει το άγχος του.

Ο επανέλεγχος μπαίνει στην κατηγορία αυτή,

• αν υπάρχουν καταστροφικές σκέψεις του τύπου “αν δεν κλείδωσα, θα μου κλέψουν το αυτοκίνητο”,
• αν οι επανέλεγχοι καταλαμβάνουν πάνω από μια ώρα κάθε ημέρα ή προκαλούν σημαντική καθυστέρηση στο πρόγραμμα,
• αν προκαλεί έντονη δυσφορία και προβλήματα στη δουλειά ή/και την προσωπική ζωή.
• αν υπάρχουν άκαμπτοι κανόνες -πχ να γίνονται πάντα 3 έλεγχοι, για να νιώσει καλά.

Πώς μπορείς να “σπάσεις” τη συνήθεια του επανελέγχου

Πάντα σύμφωνα με επιστήμονες, η πιο αποτελεσματική μέθοδος για να σταματήσετε να τσεκάρετε και να ξανατσεκάρετε μια πόρτα, τα μάτια της κουζίνας ή ό,τι άλλο νιώθετε ως απειλή, είναι η μέθοδος που λέγεται Έκθεση με Πρόληψη της Απάντησης, της Γνωσιακής Συμπερφορικής Θεραπείας.

Στο πλαίσιο αυτής, έρχεστε αντιμέτωποι με το όποιο ερέθισμα σας προκαλεί άγχος και αρνείστε συνειδητά στον εαυτό σας να κάνει επανέλεγχο.

Προφανώς και ακούγεται πολύ πιο εύκολο από ό,τι είναι, αλλά και ο κόσμος δεν φτιάχτηκε σε μια ημέρα. Αρκούν και τα baby steps, μέχρι να καταφέρετε να διαχειριστείτε το άγχος που εκτοξεύεται από την άρνηση.

Βοηθά να γίνεται συνειδητά το κλείδωμα, με μια ασυνήθιστη κίνηση που “σπάει” το επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Για παράδειγμα, λέτε δυνατά “κλειδώνω την πόρτα”.

Έτσι, καταχωρείται η διαδικασία στη μνήμη.

Εννοείται πως θα νιώσετε την παρόρμηση να γυρίσετε να ελέγξετε. Μείνετε σταθεροί για 60’’, διάστημα στο οποίο η αυτόματη παρόρμηση θα αποσυνδεθεί από την πράξη.

Αν αντέξετε λίγα λεπτά, ο εγκέφαλος βιώνει την λεγόμενη “εξοικείωση” κι έτσι υποχωρεί το άγχος. Ο εγκέφαλος δηλαδή, κάνει reset, αντιλαμβανόμενος πως η αβεβαιότητα δεν συνιστά πραγματικό κίνδυνο.