Τουρισμός: Μπορεί να δώσει χώρο και καταφύγιο στη φύση;

Η συζήτηση γύρω από τον τουρισμό και τις μετενέργειες που φέρνει, θετικές αλλά και “προκλητικές” για την επαύριο, συνδέεται συχνά με την πίεση που ασκείται στο φυσικό περιβάλλον.

Ωστόσο, πέρα από “κλισε”, υπάρχουν και παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι η ανάπτυξη μπορεί να ακολουθήσει μια διαφορετική πορεία, δηλαδή, να λειτουργήσει ως σύμμαχος της φύσης, να προστατεύσει τη βιοποικιλότητα και ταυτόχρονα να δημιουργήσει αξία για τις τοπικές κοινωνίες.

Στη Μεσσηνία, η Costa Navarino, όπως αναφέρει η διοίκησή της, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της φιλοσοφίας, επενδύοντας σε ένα μοντέλο όπου η αειφορία δεν αποτελεί μια παράλληλη δράση, αλλά τη βάση πάνω στην οποία σχεδιάζεται ολόκληρος ο προορισμός.

Όπως τονίζεται, ο σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον, στις παραδόσεις και στους ανθρώπους της περιοχής βρίσκεται στον πυρήνα της αναπτυξιακής στρατηγικής. Υποδομές που ενσωματώνονται στο τοπίο, διατήρηση των ιστορικών ελαιώνων, προστασία των υγροτόπων και συνεχής επιστημονική παρακολούθηση των οικοσυστημάτων συνθέτουν μια διαφορετική προσέγγιση για τον ελληνικό τουρισμό, όπου η οικονομική ανάπτυξη συμβαδίζει με τη διατήρηση του φυσικού κεφαλαίου.

Η βιοποικιλότητα αποκτά… ταυτότητα

Το πιο πρόσφατο βήμα αυτής της στρατηγικής είναι η εφαρμογή, από το 2025, ενός ολοκληρωμένου προγράμματος καταγραφής και παρακολούθησης της βιοποικιλότητας, το οποίο φιλοδοξεί να αποτυπώσει με επιστημονική ακρίβεια τον φυσικό πλούτο της περιοχής.

Όπως αναφέρεται, στις περιοχές Navarino Dunes, Navarino Bay και Navarino Hills, ερευνητές της Nature Conservation Consultants (NCC) πραγματοποιούν συστηματικές καταγραφές καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, εξετάζοντας κάθε διαφορετικό οικοσύστημα: από τις ακτές και τους υγροτόπους μέχρι τα ρέματα, τους αιωνόβιους ελαιώνες, τις τεχνητές λίμνες και τα γήπεδα γκολφ.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια «χαρτογράφηση ζωής», που επιτρέπει όχι μόνο την καταγραφή των ειδών, αλλά και τη διαρκή αξιολόγηση της κατάστασης των οικοσυστημάτων και των αναγκών προστασίας τους.

Ένας μικρός φυσικός θησαυρός

Τα αποτελέσματα του πρώτου χρόνου εφαρμογής του προγράμματος, με βάση τη διοίκηση, επιβεβαιώνουν τον εξαιρετικό οικολογικό πλούτο της περιοχής.

Μέσα σε μόλις δώδεκα μήνες καταγράφηκε το ένα τέταρτο όλων των ειδών πτηνών που απαντώνται στην Ελλάδα. Ανάμεσά τους βρίσκονται σπάνια και απειλούμενα είδη, όπως ο ήταυρος (Eurasian Bittern) και ο νυκτόβιος μπούφος (Eagle Owl), αλλά και μεταναστευτικά και νυκτόβια πουλιά, γεγονός που επιβεβαιώνει τον σημαντικό ρόλο της Μεσσηνίας ως σταθμού για την άγρια ζωή.

Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν οκτώ είδη θηλαστικών, όπως ο λαγός και ο σκαντζόχοιρος- με σταθερούς πληθυσμούς, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία ενδημικών ερπετών και αμφιβίων της Πελοποννήσου, όπως η μεσογειακή χελώνα (marginated tortoise) και η βαλκανική νεροχελώνα, σε οικοτόπους που αποτελούν κρίσιμες περιοχές αναπαραγωγής.

Η εικόνα συμπληρώνεται από περισσότερους από 30 διαφορετικούς τύπους οικοτόπων, συμπεριλαμβανομένων οικοτόπων προτεραιότητας σύμφωνα με την ΕΕ, αλλά και από μια εντυπωσιακή φυτική ποικιλότητα. Το 89% των ειδών που καταγράφηκαν είναι αυτόχθονα, ενώ περιλαμβάνονται ελληνικά και βαλκανικά ενδημικά φυτά, καθώς και δώδεκα προστατευόμενα είδη.

Όταν ακόμη και το γκολφ γίνεται μέρος του οικοσυστήματος

Ίσως το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα της έρευνας αφορά τα γήπεδα γκολφ. Σε αντίθεση με την αντίληψη που τα θέλει αποκομμένα από το φυσικό περιβάλλον, τα στοιχεία δείχνουν ότι μπορούν να λειτουργούν ως τμήμα ενός ευρύτερου δικτύου οικοτόπων.

Οι εκτάσεις αυτές φιλοξενούν σημαντικό αριθμό ειδών της άγριας ζωής, από απειλούμενα πτηνά και ενδημικά ερπετά μέχρι σταθερούς πληθυσμούς θηλαστικών, συμβάλλοντας στη διατήρηση της οικολογικής συνέχειας του τοπίου. Το παράδειγμα δείχνει ότι, όταν ο σχεδιασμός γίνεται με περιβαλλοντικά κριτήρια και συνοδεύεται από συνεχή επιστημονική παρακολούθηση, ακόμη και οι τουριστικές υποδομές μπορούν να ενισχύσουν τη βιοποικιλότητα.

Το στοίχημα του τουρισμού του αύριο

Με τη συζήτηση για το κλίμα, στο φόντο και των όσων καταγράφονται με τις μεγάλες πυρκαγιές σε Γαλία και Ισπανία να μπαίνει και πάλι δυναμικά στην ατζέντα, η προστασία της φύσης αλλά και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος δεν αποτελεί πλέον μόνο μια τυπική και εν πολλο΄θς “μαρκετινίστική” υποχρέωση. Αναδεικνύεται σε βασικό κριτήριο ποιότητας και ανταγωνιστικότητας για τους τουριστικούς προορισμούς διεθνώς αλλά και όρος επιβίωσης για την επόμενη μέρα.

Μάλιστα, όπως καταφαίνεται, υο παράδειγμα της Costa Navarino λειτουγεί ως μοντέλο και δείχνει ότι η επένδυση στη βιοποικιλότητα δεν περιορίζεται στη διατήρηση σπάνιων ειδών ή πολύτιμων οικοτόπων. Δημιουργεί έναν προορισμό πιο ανθεκτικό απέναντι στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, πιο ελκυστικό για τον σύγχρονο ταξιδιώτη και πιο ωφέλιμο για την τοπική κοινωνία.

Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο μήνυμα σε ένα περιβάλλον που δοκιμάζεται από πολλαπλές προκλήσεις, ότι δηλαδή, ο τουρισμός του μέλλοντος δεν θα κρίνεται μόνο από τις αφίξεις και τις επενδύσεις, αλλά και από την ικανότητά του να προστατεύει τον φυσικό πλούτο που τον καθιστά μοναδικό. Στη Μεσσηνία, αυτό το μοντέλο φαίνεται να αποκτά ήδη ουσιαστικό περιεχόμενο.